Cuộc thi thời trang miền núi: từ lễ hội nông nghiệp đến sàn diễn di sản
Cuộc thi “Trình diễn trang phục dân tộc truyền thống gắn với vẻ đẹp Miền đất Cốm” là hoạt động trình diễn thời trang cộng đồng, nơi người dân các dân tộc tại xã Tú Lệ giới thiệu trang phục dân tộc truyền thống trong không gian lễ hội cốm Tú Lệ, qua đó bảo tồn di sản văn hóa và quảng bá vẻ đẹp thiên nhiên, con người của miền đất cốm.
Trọng tâm của cuộc thi không phải là tìm “người đẹp” theo nghĩa quen thuộc, mà là biến lễ hội cốm Tú Lệ thành một sàn diễn di sản sống. Cuộc thi được phát động như điểm nhấn mở màn Lễ hội Cốm Tú Lệ, nằm trong khuôn khổ Lễ hội Cốm “Hương vị mùa thu Tú Lệ” diễn ra tại khu vực Le Champ, bản Nước Nóng vào các ngày 22 và 23/8. Thay vì tách rời văn hóa khỏi đời sống, chính quyền và cộng đồng đang kéo trang phục dân tộc trở lại ruộng bậc thang, hương cốm mới, để chúng sống cùng mùa vàng chứ không chỉ nằm trong tủ kính bảo tàng.
Trang phục dân tộc truyền thống giữa hương cốm mới: khi nông nghiệp hóa thành sàn diễn
Xã Tú Lệ từ lâu đã được gọi là “miền đất cốm”, nơi những thửa ruộng bậc thang dưới chân đèo Khau Phạ ôm trọn mùa lúa chín và hương cốm mới. Trong bối cảnh đó, trang phục dân tộc truyền thống không xuất hiện như đạo cụ, mà là một phần tự nhiên của lễ hội nông nghiệp địa phương. Du khách đến với lễ hội cốm Tú Lệ không chỉ thưởng thức cốm dẻo thơm, xem quy trình làm cốm, tham gia lễ mừng cơm mới và trò chơi dân gian, mà còn được xem các tiết mục trình diễn trang phục truyền thống của người Thái và các dân tộc khác ngay giữa thung lũng vàng.
Sự kết hợp giữa thổ cẩm bản địa và không gian mùa vàng tạo nên đúng nghĩa một sàn diễn thời trang miền núi: nền runway là ruộng bậc thang, ánh sáng là nắng chiều, còn mùi hương là cốm mới thơm phức. Các phần thi gồm trình diễn trang phục nguyên bản và trang phục cải tiến dựa trên chất liệu thổ cẩm, thí sinh vừa catwalk, vừa thuyết minh về lịch sử, hoa văn, câu chuyện gắn với bộ áo váy của dân tộc mình. Nhờ vậy, mỗi bước chân trên sàn diễn là một lát cắt di sản được kể lại cho cả cộng đồng và du khách.
Trình diễn thời trang cộng đồng: ai được bước lên sàn diễn miền đất cốm?
Điểm đáng nói của cuộc thi này là đây không phải show thời trang chuyên nghiệp, mà là trình diễn thời trang cộng đồng đúng nghĩa. Thí sinh là công dân Việt Nam từ 15 đến 35 tuổi, đang cư trú, học tập, làm việc tại xã Tú Lệ. Mỗi cơ quan, đơn vị, trường học, thôn bản trong xã lựa chọn một nam, một nữ tiêu biểu để tham gia, biến cuộc thi thành dịp cả bản làng cùng gửi “đại sứ văn hóa” của mình lên sàn diễn.
Yêu cầu về hình thể (nữ cao từ 1,55m, nam từ 1,68m), sức khỏe, đạo đức và sự tích cực với cộng đồng cho thấy địa phương muốn tìm những gương mặt có thể gánh vai trò đại diện lâu dài chứ không chỉ tỏa sáng trong một đêm hội. Quan trọng hơn, khi người trẻ vùng cao được đứng giữa khung cảnh Le Champ Tú Lệ, nơi cả thung lũng vàng óng và thơm mùi lúa non, họ học cách tự tin khoác lên mình bộ trang phục dân tộc, kể câu chuyện của chính bản làng mình trước bạn bè bốn phương.
Bảo tồn di sản văn hóa bằng thời trang: chiến lược dài hơi chứ không phải “mùa hội”
Lãnh đạo địa phương đã khẳng định: việc tổ chức thi trình diễn trang phục không dừng ở một hoạt động giải trí trong mùa lễ hội, mà là bước đi cụ thể trong chiến lược bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể gắn với du lịch sinh thái – cộng đồng. Nói cách khác, đây là cách biến trang phục dân tộc truyền thống thành “ngôn ngữ” để kể câu chuyện bản sắc, thay vì để chúng mai một trong đời sống hiện đại. Cuộc thi còn được xem là lời khẳng định nỗ lực gìn giữ di sản và biến văn hóa thành động lực cho phát triển du lịch bền vững ở miền đất cốm Tú Lệ.
Từ góc nhìn phát triển, cơ chế sàn diễn cộng đồng này mở ra ba tầng giá trị. Thứ nhất, nó khuyến khích giới trẻ mặc lại trang phục truyền thống, quan tâm đến nghề dệt thổ cẩm, và tự hào khi trở thành gương mặt đại diện cho dân tộc mình. Thứ hai, nó mang đến trải nghiệm thị giác mới lạ cho du khách, những người vừa thưởng thức cốm, vừa đắm mình trong nghệ thuật trình diễn đầy màu sắc giữa núi rừng. Thứ ba, nhờ hiệu ứng mạng xã hội, hình ảnh con người và thiên nhiên Tú Lệ mến khách được lan tỏa mạnh mẽ, biến mỗi khung hình thời trang miền núi thành tấm postcard sống về một vùng đất đang chủ động bảo tồn di sản bằng sàn diễn.
Giải thưởng, hành trình dự thi và lời mời gọi dành cho “đại sứ cốm” tương lai
Không chỉ là sự ghi nhận tinh thần, cuộc thi còn có hệ thống giải thưởng rõ ràng: 1 giải Nhất trị giá 5.000.000 đồng, 1 giải Nhì 4.000.000 đồng, 2 giải Ba mỗi giải 2.000.000 đồng và 6 giải Khuyến khích 500.000 đồng, kèm nhiều phần quà từ nhà tài trợ. Đây là câu trả lời dứt khoát rằng lao động sáng tạo của cộng đồng – từ người dệt thổ cẩm đến người trình diễn – xứng đáng được trả công cụ thể, chứ không chỉ là “hưởng ứng phong trào”.
Hành trình dự thi được tổ chức bài bản: vòng sơ khảo kiểm tra hồ sơ, nhân trắc, phần trình diễn tại hội trường UBND xã; ngày 17/8, thí sinh được chuyên gia ngành văn hóa, thể thao, du lịch tập huấn trực tiếp; ngày 20/8 là tổng duyệt; và đêm chung kết diễn ra lúc 19h30 ngày 22/8 trên sân khấu ngoài trời đẹp nhất Tú Lệ. Hồ sơ đăng ký nhận đến 15/8 qua biểu mẫu trực tuyến hoặc nộp tại UBND xã. Theo kế hoạch, danh sách thí sinh qua vòng sơ khảo và vào chung kết sẽ được công bố công khai trên cổng thông tin điện tử và fanpage địa phương. Đó là lời mời nghiêm túc dành cho mọi chàng trai, cô gái yêu miền đất cốm: hãy bước lên sàn diễn và trở thành “đại sứ cốm” của chính dân tộc mình.
