Thành phố trực thuộc Bắc Ninh: bước ngoặt hành chính cho một không gian công nghiệp gần 4 triệu dân
Bắc Ninh thành phố trực thuộc là mô hình hành chính mới, trong đó toàn bộ địa giới, dân số và không gian kinh tế của tỉnh Bắc Ninh được chuyển đổi thành một thành phố trực thuộc Trung ương, với gần 4 triệu dân, nền kinh tế công nghiệp – xuất khẩu quy mô lớn và định hướng trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng. Việc Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào ngày 20/9 đánh dấu một bước ngoặt: địa phương không chỉ đổi tên mà thay đổi cách nhìn về quy hoạch, quản trị và phát triển. Điều đáng nói là Bắc Ninh bước vào giai đoạn này khi đã được xem là "thủ phủ công nghiệp" của miền Bắc, chứ không phải một nền kinh tế còn loay hoay tìm động lực. Theo Nghị quyết 39/2026/QH16, thành phố Bắc Ninh được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên 4.713,75km2 và dân số 3.989.623 người, gồm 99 đơn vị hành chính cấp xã. Đồng thời, Bộ Chính trị quyết định đổi tên Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh thành Đảng bộ thành phố Bắc Ninh trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng trên cơ sở nguyên trạng. Những thay đổi này cho thấy Trung ương nhìn Bắc Ninh không chỉ là một địa phương công nghiệp, mà là một cực đô thị – kinh tế đủ tầm để đứng cùng Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai và Quảng Ninh trong nhóm thành phố trực thuộc Trung ương.
Nền tảng công nghiệp mạnh: cơ hội nâng chất phát triển kinh tế Bắc Ninh
Việc Bắc Ninh thành phố trực thuộc chỉ là sự công nhận một thực tế kinh tế đã hình thành từ lâu: đây là một trung tâm sản xuất và xuất khẩu hàng đầu cả nước. Trong 8 tháng đầu năm, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 22,15%, giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt khoảng 2,2 triệu tỷ đồng, tăng 17,49%. Kim ngạch xuất khẩu 8 tháng đạt hơn 75,48 tỷ USD, tăng 31,84%, đưa Bắc Ninh tiếp tục đứng đầu cả nước về xuất khẩu; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 152,5 tỷ USD. Những con số này cho thấy phát triển kinh tế Bắc Ninh đang ở cấp độ mà nhiều địa phương khác phải coi là tham chiếu. Tuy nhiên, một thành phố trực thuộc không thể hài lòng với vị thế "công xưởng". Thách thức lớn hơn là nâng chất tăng trưởng: từ trung tâm sản xuất lên trung tâm công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và logistics. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075 đang được thiết kế theo mô hình đa cực, đa trung tâm, với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái công nghiệp điện tử, bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo. Đây chính là điểm mấu chốt: nếu không kịp chuyển trục sang công nghệ cao, sức cạnh tranh của Bắc Ninh sẽ bị bào mòn bởi các địa phương mới nổi.
8 dự án xây dựng Bắc Ninh đồng loạt khởi công: mở thêm không gian cho công nghiệp, đô thị và nhà ở
Thành phố trực thuộc chỉ có ý nghĩa nếu được "chống lưng" bằng hạ tầng. Tháng 9, Bắc Ninh đồng loạt khởi công, khánh thành 8 dự án trên các lĩnh vực công nghiệp, đô thị, nhà ở xã hội và văn hóa, vừa mang tính biểu tượng chào mừng, vừa mang tính thực chất mở rộng không gian phát triển. Ngày 16/9, tỉnh khởi công 5 dự án: Khu đô thị mới phía Tây Bắc thành phố Bắc Ninh – Khu 1; Khu công nghiệp Nghĩa Hưng; Khu công nghiệp Thuận Thành 3 – phân khu C; Khu công nghiệp Việt Hàn mở rộng tại phường Nếnh và phường Việt Yên; Khu nhà ở xã hội thuộc Khu đô thị mới Phượng Hoàng, phường Tiền Phong. Cùng ngày, hai công trình được khánh thành là Đền thờ Bác Hồ tại phường Võ Cường và phường Kinh Bắc, cùng khu nhà ở xã hội dành cho công nhân tại phường Nếnh. Ngày 22/9, Bắc Ninh tiếp tục khởi công Khu công nghiệp Quế Võ 3 – Phân khu 2. Theo Ủy ban Nhân dân tỉnh, chuỗi dự án xây dựng Bắc Ninh này được triển khai nhằm bổ sung quỹ đất và không gian phát triển công nghiệp, đô thị, nhà ở, từng bước hoàn thiện hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống. Đây là cách Bắc Ninh gửi tín hiệu rõ ràng tới nhà đầu tư: thành phố không chỉ đổi tên, mà đang chủ động tạo điều kiện vật chất cho một chu kỳ phát triển mới.
