Học bạ số pháp lý: bước ngoặt không thể đảo ngược
Học bạ số là dữ liệu điện tử ghi nhận có hệ thống quá trình học tập, kết quả học tập, kết quả rèn luyện, nhận xét, đánh giá và các thông tin liên quan của người học trong quá trình học tập tại cơ sở giáo dục, được tạo lập, cập nhật và xác thực trên hệ thống theo chuẩn dữ liệu thống nhất. Từ nay, câu hỏi quan trọng không phải là “học bạ số có tiện hơn không?”, mà là “phụ huynh và học sinh sẽ thích nghi ra sao khi nó có học bạ số pháp lý tương đương bản giấy?”. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT ngày 22/8/2026 để chính thức đặt học bạ số ở vị thế ngang hàng với học bạ truyền thống trong hệ thống pháp luật giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là một thay đổi tư duy: coi dữ liệu số là nền tảng của quản lý giáo dục số.
Từ 8/10: học bạ điện tử giá trị ngang giấy, không còn “một lúc hai sổ”
Điểm mấu chốt của Thông tư 70 là khẳng định học bạ số có giá trị pháp lý tương đương học bạ giấy khi được tạo lập đúng thẩm quyền, đúng quy trình, đầy đủ nội dung và ký số hợp lệ. "Thông tư số 70/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 08/10/2026". Từ thời điểm này, các cơ sở giáo dục phải tạo lập học bạ số cho cả người học đang theo học và người học mới, mỗi người chỉ có một học bạ số duy nhất gắn với mã số hồ sơ học tập suốt đời. Ý nghĩa thực tế rất rõ ràng: khi học bạ số, bản điện tử hoặc bản trích lục điện tử học bạ số đã đáp ứng đầy đủ điều kiện, cơ quan, tổ chức tiếp nhận không được yêu cầu người học nộp thêm học bạ giấy, trừ trường hợp pháp luật quy định khác. Nói cách khác, tình trạng "một hồ sơ số, một hồ sơ giấy" trong các thủ tục tuyển sinh, chuyển trường, xét lên lớp phải chấm dứt.
Quản lý học bạ số: trách nhiệm rõ ràng, quyền lợi cụ thể
Thông tư 70 không chỉ nói học bạ điện tử giá trị pháp lý, mà còn dựng lên khung quản lý học bạ số rất chặt chẽ. Mọi hoạt động tạo lập, cập nhật, phát hành, khai thác và chia sẻ dữ liệu phải được lưu vết trên hệ thống để phục vụ giám sát và truy xuất nguồn gốc. Người có thẩm quyền ký số gồm giáo viên bộ môn, giáo viên phụ trách hoạt động giáo dục, giáo viên chủ nhiệm và người đứng đầu cơ sở giáo dục hoặc người được phân công, uỷ quyền; sau đó cơ sở giáo dục dùng chữ ký số của tổ chức để xác nhận trách nhiệm đối với học bạ số do mình quản lý và phát hành. Cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, đầy đủ, hợp lệ của dữ liệu; phải kiểm tra, đối chiếu trước khi ký số, lưu trữ, sao lưu phục hồi dữ liệu và hướng dẫn người học tra cứu. Về phía người học và phụ huynh, Thông tư cho phép truy cập, tra cứu học bạ số, yêu cầu chỉnh sửa khi phát hiện sai sót, cha mẹ được xem dữ liệu của người học chưa thành niên và có quyền yêu cầu chuyển đổi sang bản giấy hợp lệ mà không phải trả phí.
Thay đổi giáo dục số trong thực tiễn: trường, phụ huynh, học sinh phải làm gì?
Học bạ số được sử dụng trong quản lý giáo dục, thực hiện thủ tục hành chính, tuyển sinh, chuyển trường, xét lên lớp và các giao dịch hợp pháp liên quan. Khi học bạ số pháp lý đã được công nhận, các bên không thể tiếp tục thói quen “ưu tiên giấy cho chắc”. Việc số hóa và chuẩn hóa dữ liệu học bạ giấy hiện có sẽ thực hiện theo lộ trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn; Bộ chịu trách nhiệm ban hành chuẩn dữ liệu, biểu mẫu, yêu cầu kỹ thuật, xây dựng và vận hành hệ thống dữ liệu dùng chung kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo. Sở Giáo dục phải chỉ đạo, kiểm tra việc tạo lập, ký số, phát hành dữ liệu học bạ số; UBND cấp xã phối hợp tuyên truyền, xác minh thông tin nhân thân, cư trú để bảo đảm dữ liệu chính xác. Về phía phụ huynh và học sinh, cần chủ động làm quen với tra cứu trực tuyến, kiểm tra thông tin cá nhân, kết quả học tập trên hệ thống, thay vì chỉ cầm cuốn học bạ giấy xem điểm. Đây là bước dịch chuyển vai trò: từ người thụ động nhận giấy tờ sang người tương tác với dữ liệu số của chính mình.
Kết luận: pháp lý đã sẵn sàng, thói quen có kịp thay đổi?
Về mặt pháp lý, Thông tư 70 đã trả lời dứt khoát: học bạ số có giá trị pháp lý như học bạ giấy nếu được tạo lập, cập nhật, xác thực, ký số và phát hành đúng quy định. Bản điện tử học bạ số và bản trích lục điện tử được trích xuất từ hệ thống, có xác nhận của cơ sở giáo dục, cũng có giá trị sử dụng đối với những thông tin thể hiện trên đó. Học bạ giấy được lập trước ngày Thông tư có hiệu lực vẫn tiếp tục có giá trị, nhưng từ 8/10, hướng đi chính thức là quản lý học bạ số cho cả người học đang học và người mới. Thách thức lớn nhất không nằm ở kỹ thuật ký số hay lưu vết dữ liệu, mà ở việc các trường, phụ huynh và học sinh chấp nhận coi hồ sơ số là “bản gốc” trong mọi giao dịch hợp pháp. Khi thói quen thay đổi kịp với khung pháp lý mới, học bạ số sẽ không còn là một tiện ích phụ, mà trở thành nền tảng bắt buộc của giáo dục số tại Việt Nam.
