Định danh UAV và giám sát hành trình: Cuộc chơi drone bước vào thời kỳ có “chứng minh thư số”
Định danh UAV và giám sát hành trình drone là yêu cầu bắt buộc mới, theo đó mọi thiết bị bay không người lái phải được khai báo sở hữu, gắn định danh số, cấp phép điện tử và kết nối hệ thống theo dõi đường bay thời gian thực, kết hợp với việc công bố vùng cấm bay và siết quản lý nhập khẩu, nhằm đảm bảo an ninh hàng không, quốc phòng và trật tự xã hội, đồng thời chấm dứt tình trạng vận hành drone không kiểm soát. Mấu chốt của thay đổi lần này rất rõ: đến năm 2030, không còn bất kỳ UAV nào hoạt động mà không có hồ sơ số và dấu vết hành trình được nhà nước nắm trong tay.
Từ sự cố Tân Sơn Nhất đến quyết định định danh bắt buộc: Vì sao nhà nước siết quản lý drone
Không phải ngẫu nhiên câu chuyện quản lý drone Việt Nam được đẩy lên cấp độ quốc gia. Tối 11/8, Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất đã hai lần tạm dừng khai thác sau khi phát hiện UAV xuất hiện trái phép tại khu vực cận sân bay, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hoạt động bay, tác động tới hơn 60 chuyến bay, trong đó 3 chuyến phải hạ cánh khẩn nguy do cạn nhiên liệu khi bay chờ, 24 chuyến chuyển hướng hạ cánh, 19 chuyến bay chờ trên không và 15 chuyến phải dừng chờ cất cánh. Ngày 12/8, loạt bài phản ánh sự cố tại đây đã buộc Chính phủ phải yêu cầu các bộ, ngành và địa phương nghiên cứu, xử lý, xây dựng giải pháp quản lý UAV từ khâu sản xuất, nhập khẩu đến sở hữu và sử dụng. Sự cố này chính là lời cảnh báo: drone giải trí cũng có thể làm chao đảo toàn bộ hệ thống hàng không nếu tiếp tục được để trong vùng xám pháp lý.
Mục tiêu 2030: mọi drone đều có định danh UAV, cấp phép điện tử và bị giám sát hành trình thời gian thực
Trục chính của chính sách mới là một hệ thống quản lý drone Việt Nam toàn diện. Bộ Quốc phòng được giao chủ trì, phối hợp các bộ, ngành và địa phương tăng cường quản lý cơ sở nghiên cứu, thiết kế, sản xuất UAV trong nước, đồng thời quản lý sử dụng thông qua việc cấp phép người điều khiển và cấp phép phương tiện bay. Các tổ chức, cá nhân sở hữu UAV sẽ bị rà soát và buộc phải khai báo để phục vụ định danh UAV, gắn định danh số, nhận cấp phép điện tử và đưa thiết bị vào mạng giám sát hành trình drone theo thời gian thực. "Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, toàn bộ phương tiện bay không người lái trong nước được định danh số, cấp phép điện tử và giám sát hành trình theo thời gian thực". Khi đó, việc điều khiển UAV sẽ giống như lái một phương tiện giao thông có đăng ký, có bằng, có hộp đen ghi lại mọi di chuyển: ai bay, bay ở đâu, vào lúc nào đều không còn mơ hồ.
Khai báo sở hữu, vùng cấm bay và kiểm soát nhập khẩu: Nghĩa vụ mới của người chơi và doanh nghiệp UAV
Từ góc độ người dùng, thay đổi quan trọng nhất là nghĩa vụ khai báo sở hữu và tuân thủ vùng cấm bay. Bộ Quốc phòng phải rà soát, yêu cầu khai báo đối với các tổ chức, cá nhân sở hữu thiết bị UAV, đồng thời công bố công khai vùng, khu vực cấm bay để chủ thiết bị biết và thực hiện. Điều này chấm dứt tình trạng “bay theo cảm tính”, bắt buộc người điều khiển phải học luật, tra cứu bản đồ không phận thấp, và chấp nhận rằng nhiều khu vực trọng yếu, nhất là quanh cảng hàng không, sẽ là vùng tuyệt đối không được bay. Ở chiều ngược lại, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính được giao tăng cường các biện pháp quản lý, kiểm soát nguồn đầu vào trong hoạt động nhập khẩu, tạm nhập tái xuất thiết bị bay không người lái, rà soát, bổ sung quy định để kiểm soát nguồn gốc, chủng loại, mục đích sử dụng và các yếu tố an ninh, an toàn. Người kinh doanh drone sẽ phải chấp nhận một chuỗi thủ tục chặt chẽ hơn, nhưng đổi lại thị trường được thanh lọc khỏi thiết bị trôi nổi, không rõ xuất xứ.
Tác động thực tế và bài học cho cộng đồng: Nếu muốn bay lâu dài, phải bay có trách nhiệm
Nhìn thẳng vào thực tế, đợt siết quản lý lần này không chỉ là biện pháp kỹ thuật mà là sự tái định nghĩa văn hóa sử dụng UAV. Người dân sẽ được tăng cường thông tin về vùng cấm bay và các quy định liên quan đến quản lý, sử dụng thiết bị bay không người lái. UBND các tỉnh, thành phố được yêu cầu tăng cường kiểm tra, rà soát trên địa bàn để xác định tổ chức, cá nhân tự ý sản xuất, kinh doanh, sở hữu, sử dụng bất hợp pháp UAV và có biện pháp xử lý nghiêm. Đồng thời, lực lượng Công an phải điều tra, xử lý nghiêm các hành vi sử dụng UAV và vật thể bay khác làm ảnh hưởng tới hoạt động bay tại cảng hàng không, sân bay, triển khai ngay phương án đối phó với hành vi xâm nhập bất hợp pháp vào khu vực trọng yếu, khu vực cấm bay. Về lâu dài, đây là cơ hội để cộng đồng drone chuyển từ tâm lý "bay cho vui" sang "bay có trách nhiệm", với tri thức về pháp luật và nhận thức rõ ràng rằng mỗi cú cất cánh đều gắn với trách nhiệm an ninh và an toàn chung.