Hạ tầng công nghiệp Bắc Ninh và bài toán đời sống người lao động
Điểm khác biệt của đợt khởi công này là sự nhấn mạnh vào hạ tầng công nghiệp Bắc Ninh. Trong 8 dự án có tới 4 dự án phát triển hạ tầng khu công nghiệp, trải rộng tại nhiều khu vực, từ Thuận Thành, Quế Võ đến Việt Yên – Nếnh. Việc tiếp tục bổ sung quỹ đất và hạ tầng khu công nghiệp tạo thêm không gian để thu hút đầu tư, mở rộng năng lực sản xuất và đáp ứng nhu cầu phát triển của các ngành công nghiệp. Tuy vậy, nếu chỉ tăng nhà máy mà không nâng chất đời sống người lao động, sức hấp dẫn của Bắc Ninh sẽ khó bền. Hai dự án nhà ở xã hội – trong đó có khu nhà ở xã hội dành cho công nhân – cho thấy địa phương ít nhất đã nhìn thấy rủi ro đó. Chuỗi dự án được thiết kế để không chỉ phục vụ doanh nghiệp mà còn từng bước bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho người dân, người lao động. Khi các khu công nghiệp tiếp tục mở rộng, nhu cầu về giao thông, trường học, y tế và dịch vụ thiết yếu chắc chắn sẽ tăng; điều Bắc Ninh cần là biến nhận thức này thành những kế hoạch cụ thể, gắn kết giữa phát triển sản xuất và đầu tư hạ tầng xã hội thay vì coi đó là phần phụ.
Không gian quy hoạch dài hạn: kết nối, bản sắc và áp lực quản trị đô thị
Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075 đang được xây dựng trên toàn bộ địa giới thành phố, với định hướng đa cực, đa trung tâm. Theo tầm nhìn này, Bắc Ninh có thể đáp ứng quy mô trên 10 triệu người vào năm 2075 – một con số thể hiện tham vọng rõ ràng về không gian đô thị và công nghiệp. Nhưng tham vọng chỉ hữu ích khi đi kèm năng lực quản trị: thành phố gần 4 triệu dân với diện tích hơn 4.700km2 sẽ phải giải bài toán kết nối các khu vực thành một chỉnh thể. Bắc Ninh đang đặt trọng tâm vào các hạ tầng tăng liên kết vùng, trong đó nổi bật là định hướng nghiên cứu Cảng hàng không quốc tế Gia Bình gắn với trung tâm logistics, cảng cạn – ICD và mạng lưới giao thông đa phương thức. Nếu các trục này được hoàn thiện, lợi thế của Bắc Ninh sẽ không chỉ nằm ở số lượng khu công nghiệp, mà ở khả năng kết nối nhà máy, logistics, thị trường và các trung tâm đô thị lớn trong cùng một không gian kinh tế. Song song, thành phố phải giữ được bản sắc Kinh Bắc, bảo tồn Quan họ, tranh Đông Hồ và các di sản gắn với Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc trong quá trình đô thị hóa. Một thành phố trực thuộc mạnh không chỉ có GDP cao, mà còn có đời sống văn hóa sâu và hạ tầng dịch vụ đủ thức thời để không đẩy người dân ra ngoài lề của quá trình phát triển.
