Kính thông minh: thiết bị đeo tiện ích đang biến thành công cụ giám sát?
Kính thông minh là thiết bị đeo tích hợp camera, micro và khả năng xử lý AI ngay trên gọng kính, cho phép người dùng ghi âm, ghi hình, dịch thuật, truy cập thông tin và tương tác với trợ lý số gần như liên tục trong môi trường xung quanh, đồng thời mở rộng trải nghiệm nghe nhìn mà không cần nhìn vào màn hình điện thoại, nhưng chính sự hiện diện kín đáo và khả năng ghi dữ liệu không ngừng này đang đặt ra những câu hỏi căng thẳng về kính thông minh quyền riêng tư ở không gian công cộng lẫn đời sống riêng tư. Khi ngành công nghệ ráo riết tìm nền tảng tính toán mới sau smartphone, kính AI, pin ghi âm gài áo và các thiết bị đeo thông minh khác được thiết kế để "đưa AI ra khỏi màn hình", liên tục hiểu môi trường và hỗ trợ người dùng. Đổi lại, những thiết bị đó phải thu thập ngày càng nhiều dữ liệu âm thanh, hình ảnh và bối cảnh xung quanh, khiến người không hề mua sản phẩm cũng có nguy cơ bị cuốn vào hệ sinh thái giám sát vô hình.
Điều tra hình sự ở Pháp: khi quấy rối tình dục bám vào công nghệ đeo
Cú hích lớn nhất cho làn sóng lo ngại hiện nay đến từ Pháp, nơi các công tố viên Paris đã mở ít nhất một cuộc điều tra hình sự liên quan việc dùng kính thông minh để quay lén phụ nữ trên đường phố rồi đăng lên mạng xã hội. Xu hướng phụ nữ bị quay phim trái phép bằng kính thông minh và trở thành "nội dung" phát tán trực tuyến đang tăng rõ rệt, biến công cụ hỗ trợ đời sống số thành vũ khí quấy rối tình dục. Các tổ chức bảo vệ quyền lợi chỉ ra rằng phụ nữ tiếp tục là đối tượng chính của kiểu bạo lực trực tuyến này. Không còn là chiếc smartphone giơ lên rất dễ nhận thấy, kính thông minh có thể ghi âm, ghi hình một cách cực kỳ kín đáo. Hệ quả là gánh nặng tâm lý dồn lên người đi đường, buộc họ phải luôn cảnh giác xem mình có đang bị ghi hình hay không. Một nhà nghiên cứu thậm chí cảnh báo tình trạng này có thể tạo ra "tâm lý hoang tưởng" trong cộng đồng.
Meta và mặt tối của ghi âm, ghi hình liên tục
Trong cuộc tranh luận về điều tra ghi âm video, kính AI của Meta là ví dụ điển hình cho ranh giới mờ giữa tiện ích và giám sát. Các mẫu kính hợp tác với EssilorLuxottica giúp kính thông minh tiến gần đại chúng, nhưng đồng thời vấp phải kiện tụng và hạn chế sử dụng tại một số địa điểm ở Anh vì lo ngại ghi hình bí mật. Công ty khẳng định đã "tích hợp các tính năng bảo vệ quyền riêng tư vào kính AI ngay từ khâu thiết kế ban đầu", như đèn tín hiệu báo ghi hình không thể tắt, camera sẽ vô hiệu nếu ánh đèn bị che khuất. Tuy nhiên, nhìn thấy đèn báo không đồng nghĩa với việc người xung quanh đã đồng ý cho hình ảnh và âm thanh của mình bị lưu trữ, phân tích hoặc dùng để huấn luyện AI. Nghiêm trọng hơn, tại Mỹ xuất hiện cáo buộc rằng nhân viên gán nhãn dữ liệu đã xem cảnh người thay đồ, dùng nhà vệ sinh hoặc xử lý thông tin tài chính sau khi dữ liệu từ các thiết bị này được tải lên máy chủ để huấn luyện AI. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là khủng hoảng niềm tin.
Thu hồi INMO AIR3: an toàn thiết bị đeo không còn là chuyện phụ
Không chỉ quyền riêng tư, an toàn thiết bị đeo cũng đang trở thành mặt trận mới. Hãng INMO cùng cơ quan y tế Canada và Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Mỹ đã thông báo thu hồi kính thông minh AI AIR3 vì gọng trái có thể quá nóng, gây bỏng. Theo cảnh báo, gọng bên trái có thể quá nóng khi đeo lâu, một số người dùng mô tả cảm giác bỏng rát ở mặt và phía trái tai. CPSC thẳng thắn nhận định phần gọng này "có thể quá nóng khi sử dụng lâu, gây nguy cơ bị thương nghiêm trọng hoặc tử vong do bỏng". Cả Canada và Mỹ đều khuyến cáo người dùng ngừng sử dụng kính ngay; Bộ Y tế Canada yêu cầu cập nhật phần mềm lên bản 3.16 trước khi dùng lại, trong khi CPSC đề nghị liên hệ nhà sản xuất để được sửa miễn phí và hỗ trợ cập nhật qua mạng. Việc thu hồi được xếp diện "Fast Track", cho thấy nhà sản xuất buộc phải phản ứng thần tốc trước rủi ro sức khỏe trực tiếp và sức ép pháp lý ngày càng cao.
Tương lai kính AI: quyền riêng tư theo thiết kế và cuộc chơi mới cho Samsung
Các sự cố về quấy rối và bỏng da đang buộc toàn ngành phải đưa quyền riêng tư theo thiết kế và an toàn vật lý lên hàng ưu tiên. Người phát ngôn của Meta nhấn mạnh công ty đã tính đến rủi ro quấy rối ngay từ khâu thiết kế bằng cách lắp đèn báo ghi hình lên kính, còn nhiều startup chọn hạn chế khả năng ghi dữ liệu ngay từ phần cứng: có hãng phát triển kính không có camera, thiết bị ghi âm chỉ hoạt động khi người dùng nhấn nút, hoặc chỉ ghi khi kích hoạt kèm tín hiệu ánh sáng, âm thanh để cảnh báo những người xung quanh. "Integrating privacy into the design from the outset is also becoming a competitive factor" khi các sản phẩm tôn trọng kính thông minh quyền riêng tư đã thu hút hàng trăm nghìn đến hàng triệu người dùng. Trong bối cảnh đó, kế hoạch của Samsung tung kính AI hợp tác cùng các thương hiệu kính mắt cao cấp được đặt vào tâm điểm theo dõi. Bản thân hãng thừa nhận kính mới chưa thể thay thế smartphone ngay; thay vào đó, lợi thế cạnh tranh sẽ nằm ở khả năng kiểm soát dữ liệu, làm rõ khi nào thiết bị đang ghi thông tin và xây dựng niềm tin lâu dài với cả người dùng lẫn người bị ghi hình ngoài ý muốn.
