Từ câu hỏi về não bộ đến quyết định trở về
Nghiên cứu sức khỏe não bộ là hướng kết hợp khoa học thần kinh, kỹ thuật y sinh và trí tuệ nhân tạo để phát hiện, theo dõi bệnh lý thần kinh và hỗ trợ người bệnh bằng những công cụ có thể ứng dụng trong chăm sóc thực tế. Với Hà Thị Thanh Hương, hướng đi ấy bắt đầu từ câu hỏi về những gì diễn ra trong não khi người thân gặp vấn đề tâm lý. Sinh ra trong gia đình có cha mẹ dạy Sinh học và Hóa học, chị sớm quen với khoa học tự nhiên; trải nghiệm gia đình khiến mối quan tâm ấy trở thành lựa chọn nghề nghiệp. Năm 2012, chị nhận học bổng toàn phần sang Đại học Stanford làm nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Thần kinh học. Sau khi hoàn thành luận án năm 2018, chị trở về Việt Nam, chọn Trường Đại học Quốc tế thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM để tiếp tục nghiên cứu. Quyết định này mang theo một ưu tiên rõ ràng: đưa kiến thức và công nghệ vào môi trường y tế trong nước, thay vì để câu hỏi khoa học chỉ dừng ở học thuật.
AI chẩn đoán Alzheimer cần đi xa hơn một kết quả đẹp
Tại Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ, Hà Thị Thanh Hương dẫn dắt các nhóm liên ngành phát triển công cụ hỗ trợ phát hiện và theo dõi vấn đề thần kinh, sức khỏe tâm thần. Dự án Brain Analytics dùng AI phân tích ảnh cộng hưởng từ sọ não để hỗ trợ chẩn đoán Alzheimer. Khi được huấn luyện và kiểm chứng trên bộ dữ liệu ADNI của Hoa Kỳ, phần mềm đạt độ chính xác khoảng 96%. Đây là kết quả đáng chú ý, nhưng không nên nhầm độ chính xác trên một bộ dữ liệu với bằng chứng rằng công cụ đã sẵn sàng thay thế bác sĩ hoặc hoạt động như nhau trên mọi nhóm bệnh nhân. Nhóm đang tối ưu mô hình bằng ảnh MRI của người Việt Nam và hướng tới đánh giá khả năng ứng dụng thực tế. Trước đó, công trình AI và dữ liệu lớn hỗ trợ bác sĩ đọc MRI để chẩn đoán Alzheimer đã giành giải Ba Hội thi Sáng tạo kỹ thuật toàn quốc lần thứ 16 năm 2022.
Ngày 14/10/2026, tại Đà Nẵng, chị nhận Giải Nhất hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp tại Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho nữ giới. Giải thưởng ghi nhận đóng góp trong ứng dụng AI vào y tế; giá trị lớn hơn nằm ở hướng nghiên cứu Alzheimer được đem ra thử nghiệm và cải tiến thay vì chỉ trình bày như một lời hứa công nghệ.
Đưa bài tập đến nhà, nối dữ liệu với chăm sóc
Một công cụ hữu ích không chỉ giúp bác sĩ đọc ảnh nhanh hơn; nó còn phải phù hợp với nhịp sống và khả năng tiếp cận của người bệnh. Với người suy giảm nhận thức nhẹ, việc đến bệnh viện thường xuyên để luyện tập có thể là trở ngại. Cùng Bệnh viện Quân y 175, nhóm phát triển Brain Train, ứng dụng đưa các bài tập nhận thức lên điện thoại và kết nối với hệ thống quản lý của bác sĩ. Người bệnh có thể tập tại nhà, còn ứng dụng nhắc lịch, ghi thời gian và mức độ hoàn thành để bác sĩ theo dõi tiến triển. Theo tư liệu, sau gần một năm thử nghiệm lâm sàng, những người kiên trì tập năm ngày mỗi tuần ghi nhận điểm nhận thức cải thiện rõ. Kết quả này không thay thế đánh giá lâm sàng, nhưng cho thấy một nguyên tắc thiết thực: nghiên cứu có ý nghĩa hơn khi giúp bệnh nhân duy trì hỗ trợ giữa các lần đến viện.
Cùng với Brain Train và AI chẩn đoán Alzheimer, phòng thí nghiệm còn nghiên cứu AI hỗ trợ người mắc trầm cảm, rối loạn lo âu, phân tích hình ảnh não và giọng nói để phát hiện sớm dấu hiệu bệnh, cũng như hệ thống đo điện não kết hợp kích thích siêu âm. Điểm chung không phải là chạy theo công nghệ mới, mà là tìm cách biến nghiên cứu thành công cụ cho bác sĩ và bệnh nhân.
Con đường ứng dụng đòi hỏi cả bền bỉ lẫn nguồn lực
Hành trình trở về không được bảo đảm bằng bằng cấp hay giải thưởng. Với nhà khoa học trẻ, một trở ngại lớn là tìm nguồn lực cho nghiên cứu; có lúc Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ tưởng như phải dừng lại. Với phụ nữ, áp lực còn đến từ việc cùng lúc đảm đương vai trò làm vợ, làm mẹ. Những khó khăn ấy đáng được nhìn thẳng, bởi phát triển công cụ y tế cần thời gian, phối hợp liên ngành và kiểm chứng trên người dùng thực tế. Nhóm của chị kết nối kỹ sư, bác sĩ, sinh viên và các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực, nhưng sự phối hợp không xóa được bài toán kinh phí hay yêu cầu đánh giá nghiêm ngặt. Hà Thị Thanh Hương là nữ nhà khoa học Việt Nam thứ hai nhận giải thưởng này; dấu mốc ấy có ý nghĩa nhất khi tạo thêm niềm tin cho các nhà nghiên cứu trẻ nữ theo đuổi khoa học.
Điều đáng chú ý trong hành trình của chị không chỉ là AI chẩn đoán Alzheimer đạt kết quả kỹ thuật cao, mà là lựa chọn đặt người bệnh làm đích đến của nghiên cứu. Khi phần mềm được kiểm chứng với dữ liệu phù hợp, bài tập có thể theo bệnh nhân về nhà và bác sĩ nhận được thông tin để theo dõi, khoa học mới bắt đầu chuyển thành hỗ trợ cụ thể. Giải thưởng ghi nhận chặng đường đã qua; thước đo tiếp theo là liệu những công cụ ấy có thể được đánh giá, cải tiến và sử dụng hữu ích trong chăm sóc bệnh nhân hay không.
