In 3D kim loại đang tự tái cấu trúc: điểm nghẽn không còn ở công nghệ
In 3D kim loại là quá trình sử dụng bột kim loại chất lượng cao và công nghệ sản xuất bồi đắp để tạo ra chi tiết kim loại phức tạp, thường phục vụ các ngành yêu cầu cao như hàng không vũ trụ, quốc phòng và y tế, với mục tiêu giảm trọng lượng, tối ưu thiết kế và rút ngắn chuỗi cung ứng. Ngày càng rõ là điểm nghẽn của ngành không nằm ở việc có in được hay không, mà ở chỗ mô hình kinh doanh nào sống sót khi tiền rẻ biến mất và đơn hàng sản xuất hàng loạt vẫn còn hạn chế. Khi một nhà in 3D kim loại phải thanh lý nhà máy, trong khi nhà cung cấp bột kim loại hàng không vũ trụ lại tăng lợi nhuận, bức tranh hiện ra: chuỗi giá trị đang siết lại, đẩy rủi ro về phía các công ty vận hành nhà máy và dồn lợi thế cho những ai kiểm soát vật liệu.
3DEO tan rã: mô hình "nhà máy dịch vụ" không còn kháng đạn
3DEO từng được xem là hình mẫu cho mô hình nhà máy in 3D kim loại cung cấp dịch vụ: họ tự phát triển và vận hành công nghệ, khách hàng chỉ mua chi tiết hoàn thiện thay vì mua máy. Nhưng công ty in 3D kim loại này đang bị tháo dỡ từng mảnh. Nhà máy tại Torrance, California, bị đem ra đấu giá với hàng trăm thiết bị sản xuất, kiểm tra, gia nhiệt, gia công CNC và robot – tức là toàn bộ một nhà máy sản xuất kim loại chính xác đang bị chia nhỏ để bán. Đằng sau phiên đấu giá là một thủ tục chuyển giao tài sản cho bên thứ ba nhằm thanh toán cho chủ nợ, đồng thời tách riêng tài sản trí tuệ khỏi cơ sở sản xuất. Đáng chú ý hơn, việc bán gói công nghệ kèm một số máy móc thông qua "stalking-horse bid" cho thấy giá trị cốt lõi vẫn nằm ở IP, còn mô hình nhà máy dịch vụ thì không được thị trường tài chính tha thứ nữa.
Tekna và mặt trái của làn sóng co hẹp: ai nắm vật liệu, người đó sống khỏe
Trái ngược với cảnh thanh lý của 3DEO, Tekna – một nhà cung cấp bột kim loại cho in 3D kim loại – lại báo cáo tăng trưởng doanh thu hai chữ số ở mảng Materials, với biên lợi nhuận đóng góp tăng mạnh nhờ nhu cầu từ hàng không vũ trụ và quốc phòng. Họ sản xuất bột kim loại hình cầu độ tinh khiết cao như Ti-6Al-4V cho in 3D, đúc phun kim loại và các quy trình ép nóng đẳng áp. Đây là mắt xích ít hào nhoáng hơn so với các nhà máy in 3D, nhưng lại được hưởng lợi trực tiếp từ xu hướng các khách hàng chuyển từ R&D sang sản xuất, đặt những đơn hàng lớn và lặp lại. Tekna cho biết khách hàng từng chỉ mua bột để thử nghiệm giờ đã bắt đầu đặt mua theo chu kỳ sản xuất, cho thấy các chương trình chứng nhận vật liệu khó tính trong hàng không và quốc phòng đã hoàn tất và bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt.
Tại sao lúc này? Khi chuỗi cung ứng thu gọn, ngành in 3D kim loại phải chọn phe
Một phần lý do thuộc về bối cảnh vĩ mô: nhiều khách hàng hàng không và quốc phòng đang dùng in 3D để giảm trọng lượng sản phẩm, tăng linh hoạt thiết kế và rút gọn chuỗi cung ứng, đồng thời xu hướng đưa sản xuất trở lại trong nước (reshoring) cũng thúc đẩy nhu cầu bột kim loại của các nhà cung cấp như Tekna. Trong khi đó, các công ty điều hành nhà máy như 3DEO lại phải đối mặt với vài năm cực kỳ khó khăn: nhiều doanh nghiệp in 3D đã phá sản, tái cấu trúc hoặc bán tài sản khi nguồn vốn trở nên khan hiếm và đắt đỏ hơn. Nói cách khác, cùng một dòng nhu cầu quân sự – hàng không đang tiếp nhiên liệu cho những người bán vật liệu và hệ thống, nhưng lại khiến các nhà máy dịch vụ phải chịu rủi ro lớn nhất: chi phí đầu tư cao, chu kỳ chứng nhận dài và khả năng thiếu đơn hàng đủ lớn để nuôi cả đội ngũ.
Tương lai: sáp nhập ngầm và sự trỗi dậy của chuỗi cung ứng AM
Nhìn về phía trước, các nhà cung cấp bột kim loại hàng không vũ trụ như Tekna đặt mục tiêu tăng trưởng doanh thu hai chữ số hằng năm đến tận 2030, với biên EBITDA trong khoảng 15–20%. Họ đang ở vị trí lý tưởng để trở thành "xương sống" vật liệu cho toàn bộ hệ sinh thái AM, trong khi những nhà máy in 3D kim loại độc lập có thể buộc phải bán IP, sáp nhập hoặc biến thành đơn vị gia công của các tập đoàn lớn hơn. Trên thực tế, gói IP của 3DEO đã có một đề nghị mua khởi điểm đi kèm một số máy móc, với kế hoạch tổ chức một phiên đấu giá giữa các bên quan tâm nếu có thêm người tham gia, dự kiến diễn ra vào ngày 14 tháng 8. Đây chính là dạng "sáp nhập ngành in 3D" kiểu mới: thay vì thương vụ hoành tráng trên báo chí, công nghệ và thiết bị được gom về tay ít người chơi hơn, âm thầm nhưng đầy tính quyết định cho cấu trúc ngành.
