AI tài chính không đứng trên không khí: nó đứng trên dữ liệu đáng tin cậy
AI tài chính là việc ứng dụng các mô hình và hệ thống trí tuệ nhân tạo vào các nghiệp vụ thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, bảo hiểm, thống kê và các lĩnh vực tài chính khác, dựa trên kho dữ liệu lớn được kết nối, chuẩn hóa và cập nhật theo thời gian thực để phục vụ phân tích, dự báo và ra quyết định trong hệ sinh thái tài chính số. Chuyển đổi số ngành tài chính đang bước sang giai đoạn ứng dụng trí tuệ nhân tạo với yêu cầu cao về chất lượng dữ liệu và năng lực quản trị. Nói cách khác, dữ liệu AI tài chính không phải phần “hậu trường” kỹ thuật mà chính là nền móng quyết định AI đi xa đến đâu. Khi dữ liệu bị phân mảnh, thiếu chuẩn hóa, AI không thông minh hơn, chỉ sai lệch nhanh hơn và ở quy mô lớn hơn.
Từ số hóa sang thông minh hóa: vì sao chất lượng dữ liệu trở thành bài thi bắt buộc
Ngành tài chính Việt Nam đã có một kho dữ liệu khổng lồ, từ thuế, hải quan, kho bạc đến bảo hiểm xã hội và tài sản công. Nhưng sở hữu nhiều dữ liệu không đồng nghĩa có chất lượng dữ liệu tốt. Như chính lãnh đạo ngành thừa nhận, điều quan trọng không phải là có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu có đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được hay không. Khi dữ liệu chưa được làm sạch, áp dụng những mô hình học máy phức tạp chỉ làm tăng nguy cơ sai lệch trong dự báo và phân bổ nguồn lực công. Các khảo sát toàn cầu cho thấy hơn 70% sáng kiến AI khu vực công thất bại hoặc không đạt kỳ vọng vì dữ liệu phân mảnh, thiếu chuẩn hóa hoặc đầu vào không đủ độ tin cậy. Nếu không coi chất lượng dữ liệu là bài thi bắt buộc, mọi chiến lược AI chỉ là trình diễn công nghệ đắt đỏ.
Quản trị từ gốc: đặt “đường ray” cho dữ liệu và AI tài chính
Dù nói về quản trị dữ liệu ngân hàng, thuế hay chứng khoán, bài toán cốt lõi vẫn giống nhau: phải có “đường ray” quản trị rõ ràng ngay từ gốc. Hoạt động quản lý trong tương lai sẽ dựa trên hai trụ cột song hành: quản trị dữ liệu để đảm bảo thông tin đầu vào chính xác, và quản trị AI để kiểm soát cách AI sử dụng dữ liệu trong quá trình ra quyết định. Vị chuyên gia trong ngành nhấn mạnh yêu cầu đưa trực tiếp các quy tắc quản trị, kiểm soát rủi ro và tuân thủ vào bên trong mô hình AI ngay từ khâu thiết kế. Chiến lược số của cơ quan tài chính cũng đặt mục tiêu 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành được tạo lập, khai thác, kết nối, chia sẻ với tiêu chí chính xác, đầy đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung và tích hợp vào Cơ sở dữ liệu tài chính quốc gia. Đáng chú ý, chiến lược này còn hướng tới 100% cơ sở dữ liệu đạt mức độ quản trị dữ liệu trưởng thành cấp 4 và 90% đạt cấp 5, khẳng định rằng dữ liệu và quản trị quyết định AI đi được bao xa.
Lợi ích thực tế cho người dân, doanh nghiệp trong hệ sinh thái tài chính số
Dữ liệu AI tài chính đáng tin cậy không phải câu chuyện nội bộ của cơ quan quản lý; nó chạm thẳng vào trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp. Khi dữ liệu tài chính được chuẩn hóa và liên thông, người dân và doanh nghiệp sẽ không phải kê khai đi kê khai lại những thông tin đã có; việc tái sử dụng dữ liệu giúp cắt giảm thủ tục hành chính và tiết kiệm chi phí tuân thủ cho toàn xã hội. Đối với doanh nghiệp, một trong những gánh nặng lớn nhất hiện nay là thủ tục hành chính; vì vậy, trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp như thuế, bảo hiểm, hải quan, mục tiêu là cắt giảm đáng kể các thủ tục. Khi dữ liệu được kết nối và tích hợp, nhiều nghĩa vụ với Nhà nước có thể được thực hiện tự động hơn. Đây mới là thước đo trung thực nhất của một hệ sinh thái tài chính số: giảm giấy tờ, giảm chờ đợi, giảm sai sót, chứ không phải số lượng dự án AI gắn nhãn “thông minh”.
Đến 2030: dữ liệu và AI cùng định hình hệ sinh thái tài chính số
Các cơ quan tài chính đã xác định rõ: dữ liệu là nền tảng cho quản trị và ra quyết định, còn AI là công cụ nâng chất lượng phân tích, dự báo và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Trung tâm của bức tranh này là Cơ sở dữ liệu tài chính quốc gia, nơi dữ liệu toàn ngành được hợp nhất, đồng bộ theo thời gian thực với các tiêu chí chính xác, đầy đủ, sạch, sống và kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Từ đây, dữ liệu và AI sẽ định hình hệ sinh thái tài chính số vào năm 2030, với các nền tảng số thông minh, dịch vụ công trực tuyến toàn trình, và một hệ sinh thái giải pháp “tài chính số thông minh dựa trên dữ liệu và AI” phục vụ điều hành và vận hành ngành tài chính. Nếu coi AI là động cơ, thì chiến thắng đến 2030 sẽ thuộc về những tổ chức đầu tư nghiêm túc vào nhiên liệu: dữ liệu đáng tin cậy và quản trị từ gốc.
