Từ phun đồng loạt sang chăm sóc theo nhu cầu
UAV nông nghiệp là thiết bị bay không người lái được dùng để khảo sát, thu thập dữ liệu và hỗ trợ các công việc đồng ruộng như phun thuốc, gieo hạt hoặc rải phân. Giá trị lớn nhất của công nghệ này không nằm ở tốc độ bay, mà ở khả năng kết hợp dữ liệu để chỉ xử lý nơi cây trồng thực sự cần chăm sóc. Khi thiếu thông tin về tình trạng từng khu vực, nông dân thường phun thuốc hoặc bón phân trên diện tích rộng theo cùng một cách, dù nhu cầu giữa các thửa không giống nhau. Theo ông Phạm Đắc Bảo, UAV kết hợp cảm biến và xử lý dữ liệu có thể giúp chuyển từ canh tác đồng loạt sang nông nghiệp chính xác. Với cảm biến nông nghiệp và dữ liệu thu từ trên không, nhà vườn có thể khoanh vùng nơi có sâu bệnh hoặc cần bổ sung dinh dưỡng, thay vì rải vật tư khắp vườn. Cách làm đó vừa giảm đầu vào không cần thiết, vừa hạn chế người lao động tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật.
Tốc độ có ý nghĩa khi lao động ngày càng thiếu
Ở Tây Ninh, UAV được thúc đẩy như một cách giảm chi phí và bù đắp tình trạng thiếu nhân công trên đồng ruộng, nông trường. Tại xã Hòa Hội, nông dân Nguyễn Công Danh cho biết một lao động phun thủ công chỉ xử lý khoảng 3–4 ha mỗi ngày, trong khi máy bay nông nghiệp có thể đạt 30–40 ha mỗi ngày. Chênh lệch này giúp nhà vườn rút ngắn thời gian và giảm lệ thuộc vào lao động thuê, nhất là vào đợt chăm sóc cao điểm. Nhu cầu không chỉ xuất hiện ở cây trồng ngắn ngày. Nông trường Cao su Đồng Rùm tại xã Tân Thành gặp khó khăn trong chăm sóc diện tích lớn khi nhân lực bị dồn sang các công việc mùa vụ khác. UAV vì thế có thể hỗ trợ khảo sát, giám sát và quản lý vùng sản xuất rộng. Tuy nhiên, năng suất bay không tự động đồng nghĩa với tiết kiệm bền vững: hiệu quả còn tùy cách xác định đúng khu vực cần làm và tổ chức dịch vụ kỹ thuật.
Vườn sầu riêng cần cả drone lẫn bàn tay người
Canh tác sầu riêng cho thấy vì sao drone phun thuốc không thể thay thế toàn bộ lao động thủ công. Ở Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A tại Cần Thơ, 30 trong tổng số 45 ha cây ăn trái là sầu riêng; nhiều cây cao hơn 10 m, tán rộng và vườn trồng dày khiến cách phun truyền thống mất công, còn drone cũng khó bao phủ đồng đều mọi vị trí. Giải pháp thực tế là phân công đúng việc: thiết bị bay xử lý các khu vực phù hợp, còn người lao động kiểm tra và phun bổ sung có kiểm soát ở vị trí khuất, dưới tán hoặc bên trong chùm hoa, trái khi cần. Đây không phải sự thỏa hiệp với công nghệ, mà là quy trình hợp lý để giữ hiệu quả phòng trừ dịch hại và chất lượng nông sản. Nhà vườn cần thử nghiệm theo điều kiện vườn, loại dịch hại và kỹ thuật phun, thay vì mặc định rằng một chuyến bay có thể xử lý mọi tình huống.
Số hóa để nâng giá trị, không chỉ giảm công
UAV phát huy giá trị cao hơn khi trở thành một phần của hệ thống số hóa sản xuất: dữ liệu vùng trồng, nhật ký canh tác và hồ sơ truy xuất cần đi cùng thao tác phun, bón. Khi biết vật tư được dùng ở đâu và vì sao, hợp tác xã có cơ sở quản lý quy trình, hướng tới canh tác xanh và đáp ứng yêu cầu thị trường. Mở rộng diện tích mà thiếu chất lượng, truy xuất và kiểm soát đầu vào sẽ không đủ để nâng sức cạnh tranh của trái cây. Ở Tây Ninh, bước tiếp theo nên là đào tạo người vận hành, phát triển dịch vụ kỹ thuật và đánh giá hiệu quả các mô hình trước khi nhân rộng. Công nghệ bay cũng cần được kết hợp với kiểm tra thực địa và kinh nghiệm của người trồng; dữ liệu không tự thay thế hiểu biết canh tác. Kết luận đáng chú ý là UAV chỉ giúp nông nghiệp tiết kiệm thật sự khi dẫn đến quyết định chính xác hơn: xử lý đúng nơi, đúng lúc, đúng lượng. Khi đó, giảm chi phí không phải đánh đổi chất lượng mà là nền tảng để nâng giá trị nông sản.
