Quyết định thụ tinh ống nghiệm để làm mẹ đơn thân: lựa chọn không thể trì hoãn
Hành trình thụ tinh ống nghiệm để làm mẹ đơn thân là quá trình một phụ nữ chủ động sử dụng tinh trùng hiến tặng và kỹ thuật hỗ trợ sinh sản hiện đại nhằm sinh con ngoài khuôn khổ hôn nhân, phải chấp nhận rủi ro y khoa, áp lực tâm lý và những ràng buộc pháp lý đi kèm. Ở tuổi 35, chưa kết hôn nhưng cảm nhận rõ “đồng hồ sinh học” của mình, Lan Anh quyết định thụ tinh ống nghiệm (IVF) bằng tinh trùng hiến tặng để sinh con một mình. Nỗi lo về khả năng dự trữ buồng trứng, chất lượng trứng suy giảm theo tuổi khiến chị hiểu rằng nếu chần chừ thêm vài năm, cơ hội làm mẹ bằng chính trứng của mình có thể trôi qua không quay lại. Lựa chọn làm mẹ đơn thân vì thế không phải sự bốc đồng, mà là quyết định có cân nhắc, chấp nhận đi ngược định kiến để giữ lấy cơ hội sinh sản ít ỏi.
Hai năm tìm người hiến tinh trùng: hành trình lắt léo giữa gia đình, bạn bè và luật lệ
Nghe thì tưởng đơn giản: xin một mẫu hiến tinh trùng rồi tiến hành thụ tinh ống nghiệm. Thực tế, Lan Anh, 35 tuổi, mất hơn hai năm mới tìm được người hiến tinh trùng đủ điều kiện để có thể tiến hành thủ tục. Theo quy định, phụ nữ độc thân được quyền xin tinh trùng hiến tặng và thực hiện hỗ trợ sinh sản khi có nguyện vọng, nhưng họ phải tự tìm nam giới khỏe mạnh, tình nguyện hiến vào ngân hàng tinh trùng. Người hiến phải xét nghiệm tinh dịch đồ, sàng lọc bệnh di truyền, bệnh lây nhiễm, mã hóa mẫu và gửi vào ngân hàng; còn người nhận như Lan Anh sẽ được cấp một mẫu khác hoàn toàn ngẫu nhiên để đảm bảo bí mật danh tính và tránh ràng buộc huyết thống. Hệ thống này bảo vệ cả đôi bên, nhưng đồng thời biến hành trình hiến tinh trùng thành cuộc sàng lọc khắt khe, đòi hỏi sự kiên nhẫn và mức độ tin tưởng lớn giữa người phụ nữ và người được nhờ giúp.
Từ anh ruột, bạn thân đến bạn LGBT: những lần hy vọng bị bác sĩ… loại
Câu chuyện tìm người hiến tinh trùng của Lan Anh cho thấy một sự thật ít ai nói: khó khăn lớn nhất với phụ nữ muốn làm mẹ đơn thân không phải kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm, mà là tìm được người hiến tinh trùng đủ điều kiện. Người đầu tiên chị nghĩ tới là anh ruột, nhưng khám sức khỏe phát hiện anh mắc viêm gan B nên không được phép hiến. Một người bạn thân của anh đồng ý, song gia đình anh này phản đối vì sợ những rắc rối về huyết thống. Gần một năm sau, một người bạn thuộc cộng đồng LGBT nhận lời giúp, nhưng xét nghiệm lại cho thấy anh mang gene bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia, tiếp tục không đủ điều kiện. Từng đợt xét nghiệm, từng lần “rớt” trước vạch xuất phát không chỉ kéo dài thời gian, mà còn bào mòn niềm tin, khiến chị thu hẹp vòng tròn người biết kế hoạch làm mẹ đơn thân của mình vì sợ bị phán xét.
Khi khoa học kịp thời, nhưng thời gian sinh sản thì không chờ phụ nữ
Đến khi mẹ chị tìm được một người đàn ông đủ sức khỏe, không mắc bệnh truyền nhiễm và đồng ý hiến tinh trùng, Lan Anh đã chạm ngưỡng 37 tuổi. Chỉ số dự trữ buồng trứng (AMH) của chị giảm từ 2,5 ng/ml xuống chỉ còn 1,4 ng/ml. Theo bác sĩ tại một trung tâm hỗ trợ sinh sản, chị phải kích trứng hai lần mới thu được 15 trứng trưởng thành, rồi thực hiện sàng lọc di truyền tiền làm tổ do tuổi mẹ cao, cuối cùng chỉ còn đúng một phôi đạt tiêu chuẩn để chuyển vào tử cung. Phôi đó may mắn làm tổ, giúp chị mang thai bốn tháng, nhưng cái giá đánh đổi là hai năm bào mòn quỹ thời gian sinh sản. Câu chuyện này cho thấy: dù công nghệ hỗ trợ sinh sản Việt Nam đang tiến bộ, “thời điểm vàng” sinh sản của phụ nữ vẫn bị thời gian và thủ tục kéo lùi, giảm cơ hội có con.
Thiếu tinh trùng hiến tặng: lỗ hổng của hệ thống hỗ trợ sinh sản cần xã hội cùng lấp đầy
Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 23 ngân hàng tinh trùng tại các trung tâm hỗ trợ sinh sản, nhưng số mẫu lưu trữ mỗi nơi chỉ ở mức vài chục, thậm chí có nơi chỉ còn 1–3 mẫu sẵn sàng dùng. Mỗi năm có gần 1.000 trường hợp xin noãn và 700 trường hợp xin tinh trùng để thực hiện thụ tinh ống nghiệm, trong đó có các cặp vợ chồng hiếm muộn, người độc thân và cộng đồng LGBT. Nhu cầu tăng nhanh nhưng tinh trùng hiến tặng lại khan hiếm do rào cản tâm lý, văn hóa, thủ tục xét nghiệm và giới hạn pháp lý, trong đó quy định mỗi người chỉ được hiến một lần cho một ca mang thai duy nhất. Dù vậy, hiến tinh trùng là hành động nhân đạo, giúp hàng nghìn người vô sinh có cơ hội làm cha mẹ. Nếu xã hội tiếp tục coi hiến tinh trùng là chuyện “nhạy cảm”, những phụ nữ như Lan Anh sẽ còn phải trả giá bằng thời gian, lo âu và cả khả năng mất hẳn cơ hội sinh con.
