AI trong thiết bị gia dụng: từ bước tiến công nghệ đến “mác” thời thượng
Thiết bị gia dụng gắn mác AI là những sản phẩm như TV, máy giặt, điều hòa, quạt hay bàn chải đánh răng được nhà sản xuất quảng cáo tích hợp trí tuệ nhân tạo để học thói quen người dùng, tự động tối ưu hoạt động và đem lại trải nghiệm “thông minh” hơn so với các phiên bản truyền thống có sẵn chế độ tự động. TV, máy giặt, thậm chí quạt cầm tay hay bàn chải đánh răng được gắn mác “AI” ngay trong tên gọi, nhưng không phải sản phẩm nào cũng tạo khác biệt. Về mặt tích cực, công nghệ AI gia dụng được giới thiệu với mục tiêu nâng cao trải nghiệm và tiết kiệm điện năng, đặc biệt ở các hệ thống điều hòa không khí tích hợp AI. Tuy vậy, chính sự tràn lan của nhãn AI đang khiến ranh giới giữa cải tiến thực sự và chiêu marketing trở nên mờ nhạt.
Khi máy giặt, quạt, bàn chải đều “AI”: trải nghiệm không như quảng cáo
Làn sóng gắn nhãn AI không dừng ở điều hòa hay TV mà lan tới cả chuột chơi game, máy lọc không khí, quạt mini cầm tay, thậm chí bàn chải đánh răng. Người dùng bắt đầu phản ứng vì thấy nhiều thiết bị AI giả mạo hơn là cải tiến rõ rệt. Hồi tháng 8, Vũ Minh tại TP HCM mua một máy giặt được quảng cáo tích hợp “AI thông minh”, có khả năng học thói quen, tự phân bổ nước giặt và nước xả. Nhưng sau hơn một tháng sử dụng, anh nhận thấy thiết bị không khác nhiều so với máy cũ, ngoài việc kết nối nhà thông minh và điều khiển qua ứng dụng; phần lớn vẫn là chế độ tự động và cảm biến có sẵn chứ không phải một máy giặt AI hiệu quả như kỳ vọng.
Trải nghiệm của anh không phải cá biệt. Một người dùng khác, Anh Tuấn, mua chuột chơi game và máy lọc không khí gắn mác AI, nhưng không cảm nhận được khác biệt so với phiên bản cũ dù giá cao hơn khoảng 30%. Những trường hợp này phản ánh tình trạng quảng cáo AI không thực, nơi các thuật toán “smart” vốn có từ lâu được đổi tên thành AI để tăng giá bán mà không nâng giá trị sử dụng. Khi người tiêu dùng liên tiếp gặp sản phẩm như vậy, niềm tin với công nghệ AI gia dụng nói chung bị bào mòn, và nhãn AI dần bị xem là chiêu “tô son” hơn là bảo chứng cho đổi mới.
Điều hòa AI: thực sự đáng tiền hay chỉ là phí “trend”?
Trong số các thiết bị được quảng bá mạnh mẽ, điều hòa AI thường được xem là “đỉnh cao” công nghệ AI gia dụng. Nhiều hệ thống điều hòa hiện nay được cải tiến với trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao trải nghiệm và tiết kiệm điện. Một số nhà sản xuất tích hợp khả năng phát hiện sự hiện diện con người, thậm chí phân biệt người với thú cưng để điều chỉnh công suất phù hợp. Trên lý thuyết, điều hòa có thể dự đoán tải nhiệt trong phòng, tự tối ưu hoạt động và giảm hao phí, biến nó thành một điều hòa AI đáng tiền với những ai ưu tiên tiện nghi và tiết kiệm dài hạn.
