Bản chất chiêu lừa: Mạo danh cán bộ BHXH để chiếm quyền điện thoại và rút tiền
Lừa đảo BHXH qua tin nhắn là hình thức tội phạm mạng trong đó kẻ gian mạo danh cán bộ bảo hiểm, lợi dụng thay đổi chính sách và các kênh nhắn tin như Zalo, Messenger để dụ người dân truy cập liên kết giả mạo, cài ứng dụng độc hại, từ đó chiếm quyền điều khiển điện thoại, đánh cắp mã OTP và rút tiền trong tài khoản ngân hàng của nạn nhân. Điều đáng nói là đây không phải trò đùa vặt mà là một chiến dịch scam Messenger giả mạo được lên kịch bản rất bài bản. Chúng xuất hiện đúng lúc ngành BHXH bắt đầu dùng số định danh cá nhân/thẻ Căn cước thay thế mã số BHXH truyền thống trên các phần mềm nghiệp vụ từ ngày 1/9, rồi lấy cớ “cập nhật VssID” để giăng bẫy. Khi người dùng cả tin bấm vào link lạ, thiết bị lập tức bị nhiễm mã độc, cho phép kẻ gian theo dõi thao tác, chiếm quyền điều khiển từ xa và rút cạn tiền trong ứng dụng ngân hàng. Bản chất không phải hỗ trợ bảo hiểm y tế điện tử, mà là chiếm đoạt tài sản bằng cách biến chiếc smartphone thành cánh cửa mở thẳng vào ví tiền số của bạn.
Vì sao phụ huynh, sinh viên và người dùng VssID đang trở thành mục tiêu chính?
Không phải ngẫu nhiên mà các đối tượng chọn phụ huynh và sinh viên làm con mồi. Một mặt, chúng đánh đúng tâm lý lo lắng về quyền lợi khám chữa bệnh, giấy tờ nhập học, sự bỡ ngỡ của tân sinh viên; mặt khác, chúng biết những nhóm này thường phải làm thủ tục BHYT, BHXH trong giai đoạn đầu năm học và dễ tin vào lời “hướng dẫn từ xa” để cho tiện. Theo phản ánh, kẻ gian thường chủ động gọi điện, tự xưng là công an, cán bộ bảo hiểm hoặc nhân viên phòng đào tạo, đọc vanh vách họ tên, trường học, số Căn cước… để tạo cảm giác “thông tin đã có sẵn trong hệ thống” nên khó nghi ngờ. Đánh vào nỗi sợ “sai dữ liệu BHYT, bị mất quyền lợi khám chữa bệnh” chúng thúc giục phải cập nhật gấp, rồi ép kết bạn Zalo để gửi link và mã QR “đồng bộ BHXH điện tử”. Khi nạn nhân quét mã hoặc đăng nhập vào trang giả mạo, tiền trong tài khoản ngân hàng bắt đầu “bốc hơi” chỉ trong vài phút. Đây là cuộc tấn công có chủ đích, không phải sự cố kỹ thuật.
Những dấu hiệu nhận biết tin nhắn, cuộc gọi giả mạo cán bộ BHXH
Nếu không muốn trở thành nạn nhân, bạn phải đối xử với mọi tin nhắn, cuộc gọi liên quan tới “cập nhật BHYT/BHXH điện tử” bằng con mắt nghi ngờ có chủ đích. Điểm chung của các vụ lừa đảo BHXH qua tin nhắn là luôn gắn kèm yêu cầu kết bạn qua Zalo, Messenger hoặc Telegram rồi gửi đường link lạ, mã QR, file ứng dụng (.apk) với lời hứa “hỗ trợ thao tác nhanh chóng”. Một dấu hiệu nổi bật khác là trang web hoặc ứng dụng được thiết kế giả rất tinh vi, giao diện giống hệt VssID, VNeID hay cổng dịch vụ công, khiến người dùng gần như không phân biệt được bằng mắt thường. Tuy nhiên, chỉ cần để ý, bạn sẽ thấy: đường link không thuộc tên miền chính thức của cơ quan BHXH; ứng dụng yêu cầu quyền Trợ năng (Accessibility) bất thường; hoặc bắt quét mã QR để “đồng bộ tài khoản ngân hàng vào hệ thống bảo hiểm” – điều mà cơ quan BHXH khẳng định không bao giờ thực hiện. Bất kỳ yêu cầu nào chạm đến OTP, mật khẩu, khuôn mặt, vân tay đều phải được xem là tín hiệu đỏ.
Cách bảo vệ tài khoản ngân hàng, bảo vệ tài khoản Zalo trước chiêu lừa tinh vi
Ở thời điểm tội phạm công nghệ cao diễn biến phức tạp, bảo vệ tài khoản Zalo của bạn quan trọng không kém bảo vệ tài khoản ngân hàng. Về nguyên tắc, hãy coi mọi đường link, file cài đặt (.apk) và mã QR do người lạ gửi là nguy cơ tấn công: không bấm, không quét, không cài đặt khi chưa xác minh. Việc kết bạn Zalo với tài khoản tự xưng cán bộ nhà nước cũng là hành động mạo hiểm; nếu lỡ kết bạn, tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP, dữ liệu khuôn mặt hay vân tay cho họ. "Cơ quan BHXH hoàn toàn không có chủ trương gọi điện, nhắn tin yêu cầu người dân cài đặt thẻ BHXH điện tử hoặc cung cấp thông tin cá nhân để cập nhật dữ liệu trên ứng dụng VssID". Nghĩa là mọi yêu cầu quét mã QR ngân hàng, đồng bộ tài khoản vào hệ thống BHXH, hay nộp bất kỳ khoản phí nào để cập nhật dữ liệu đều là dấu hiệu scam Messenger giả mạo. Hãy khóa đăng nhập Zalo trên thiết bị lạ, bật xác thực hai lớp cho ngân hàng, và thường xuyên kiểm tra lịch sử đăng nhập để sớm phát hiện truy cập bất thường.
Xác minh thông tin chính thức và cách hành động khi nghi ngờ bị lừa
Chiêu lừa mạo danh cán bộ bảo hiểm chỉ phát huy tác dụng khi người dân tin rằng mình đang xử lý yêu cầu chính thức. Vì vậy, cách phòng vệ mạnh nhất là thiết lập thói quen kiểm chứng thông tin qua kênh chính thống trước khi làm bất cứ thao tác nào liên quan đến BHXH, BHYT, ngân hàng. Ngành BHXH đã khẳng định họ không bao giờ yêu cầu cập nhật số định danh, thẻ Căn cước hay thay đổi thông tin VssID thông qua link, tin nhắn hay mạng xã hội. Mọi chính sách đều được công bố qua website, tổng đài và ứng dụng có tích xanh xác thực, không gửi riêng lẻ cho từng người bằng Zalo cá nhân. Nếu nhận cuộc gọi đáng ngờ, hãy ngắt máy và trực tiếp liên hệ hoặc đến trụ sở BHXH gần nhất để được giải thích. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, trình báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ xử lý. Kênh hỗ trợ chính thức của BHXH gồm website baohiemxahoi.gov.vn, tổng đài 1900 9068 và ứng dụng VssID – BHXH số. Giữ quyền chủ động, không để bất kỳ ai dẫn dắt bạn qua một đường link, đó là cách bảo vệ tốt nhất cho tiền và dữ liệu của bạn.
