KOL Summit và sứ mệnh mới: từ viral đến kiến tạo niềm tin số
KOL Summit là diễn đàn quy mô quốc gia quy tụ người có ảnh hưởng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ nhằm bàn về vai trò, tiêu chuẩn và trách nhiệm của KOL/KOC trong việc bảo vệ niềm tin mạng xã hội trước làn sóng tin giả AI, thông tin sai lệch và deepfake, đồng thời định hình các chuẩn mực đạo đức mới cho hệ sinh thái sáng tạo nội dung số. KOL Summit năm nay quy tụ hơn 1.500 khách mời, trong đó có hơn 1.000 nghệ sĩ, KOL/KOC cùng hơn 200 đại diện cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, tập trung vào AI, misinformation và trách nhiệm số. Đây không còn là một sự kiện “khoe sức ảnh hưởng”, mà là cuộc kiểm kê lương tâm nghề nghiệp trong kỷ nguyên AI.
Điểm nhấn của chương trình là hội nghị “KOL với hành trình kiến tạo niềm tin số” diễn ra sáng 7/9, do Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao phối hợp tổ chức. Từ góc độ người viết, thông điệp rõ ràng nhất là: nếu như trước đây KOL tranh nhau lượt xem, thì bây giờ, chỉ số đáng sợ nhất không phải view, mà là mức 37,3% người dùng còn dám tin vào những gì họ thấy trên mạng – con số thấp nhất trong 15 năm theo dõi. Đây không phải cảnh báo chung chung; đó là “bảng điểm niềm tin” mà người có ảnh hưởng buộc phải đối diện.
Khủng hoảng niềm tin và bài toán KOL tin giả AI
Giữa làn sóng KOL tin giả AI, vấn đề không chỉ là vài tin sai lạc lối mà là một cuộc khủng hoảng niềm tin có hệ thống. Theo chia sẻ tại hội nghị, chỉ còn 37,3% người dùng tin vào những gì họ đang đọc, nghe, nhìn thấy trên không gian mạng – mức thấp nhất trong 15 năm. Khi khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh, video đều có thể bị làm giả tinh vi, những cơ chế xác lập sự thật truyền thống gần như mất tác dụng.
Nguy cơ tệ hơn thông tin sai lệch là hiệu ứng phụ: xã hội bắt đầu nghi ngờ cả những điều vốn đúng, kéo theo niềm tin mạng xã hội chạm đáy. Thông tin sai lệch không dừng lại ở mức gây hại cho vài cá nhân, mà có thể lan rộng, tác động tới thị trường và ổn định xã hội. Trong bối cảnh đó, câu hỏi được đặt thẳng tại phiên chuyên đề “AI, thông tin sai lệch và khủng hoảng niềm tin” diễn ra từ 8h ngày 7/9: nếu mắt thấy, tai nghe cũng chưa chắc là thật, thì người dùng sẽ dựa vào đâu để quyết định tin hay chia sẻ một nội dung?
Niềm tin không thể giao khoán cho AI: con người phải minh bạch
Một thông điệp xuyên suốt các phiên thảo luận là: AI có thể tạo nội dung, nhưng chỉ con người mới tạo ra niềm tin. Nội dung ngày càng dễ sản xuất, chi phí thời gian gần như bằng 0, nhưng niềm tin thì không thể sinh ra bằng prompt. Nếu người sáng tạo dùng AI một cách thiếu trách nhiệm, họ không chỉ tiếp tay cho misinformation kỷ nguyên AI mà còn tự bào mòn thương hiệu cá nhân và niềm tin cộng đồng.
Đại diện nền tảng nêu rõ 4 vai trò: mở cơ hội, quản trị khuếch đại, minh bạch AI, trao quyền cho người dùng. Nhưng dù nền tảng làm tới đâu, trọng tâm vẫn quay về trách nhiệm người tạo nội dung: phải minh bạch khi sử dụng AI, nói rõ đâu là nội dung được hỗ trợ bởi máy, đâu là trải nghiệm thật; phải tách bạch thông tin với ý kiến cá nhân, tránh biến quan điểm thành “sự thật” áp đặt. Nếu không có lớp minh bạch này, mọi tuyên ngôn đạo đức chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Tiêu chuẩn KOL/KOC và lời kêu gọi trở thành “điểm tựa niềm tin”
Khi người dùng bình thường không có đủ công cụ để tự kiểm chứng, họ buộc phải tìm điểm bám: đó chính là những tài khoản mà họ tin – KOL, KOC, nhà báo, các kênh chính thống. Tại phiên toàn thể, chương trình dành thời lượng để nghệ sĩ, KOL cùng cam kết tuân thủ bộ tiêu chuẩn người có sức ảnh hưởng, coi đây là đường ranh mới giữa “nổi tiếng” và “đáng tin”. Theo góc nhìn cá nhân, đây là bước chuyển từ câu hỏi “làm sao để viral?” sang “làm sao để viral có tâm”.
Trách nhiệm người tạo nội dung được định nghĩa cụ thể: đảm bảo nguồn gốc thông tin rõ ràng, chính thống và đáng tin cậy; kiểm chứng qua nhiều nguồn, đặc biệt với các chủ đề sức khỏe, tài chính, an toàn cộng đồng. Hơn 1.000 KOL được kêu gọi trở thành “điểm tựa niềm tin” để bảo vệ sự thật trước làn sóng tin giả AI. Trách nhiệm này không dừng ở khẩu hiệu chung chung, mà bắt đầu từ những hành động rất nhỏ: chấp nhận chậm lại để kiểm chứng, gỡ nội dung sai, xin lỗi khi cần, và chủ động chỉ ra đâu là thông tin chưa chắc chắn.
Từ “TinAI?” đến tin có trách nhiệm: tương lai do KOL chọn
KOL Summit không chỉ nói về nguy cơ; các phiên như “Tốc độ – Thông tin đang đi nhanh đến đâu?”, “Bằng chứng – Khi mắt thấy, tai nghe cũng chưa chắc là thật” và “Niềm tin và giá trị” gợi mở một lộ trình: từ “TinAI?” đến tin có kiểm chứng và có trách nhiệm. Digital Trust Zone mang lại trải nghiệm nhận diện deepfake, kiểm tra nguồn tin, kết nối cộng đồng sáng tạo và người trẻ với các tổ chức chuyên trách về an ninh mạng. Điều này cho thấy niềm tin không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành kỹ năng, công cụ, quy trình.
Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất nằm ở chỗ: mọi bộ tiêu chuẩn KOL/KOC, mọi chương trình tín nhiệm, dù thiết kế tốt tới đâu, cũng chỉ là khung – người có ảnh hưởng là người quyết định có “sống trong khung” hay không. Thông điệp sau cùng nên được hiểu thẳng thắn: trong kỷ nguyên misinformation kỷ nguyên AI, hoặc KOL chủ động trở thành điểm tựa niềm tin, hoặc họ sẽ bị chính khán giả coi như một nguồn tin phải nghi ngờ. Tương lai niềm tin mạng xã hội không do AI viết sẵn; nó đang được viết mỗi ngày qua từng bài đăng, từng lần chia sẻ, từng lựa chọn có dám chịu trách nhiệm với nút “post” hay không.
