Từ sân khấu tuổi thơ đến hành trình quốc tế
Nghệ sĩ piano Bích Trà là nghệ sĩ cổ điển Việt Nam xây dựng sự nghiệp trên các sân khấu quốc tế, đồng thời giữ mối gắn bó với quê hương qua biểu diễn, giảng dạy và kết nối âm nhạc. Lần đầu chị bước lên sân khấu Nhà hát Lớn Hà Nội khi mới 10 tuổi; những dấu mốc ấy mở đầu cho hành trình biểu diễn tại Anh, Nhật Bản và Hong Kong.
Sinh trưởng trong gia đình nghệ thuật, Bích Trà là con gái của Giáo sư âm nhạc Nguyễn Bích Ngọc và Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang. Năm 14 tuổi, chị sang Nga du học, rồi nhận học bổng và tốt nghiệp Viện Âm nhạc Hoàng gia Anh năm 1999. Từ Nhà hát Lớn đến các phòng hòa nhạc xa nhà, hành trình ấy không phải bước nhảy tức thời mà là kết quả của nhiều năm học tập và rèn luyện.
Ngày nay, nghệ danh Trà Nguyễn gắn với một nghệ sĩ vừa hoạt động quốc tế vừa trở về Việt Nam để tham gia hòa nhạc và giảng dạy. Đó là lựa chọn đáng chú ý: thành công ở nước ngoài không khiến chị rời xa nguồn cội, mà tạo thêm cơ hội để đưa âm nhạc Việt cổ điển đến với những khán giả rộng hơn.
Kiên trì với piano, mở lối cho âm hưởng Việt
Theo Bích Trà, âm nhạc cổ điển không phải bộ môn truyền thống của Việt Nam và đòi hỏi quá trình rèn luyện vô cùng khắc nghiệt. Sự bền bỉ vì thế là một phần cốt lõi trong con đường nghệ thuật của chị, chứ không chỉ là điều kiện để chạm tới danh tiếng. Chị từng chứng kiến nhiều đồng nghiệp cùng lứa không thể theo nghề đến cùng; thay vì xem khó khăn là lý do dừng lại, chị biến chúng thành động lực tiếp tục tìm tòi.
Dấu ấn quốc tế của Bích Trà không chỉ đến từ những buổi diễn. Chị là nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên ký hợp đồng thu âm độc tấu với hãng Naxos và phát hành ba CD độc tấu từ cuối năm 2011. Những bản thu đưa khả năng biểu đạt của nghệ sĩ Việt đến với người nghe bên ngoài quê nhà, còn các sân khấu tại Anh, Nhật Bản và Hong Kong mở thêm không gian gặp gỡ trực tiếp.
Năm 2002, chị được chọn là một trong 10 gương mặt trẻ tiêu biểu của Việt Nam; năm 2013, chị trở thành người Việt đầu tiên nhận danh hiệu ARAM của Viện Âm nhạc Hoàng gia Anh. Với Bích Trà, những ghi nhận ấy có ý nghĩa hơn một bảng thành tích: chúng góp phần làm cho âm nhạc Việt cổ điển hiện diện bằng năng lực nghệ thuật trên sân khấu quốc tế.
Đưa nghệ sĩ xa quê và công chúng trong nước lại gần nhau
Sống và giảng dạy tại Hong Kong, Bích Trà vẫn thường xuyên trở về Việt Nam tham gia hòa nhạc và hoạt động đào tạo. Chị từng giảng dạy tại Hội trại âm nhạc mùa Hè cho sinh viên Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Những lần trở về cho thấy mối liên hệ với quê hương không chỉ nằm trong cảm hứng biểu diễn: chị muốn kinh nghiệm và nguồn lực của nghệ sĩ ở nước ngoài có thể đóng góp trực tiếp cho đời sống âm nhạc trong nước.
Bích Trà đề xuất xây dựng các chương trình kết nối định kỳ, có hệ thống giữa nghệ sĩ Việt ở nước ngoài với cơ quan, tổ chức nghệ thuật trong nước. Việc hợp tác có thể diễn ra hằng năm qua lớp giảng dạy phối hợp, hội thảo chuyên đề hoặc workshop cùng nhạc viện và cơ sở đào tạo âm nhạc tư thục. Mong muốn ấy chạm đúng điểm yếu: nếu chỉ trông vào những chuyến thăm riêng lẻ, kinh nghiệm quốc tế khó chuyển thành hợp tác bền vững.
Kết nối nghệ sĩ cũng cần đi đôi với nuôi dưỡng người nghe. Theo chị, một nền văn hóa âm nhạc khó tự đứng vững nếu thiếu công chúng biết thưởng thức, trước khi nghĩ đến chuyện vươn ra thế giới. Bích Trà gợi ý tận dụng nhà văn hóa thiếu nhi và trung tâm văn hóa địa phương để mở rộng giáo dục âm nhạc phổ thông, kể cả bằng nhạc cụ dễ tiếp cận như đàn organ điện. Đây là hướng thiết thực cho học sinh và cộng đồng, thay vì giới hạn cơ hội học nhạc trong đào tạo chuyên nghiệp.
Hong Kong tạo điều kiện cho giao lưu văn hóa, nhưng khán giả nơi đây đã quen tiếp cận những tinh hoa nghệ thuật thế giới nên đòi hỏi chất lượng biểu diễn cao. Vì vậy, mang âm hưởng Việt đi xa không thể chỉ dựa vào câu chuyện xuất thân; nền tảng chuyên môn, công chúng trong nước và những nhịp cầu hợp tác lâu dài đều quan trọng. Hành trình của Bích Trà thuyết phục nhất ở chỗ chị nối cả ba điều ấy: rèn nghề nghiêm túc, trình diễn quốc tế và trở về chia sẻ với quê hương.
