Quan họ giữa Đền Đô: khi hành trình thi hoa hậu trở thành bài học văn hóa
Hành trình 53 thí sinh Hoa hậu Việt Nam học hát quan họ tại Đền Đô Bắc Ninh là một trải nghiệm thực tế, nơi các cô gái trực tiếp tiếp xúc với không gian di sản, kỹ thuật luyến láy truyền thống và phong thái liền anh liền chị, biến một hoạt động thi sắc đẹp thành lớp học sống động về văn hóa dân tộc. Tiếp nối hành trình tìm hiểu lịch sử, văn hóa dân tộc, tập 2 Hoa hậu Việt Nam chọn Đền Đô (Bắc Ninh) làm điểm dừng chân. Sự lựa chọn này không phải cho có, mà là tuyên bố rõ ràng: một hoa hậu của thời nay không thể chỉ hiểu mơ hồ khái niệm "văn hóa truyền thống", cô phải từng hát, từng cúi chào, từng mời trầu trong bối cảnh thật. Khi những câu hát "Mời nước, mời trầu" vang lên, không khí cổ kính của Đền Đô lập tức kéo dàn thí sinh rời xa sân khấu ánh đèn quen thuộc, bước vào miền ký ức của Kinh Bắc – nơi quan họ không phải tiết mục biểu diễn, mà là đời sống.
Kỹ thuật luyến láy quan họ: thử thách khiến thí sinh bất ngờ
Nhìn từ xa, hát quan họ tưởng là việc "cứ hát ngọt ngào" là xong. Chỉ khi ngồi đối diện các liền anh, liền chị và nghệ sĩ Vân Dung, 53 cô gái mới nhận ra mình bước vào một môn học đầy kỷ luật. Ở thử thách hát quan họ, các thí sinh được hướng dẫn những làn điệu như "Còn duyên", "Mười nhớ", "Cây trúc xinh" và "Qua cầu gió bay". Nghe thì quen, nhưng để hát ra đúng chất quan họ, họ phải học từ gốc: cách lấy hơi, giữ cao độ, ngân dài, luyến láy và xử lý âm đệm – những yếu tố tạo nên vang, rền, nền, nảy trong kỹ thuật hát quan họ. Vài phút đầu, sự tự tin của thí sinh nhanh chóng nhường chỗ cho lúng túng: có người vào nhầm tông, có người buộc phải hát chậm lại để giữ cho câu hát không trượt khỏi chất Kinh Bắc. Chính cú sốc này lại là điểm đáng quý: nó nhắc người trẻ rằng nghệ thuật truyền thống không phải là bộ sưu tập giai điệu dễ dãi, mà là công trình kỹ thuật được mài giũa qua nhiều thế hệ.
Từ chiếc khăn mỏ quạ đến miếng trầu cánh phượng: vẻ đẹp nằm trong từng động tác nhỏ
Nếu kỹ thuật luyến láy quan họ thử thách giọng hát, thì khăn mỏ quạ, nón quai thao, miếng trầu cánh phượng thử thách sự kiên nhẫn và tinh tế của thí sinh. Bốn đội lần lượt nhận nhiệm vụ học hát quan họ, têm trầu cánh phượng, chít khăn mỏ quạ, sử dụng nón quai thao và thực hiện sản phẩm truyền thông quảng bá di sản với du khách quốc tế. Đằng sau hình ảnh liền chị duyên dáng là hàng loạt yêu cầu rất cụ thể: đường khăn mỏ quạ phải ôm đầu như búp sen, bước đi với nón quai thao cần mềm mà không vụng, cúi chào phải cúi cả gương mặt để thể hiện sự trân trọng. Ở thử thách têm trầu, nghệ nhân Đỗ Thị Tường hướng dẫn từ cách chọn lá trầu, bổ cau, quệt vôi đến tạo hình miếng trầu cánh phượng. Khi tự tay thực hành, những cô gái từng quen máy quay, sàn diễn mới hiểu: một miếng trầu đẹp chứa đầy công phu, và sự "duyên" của miền quan họ không nằm riêng ở trang phục, mà ở từng cử chỉ, ánh mắt, cách ứng xử.
Sự cố âm thanh và thông điệp về di sản "được thở, được sống"
Đỉnh cao của ngày trải nghiệm ở Đền Đô là lúc mọi nhiệm vụ rời rạc phải được nối lại thành chương trình biểu diễn ngoài trời. Nhóm Hương Sắc chịu trách nhiệm tổ chức toàn bộ sự kiện, xây dựng nội dung, kết nối ba nhóm, dẫn song ngữ và điều phối các tiết mục. Đó là khoảnh khắc quan họ bước ra khỏi lớp học để đến với khán giả. Và đúng như cuộc sống thực, chương trình không trôi qua êm đềm: đến khi ghi hình, sự cố âm thanh bất ngờ xảy ra, loa không thể hoạt động khiến micro và nhạc bị gián đoạn. Thay vì hoảng loạn, các thí sinh buộc phải nghĩ như người làm nghề: bàn phương án hát không nhạc, phối hợp với ê-kíp để chương trình tiếp tục. Đáng chú ý là video quảng bá do nhóm Hương Sắc thực hiện gửi gắm thông điệp: "Di sản không phải là thứ cất trong tủ kính. Di sản phải được thở, được sống và được chảy trong huyết quản thế hệ hôm nay". Câu nói này không còn là khẩu hiệu, vì chính các sự cố vừa xảy ra đã biến di sản thành trải nghiệm sống, buộc người trẻ phải đối thoại với nó thay vì chỉ đứng ngắm.
Hoa hậu thời đại mới: sắc đẹp gắn với ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống
Khi đêm biểu diễn kết thúc, nước mắt xuất hiện không phải vì thua – thắng, mà vì áp lực và giới hạn cá nhân được phơi bày. Thành viên nhóm Hương Sắc chia sẻ công việc kéo dài đến tối khiến mình hoang mang, bật khóc, để rồi nhận ra đây là cơ hội học cách tổ chức, kiểm soát cảm xúc và vượt qua giới hạn. Qua hành trình tại Bắc Ninh, vẻ đẹp của thí sinh được nhìn nhận ở nhiều phương diện: sự duyên dáng, trí tuệ, khả năng thích nghi, tinh thần tập thể và ý thức gìn giữ bản sắc. Trong bối cảnh di sản dễ bị biến thành "bối cảnh chụp hình", trải nghiệm hát quan họ, học kỹ thuật luyến láy, têm trầu, vấn khăn tại Đền Đô cho thấy một hướng đi khác cho các cuộc thi nhan sắc. Việc gìn giữ văn hóa không dừng ở sự ngợi ca mà cần được cụ thể hóa bằng hành động, trải nghiệm và khả năng đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là người trẻ. Ở góc độ đó, 53 thí sinh không chỉ "học thêm một kỹ năng", họ đang học vai trò công dân văn hóa – một phẩm chất đáng được coi là tiêu chí trung tâm của bất kỳ danh hiệu hoa hậu nào.
