Điện thoại giá rẻ trước bờ tuyệt chủng: khủng hoảng chip nhớ bắt nguồn từ AI
Khủng hoảng chip nhớ do cơn sốt trí tuệ nhân tạo là tình trạng các trung tâm dữ liệu và nhà cung cấp dịch vụ AI thu mua khối lượng bộ nhớ khổng lồ, khiến nguồn cung linh kiện cho smartphone và thiết bị tiêu dùng bị co lại, đẩy giá thành lên cao, buộc các hãng phải cắt giảm, thậm chí ngừng sản xuất điện thoại giá rẻ, đặc biệt là smartphone dưới 10 triệu đồng. Nói thẳng, AI đang ăn hết chiếc bánh bộ nhớ vốn dành cho người dùng phổ thông. Khi RAM và chip nhớ bị gom về các trung tâm dữ liệu, các hãng sản xuất buộc phải chọn giữa lợi nhuận và phân khúc giá rẻ. Báo cáo công nghệ cho thấy lượng điện thoại dưới 400 USD (khoảng 10,5 triệu đồng) dự kiến giảm 22% từ nửa cuối năm nay và kéo dài đến 2027. Đây không còn là biến động nhẹ theo chu kỳ, mà là cú sốc cấu trúc có thể làm điện thoại giá rẻ "tuyệt chủng".
Chi phí bộ nhớ tăng chóng mặt: vì sao smartphone dưới 10 triệu đồng trở nên không còn lãi
Gốc rễ của cuộc khủng hoảng chip nhớ nằm ở dòng tiền và lợi nhuận. Các trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu đang mua vào lượng lớn bộ nhớ để huấn luyện và vận hành mô hình AI quy mô lớn, hút sạch nguồn cung cho điện thoại và máy tính. Cùng lúc, các nhà sản xuất chip như Samsung, SK Hynix và Micron chuyển dây chuyền sang bộ nhớ chuyên cho AI vì biên lợi nhuận cao hơn, khiến phần dành cho thiết bị tiêu dùng càng teo lại. Hệ quả là giá bộ nhớ tăng dựng đứng. Một phân tích cho biết chi phí sản xuất bộ nhớ cho điện thoại dưới 400 USD (khoảng 10,5 triệu đồng) đã gần gấp đôi chỉ trong thời gian từ quý III/2025 đến quý I/2026. Theo số liệu khác, giá bộ nhớ tăng gần 300% trong vòng một năm và hiện chiếm hơn 65% giá thành linh kiện của một chiếc điện thoại bình dân. Với cấu trúc chi phí như vậy, smartphone dưới 10 triệu đồng hầu như không còn chỗ cho lợi nhuận, trừ khi hãng cắt sâu vào chất lượng.
Thị trường bị chia rẽ: Android giá rẻ lao dốc, Apple hưởng lợi
Khi chi phí bộ nhớ bùng nổ, thị trường smartphone bị tách thành hai nửa rõ rệt: một bên là điện thoại giá rẻ bị siết lợi nhuận, bên kia là các thương hiệu cao cấp hưởng lợi từ quy mô và khả năng kiểm soát nguồn cung. Các hãng Trung Quốc như Oppo, Vivo, Honor, Xiaomi hay Transsion phải tăng giá, người dùng quay lưng, và nhu cầu sụt giảm có thể buộc họ khai tử hoàn toàn dòng máy giá rẻ. Đây là sự rút lui chiến lược, không phải sai số tạm thời. Trong nhóm cao cấp, câu chuyện lại khác hẳn. Dù tổng lượng smartphone toàn cầu giảm, một hãng lớn ghi nhận tăng trưởng giao hàng 15,3% cùng mức giá cổ phiếu đạt đỉnh mọi thời đại với vốn hóa khoảng 4.700 tỷ USD. Trên phân khúc trên 1.000 USD, các mẫu như iPhone 17 Pro Max hay Galaxy S26 Ultra vẫn duy trì sức hút. Lý do là chi phí bộ nhớ chiếm tỷ trọng nhỏ hơn trong giá bán, cho phép hãng giữ cấu hình mạnh, thêm tính năng AI mà không phải hy sinh biên lợi nhuận như các nhà sản xuất Android giá rẻ.
Người dùng ngân sách thấp bị bỏ lại phía sau: lựa chọn khó và hệ lụy xã hội
Nhóm chịu thiệt hại trực diện trong cuộc khủng hoảng chip nhớ chính là người dùng ngân sách thấp. Nếu smartphone dưới 10 triệu đồng biến mất dần khỏi kệ hàng, người tiêu dùng buộc phải chọn giữa việc cố nâng cấp lên phân khúc cao hơn hoặc chuyển sang thương hiệu khác ít tên tuổi hơn, cấu hình lạc hậu, đôi khi chỉ còn mẫu 4G cũ. Điều này mở rộng khoảng cách số: quyền tiếp cận công nghệ mới không còn là lựa chọn phổ thông. Thực tế cho thấy nhiều người dùng chọn không nâng cấp, giữ lại điện thoại cũ lâu hơn thay vì chi thêm cho thiết bị mới với giá cao. Đồng thời, khi giá giữa các thương hiệu không còn chênh lệch quá lớn, người mua lại có xu hướng quay sang các nhãn lớn thay vì tiếp tục gắn với một mẫu giá rẻ. Nghịch lý là phân khúc điện thoại giá rẻ biến mất, còn những người cần chúng nhất lại phải trả nhiều hơn hoặc chấp nhận ở ngoài làn sóng AI ảnh hưởng thị trường di động.
Tương lai sau khủng hoảng chip nhớ: tạm chấp nhận bất công hay chờ sóng AI hạ nhiệt?
Các dự báo hiện tại đều đồng ý rằng cuộc khủng hoảng chip nhớ chưa thể sớm kết thúc. Một số phân tích cho rằng thị trường điện thoại toàn cầu sẽ giảm 12% trong năm nay so với 2025, chủ yếu vì nguồn cung máy giá rẻ lao dốc. Áp lực chi phí từ bộ nhớ có thể kéo dài đến khoảng 2028, khi hạ tầng AI phát triển chậm lại và sản lượng RAM tăng lên đủ bù đắp. Nghĩa là ít nhất vài năm tới, thế giới di động sẽ tiếp tục bị chia đôi. Câu hỏi không chỉ là khi nào smartphone dưới 10 triệu đồng quay trở lại, mà là chúng có còn hấp dẫn hay không. Nếu các hãng lớn tận dụng giai đoạn này để khóa chặt người dùng vào hệ sinh thái cao cấp, thì ngay cả khi khủng hoảng chip nhớ hạ nhiệt, phân khúc điện thoại giá rẻ cũng khó giành lại vị thế. Người dùng ngân sách thấp cần chuẩn bị tâm lý: thời đại những chiếc smartphone rẻ, đủ dùng, cập nhật tốt có thể đang đi đến hồi kết, trừ khi chính sách hoặc một làn sóng công nghệ mới làm lại cuộc chơi.
