Ngủ đủ nhưng vẫn mệt: do số giờ hay do sai nhịp?
Ngủ đủ 7-8 giờ nhưng vẫn mệt mỏi buổi sáng là tình trạng phổ biến khi chu kỳ sinh học ngủ bị xáo trộn: cơ thể ngủ vào thời điểm không phù hợp, bỏ lỡ các giai đoạn phục hồi tự nhiên, khiến tổng thời gian ngủ đạt chuẩn về con số nhưng không đạt chuẩn về sự nghỉ ngơi chủ quan và khả năng tỉnh táo sau khi thức dậy. Điều khó chịu mà nhiều người trẻ đang trải qua không bắt nguồn từ việc “ngủ chưa đủ”, mà từ việc ngủ sai giờ, sai nhịp với đồng hồ sinh học bên trong. Khi giờ đáng ngủ thì bạn vẫn cắm mặt vào điện thoại, còn giờ đáng tỉnh thì cơ thể lại lừ đừ, hậu quả tất yếu là cảm giác uể oải, nặng đầu kéo dài dù giấc ngủ nhìn qua có vẻ đủ.
Chu kỳ sinh học ngủ: giờ ngủ quan trọng hơn số giờ
Các bác sĩ nhấn mạnh rằng phần lớn người trẻ hiện nay không tuân thủ được chu kỳ thức - ngủ chuẩn, chỉ khoảng 10-20% duy trì thói quen ngủ nghỉ khoa học. Vấn đề nằm ở sự lệch nhịp: giờ đáng ngủ thì thức, giờ đáng thức thì ngủ. Khoảng sau 23h là lúc cơ thể bước vào giai đoạn tự thải độc và phục hồi, nếu bạn thức khuya, cơ thể sẽ bỏ lỡ “thời điểm vàng” này. Ngủ bù 7-8 giờ sau đó không thể bù hết tổn thất, bởi chu kỳ sinh học ngủ không chỉ là tổng thời gian mà còn là việc các giai đoạn sâu, nông, phục hồi diễn ra đúng khung giờ mà cơ thể được lập trình. Quan điểm “miễn đủ số giờ là được” vì thế khá sai lầm, nhất là với những người vẫn mệt mỏi buổi sáng dù nằm trên giường rất lâu.
Thức khuya lướt mạng: thói quen nhỏ, hậu quả lớn
Tình trạng rối loạn chu kỳ ngủ ở giới trẻ gia tăng rõ rệt do thói quen thức khuya lướt mạng xã hội. Hình ảnh quen thuộc là lên giường từ 22h nhưng vẫn cầm điện thoại lướt tới 1-2h sáng, rồi ngủ đến 8h để đủ 7 giờ. Nghe qua tưởng hợp lý, nhưng sáng hôm sau cơ thể lại uể oải, nặng đầu. Nội dung giải trí hấp dẫn trước khi ngủ kích thích hệ thần kinh, khiến não bộ tỉnh táo hơn và rất khó đi vào giấc ngủ sâu. Theo BSCKII Đoàn Văn Phúc, mất ngủ và rối loạn nhịp ngủ ở người trẻ xuất phát chính từ ý thức và thói quen sinh hoạt lệch chuẩn kéo dài. Cầm điện thoại thêm “vài phút” mỗi tối vô hình trung là bạn đang tự phá vỡ nhịp sinh học tự nhiên, đẩy cơ thể vào trạng thái mệt mỏi triền miên dù giấc ngủ trông có vẻ đủ.
Rối loạn nhịp ngủ: từ mệt mỏi buổi sáng đến tâm lý bất ổn
Rối loạn nhịp ngủ không dừng lại ở cảm giác mệt mỏi buổi sáng, nó kéo theo cả một chuỗi tác động lên sức khỏe tinh thần. Người trẻ với chu kỳ sinh học ngủ bị rối loạn có xu hướng khó tính, hay cáu gắt vô lý, tinh thần mất ổn định, hiệu suất công việc giảm và các mối quan hệ bị ảnh hưởng xấu. Bác sĩ cảnh báo nếu không kịp điều chỉnh, tình trạng này dễ tiến triển thành rối loạn lo âu, rồi lâu dần dẫn đến trầm cảm. Điểm đáng nói là nguồn cội của nhiều vấn đề tiêu cực trong tâm lý và cuộc sống đôi khi chỉ bắt đầu từ giấc ngủ lệch chuẩn chứ không phải từ những “khủng hoảng lớn” nào khác. Một người sáng nào cũng uể oải, nặng đầu, gắt gỏng, nhiều khả năng đang sống trong một chu kỳ ngủ không đồng bộ với nhu cầu tự nhiên của cơ thể.
Buông điện thoại trước 22h30: lựa chọn hay lành mạnh
Nếu phải chọn một thay đổi quan trọng nhất để cải thiện chất lượng giấc ngủ, đó nên là việc buông thiết bị điện tử trước 22h30 như khuyến nghị của các chuyên gia. Giữ giờ ngủ đều định, hạn chế thức khuya lướt mạng xã hội, tức là bạn đang đưa lại cho cơ thể cơ hội bước vào giai đoạn thải độc và phục hồi đúng lúc. Người trẻ thường viện cớ lịch làm việc, học tập, giải trí để trì hoãn việc chỉnh giờ ngủ, nhưng cái giá phải trả là mệt mỏi buổi sáng kéo dài và nguy cơ rối loạn nhịp ngủ. Thẳng thắn mà nói, không ứng dụng hỗ trợ hay mẹo thức khuya “không mệt” nào hiệu quả bằng một quyết định đơn giản: tắt màn hình sớm, đi ngủ khi cơ thể cần ngủ. Giấc ngủ đúng giờ là nền tảng, mọi giải pháp khác chỉ là phần cộng thêm.
