Lối sống xanh bắt đầu từ việc nhỏ
Lối sống xanh là cách sống giảm tác động lên môi trường bằng những lựa chọn có trách nhiệm, được thực hiện thường xuyên trong sinh hoạt cá nhân và cộng đồng. Tại trường học, điều đó có thể bắt đầu từ việc bỏ rác đúng nơi, dùng tiết kiệm tài nguyên và chăm chút không gian chung. Ngày 30/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UNICEF tại Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên tổ chức hội thảo “Học sinh với lối sống xanh”, nhằm thúc đẩy học sinh thực hành kỹ năng, hành vi xanh và chia sẻ sáng kiến bảo vệ môi trường. Hoạt động diễn ra trong bối cảnh ô nhiễm, rác thải nhựa và biến đổi khí hậu đòi hỏi nhiều hơn những bài học lý thuyết: học sinh cần được trao cơ hội biến điều mình biết thành việc mình làm.
Đây là hướng đi đúng. Một thông điệp về môi trường sẽ chóng phai nếu chỉ xuất hiện trên áp phích hay trong một buổi sinh hoạt. Khi học sinh trực tiếp tham gia giữ vệ sinh lớp học, chăm sóc cảnh quan và suy nghĩ về lượng rác mình tạo ra, trách nhiệm môi trường trở thành trải nghiệm cụ thể, gần với đời sống của các em.
Phân loại rác và tái chế thành trải nghiệm
Ở Thái Nguyên, các trường triển khai nhiều hoạt động thiết thực: xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp; thu gom, phân loại rác; tái chế vật liệu và hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Trường Tiểu học Đồng Quang có mô hình “Một phút sạch trường”, Trường Trung học cơ sở Tích Lương tổ chức Ngày hội tái chế, còn Trường Tiểu học Phúc Xuân 2 thực hiện “Một ngày không túi nylon”. Những mô hình này cho thấy tái chế trong trường học không nhất thiết phải là dự án lớn. Giá trị nằm ở việc học sinh hiểu vì sao phải phân loại, nhận ra vật liệu nào còn dùng được và cùng duy trì nề nếp chung. Khi hoạt động gắn với không gian các em sử dụng mỗi ngày, bài học có cơ hội trở thành thói quen thay vì phong trào ngắn hạn.
Ở bậc đại học, Câu lạc bộ “Hành tinh xanh” của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên có gần 300 thành viên, duy trì đổi rác thải nhựa lấy cây xanh, thu gom và tái sử dụng vật liệu. Quy mô ấy gợi ra một điểm đáng chú ý: sáng kiến có thể lan rộng khi người học được tham gia, có hoạt động cụ thể và nhìn thấy kết quả ngay trong môi trường của mình.
Giáo dục môi trường phải đi vào nếp sống
Giáo dục môi trường chỉ tạo chuyển biến bền vững khi kiến thức được chuyển thành hành vi có trách nhiệm. Nhà trường không chỉ truyền đạt thông tin mà còn góp phần hình thành ý thức, năng lực và thói quen sống tích cực; các phong trào chỉ có ý nghĩa khi trở thành hành động thường xuyên. Vì vậy, phân loại rác cần đi cùng hướng dẫn dễ hiểu, điểm thu gom phù hợp và sự tham gia nhất quán của giáo viên, học sinh. Hai học sinh Trường Trung học phổ thông Chu Văn An nêu những lựa chọn gần gũi: hạn chế tiêu dùng không cần thiết, tái sử dụng đồ dùng, tiết kiệm tài nguyên và chọn sản phẩm dựa trên thông tin đáng tin cậy. Đây là lời nhắc thiết thực rằng sống xanh không chỉ là xử lý rác sau khi phát sinh; nó còn bắt đầu từ quyết định mua, dùng và giữ lại một món đồ.
Việc đưa kiến thức vào hoạt động thường nhật cũng cần được hỗ trợ bằng tài liệu và năng lực giảng dạy. Hai bộ đã phối hợp xây dựng 8 bộ tài liệu hướng dẫn tích hợp kiến thức phòng, chống thiên tai vào chương trình phổ thông ở cả ba cấp học. Con số này cho thấy giáo dục khí hậu và môi trường có thể được đưa vào nhiều cấp học, thay vì chỉ phụ thuộc vào một vài sự kiện ngoại khóa.
Duy trì thói quen xanh sau mỗi phong trào
Thách thức lớn nhất không phải khởi động một ngày hội mà là giữ cho hành vi xanh tiếp tục vào ngày hôm sau. Nhà trường có thể làm điều đó bằng những việc lặp lại: phân loại rác, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện và nước, đồng thời để học sinh đề xuất cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Khi các nguyên tắc này trở thành một phần của nề nếp lớp học và sinh hoạt toàn trường, trách nhiệm không còn phụ thuộc vào một nhóm tình nguyện hay một dịp phát động.
Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp, an toàn, chú trọng ý thức bảo vệ môi trường và phát huy sự chủ động, sáng tạo của học sinh. Đây là cam kết cần được đo bằng tính liên tục của hoạt động, không chỉ bằng số buổi tổ chức. Trường học có thể hình thành lối sống xanh khi biến lựa chọn có trách nhiệm thành việc bình thường mỗi ngày — từ chiếc thùng rác được dùng đúng cách đến nguồn nước, điện được tiết kiệm.