Nhưng lợi ích đó không phải lúc nào cũng tương xứng. Các mẫu điều hòa tích hợp AI thường có giá cao hơn đáng kể so với dòng truyền thống. Với người chỉ cần làm mát ổn định, khoản chênh lệch này dễ trở thành phí “trend” hơn là đầu tư thông minh. Nguồn tin kỹ thuật cho thấy nhiều tính năng có thể được thay thế bằng giải pháp rẻ hơn, như kết nối Wi-Fi hoặc bộ phát hồng ngoại để biến điều hòa thường thành điều hòa “thông minh” mà không cần AI. Một câu trích đáng nhớ ở đây là: “Nếu ngân sách hạn chế hoặc chỉ cần tập trung vào nhiệm vụ điều hòa không khí, các sản phẩm tích hợp AI có thể không phải là lựa chọn tối ưu”.
AI washing: khi trí tuệ nhân tạo bị biến thành chiêu PR
Sự bùng nổ AI tạo sinh từ năm 2023 khiến trí tuệ nhân tạo trở thành “trend thời thượng” trong thị trường thiết bị điện tử tiêu dùng. Nhiều doanh nghiệp cảm thấy nếu không gắn nhãn AI, sản phẩm dễ bị đánh giá là lạc hậu. Từ đó xuất hiện AI washing – hoạt động marketing thổi phồng hoặc giả mạo ứng dụng AI để đánh lừa người tiêu dùng. Không ít hãng “đánh lận con đen”, hô biến các thuật toán smart thành AI, dù tính năng thực tế thay đổi rất ít so với thế hệ trước. Cách làm này tương tự greenwashing, khi doanh nghiệp phóng đại độ “xanh” của sản phẩm để tạo hình ảnh thân thiện môi trường.
Theo một chuyên gia phần mềm, có ba lý do khiến AI washing lan rộng: AI dễ tích hợp hơn nhờ mô hình nguồn mở và API; nhãn AI giúp sản phẩm trông thông minh, hiện đại và bán được giá cao hơn; và yếu tố tiếp thị khi mọi thương hiệu đều muốn bám xu hướng. Tuy nhiên, hệ quả là người dùng “lờn” với thuật ngữ AI, thấy ở đâu cũng có nên không tin nữa. Về dài hạn, trải nghiệm kém khiến họ mất niềm tin vào cả những thiết bị AI thật sự, trong khi các doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc lại bị đánh đồng với những bên chỉ gắn nhãn, thậm chí thua thiệt vì quảng cáo không “ồn ào” bằng.
Làm sao nhận diện AI thật – giả và mua sắm thông minh hơn?
Khi nhãn AI xuất hiện dày đặc, người dùng cần tiêu chí rõ ràng để tránh rơi vào bẫy quảng cáo AI không thực. Một nguyên tắc quan trọng là hỏi: “AI làm được gì mà phiên bản thường không làm được?” như cách một người dùng đã rút kinh nghiệm sau khi mua máy giặt AI. Nếu lợi ích chỉ dừng ở điều khiển qua app hay kết nối nhà thông minh, đó có thể chỉ là tự động hóa, không phải AI. Chuyên gia gợi ý thử yêu cầu ngoài kịch bản: ra lệnh bằng giọng nói tự nhiên hoặc thay đổi thói quen dùng; nếu thiết bị chỉ hoạt động tốt khi ta làm đúng menu cài sẵn, rất có thể đây là hệ thống tự động đơn giản, không có khả năng xử lý linh hoạt.
Với điều hòa AI, hãy cân nhắc kỹ mục tiêu sử dụng và ngân sách. Khi hệ thống điều hòa không khí tích hợp AI vẫn còn là xu hướng mới, người dùng hoàn toàn có thể chờ thêm để giá và tính năng ổn định hơn, giảm rủi ro khi đầu tư. Trong lúc đó, các giải pháp tiết kiệm như tối ưu cách sử dụng, dùng điều hòa thường kết hợp thiết bị điều khiển thông minh rẻ hơn vẫn là lựa chọn hợp lý. Quan trọng hơn, mỗi lần thấy một thiết bị AI gia dụng mới, hãy nghi ngờ tích cực: xem kỹ thông số, tìm trải nghiệm thực tế, ưu tiên giá trị sử dụng thay vì tên gọi thời thượng. Khi người tiêu dùng tỉnh táo, thị trường sẽ buộc phải giảm bớt thiết bị AI giả mạo và tập trung vào sản phẩm mang lại giá trị thực.
