Chạy bộ phụ nữ vùng cao: một phong trào sức khỏe mang đậm bản sắc
Chạy bộ phụ nữ vùng cao là những sự kiện chạy cộng đồng diễn ra trên nền cảnh ruộng bậc thang, núi rừng, nơi phụ nữ dân tộc thiểu số tham gia thi đấu trong trang phục truyền thống để rèn luyện sức khỏe, khẳng định sự tự tin và kết nối cộng đồng, đồng thời quảng bá văn hóa bản địa và hưởng ứng phong trào sức khỏe toàn dân. Đây không phải hoạt động thể thao đơn lẻ, mà là cách các bản làng biến bước chân của phụ nữ thành thông điệp về quyền được sống khỏe, được tự hào về bản sắc và được hiện diện ở trung tâm đời sống cộng đồng.
Điểm đáng nói của phong trào này là nó xuất phát từ nhu cầu rất đời thường: phụ nữ vùng cao vốn quen gùi cõng, làm nương, nhưng ít khi được nhìn nhận như những người có nhu cầu tập luyện thể thao bài bản. Các giải chạy Lào Cai hay Mường La đã đảo chiều cách nhìn ấy. Khi gần 200 phụ nữ dân tộc thiểu số xuất hiện trên đường chạy Lao Chải trong những tà váy xòe rực rỡ, họ không chỉ thi đấu mà còn tuyên bố rằng sức khỏe phụ nữ là chuyện của cả cộng đồng, không thể tiếp tục bị coi là "tự khắc mà có" từ lao động nặng nhọc.
“Váy xòe trên sóng lúa”: khi mỗi bước chạy là một lời khẳng định bản sắc
Ngày 11/10, xã Lao Chải, tỉnh Lào Cai tổ chức giải chạy “Váy xòe trên sóng lúa” hưởng ứng phong trào “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên”. Gần 200 nữ vận động viên từ các xã vùng cao, chủ yếu là phụ nữ Mông, đã chạy giữa mùa lúa chín trong chính bộ trang phục truyền thống của mình. Đây là chi tiết mang tính biểu tượng: thay vì mặc đồ thể thao hiện đại, họ chọn giữ nguyên hoa văn, màu sắc của dân tộc trên từng bước chân, biến giải chạy Lào Cai thành một cuộc diễu hành văn hóa sống động hơn bất cứ sân khấu trình diễn nào.
Câu chia sẻ của chị Lờ Thị Dà ở Lao Chải đã nói hộ cảm xúc của nhiều người: tham gia giải, phụ nữ vừa rèn luyện sức khỏe, vừa giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc mình. Những tiếng reo hò dọc cung đường uốn lượn giữa ruộng bậc thang vàng óng, những nụ cười động viên nhau khi vượt dốc không chỉ tạo không khí sôi nổi, mà còn cho thấy phụ nữ vùng cao đang học cách cổ vũ chính mình. Hình ảnh các tà váy xòe chuyển động theo từng bước chạy là lời nhắc rằng bảo tồn văn hóa không chỉ nằm trong bảo tàng hay lễ hội, mà có thể nằm trong nhịp tim, hơi thở và thói quen tập luyện hằng ngày.
“Mùa vàng giữa mây ngàn bản Ít”: marathon nông thôn và sức mạnh của quy mô cộng đồng
Nếu Lao Chải cho thấy chiều sâu văn hóa của chạy bộ phụ nữ vùng cao, thì bản Ít, xã Mường La lại chứng minh sức mạnh của quy mô cộng đồng. Ngày 17/10, UBND xã Mường La tổ chức Giải chạy “Mùa vàng giữa mây ngàn bản Ít” với hơn 1.000 vận động viên đến từ 26 đơn vị trên địa bàn xã. Các vận động viên tranh tài ở cự ly 5 km, chia theo hai nhóm tuổi nam, nữ: từ 14 đến 45 tuổi và từ 46 tuổi trở lên. Dù chưa phải marathon đúng nghĩa, đây là một dạng marathon nông thôn: đường chạy xuất phát từ cầu Huổi Ái, kết thúc tại đỉnh Sam Síp, nơi mỗi bước chân gắn với nhịp sống bản làng, ruộng bậc thang, nhà sàn và sản vật địa phương.
Điều đáng chú ý là giải chạy này không chỉ dành riêng cho phụ nữ, nhưng lại tạo bối cảnh rất thuận lợi để phụ nữ vùng cao tham gia thể thao thường xuyên. Khi cả xã cùng chạy, khi có tới 4 giải nhất, 4 giải nhì, 4 giải ba và 40 giải khuyến khích cho các nhóm tuổi, phụ nữ không còn bị xem là "người đi phụ" trong hoạt động thể thao. Họ trở thành vận động viên bình đẳng, được cổ vũ bởi đông đảo người dân và du khách. Việc vận động viên dừng chân tìm hiểu gạo nếp tan bản Ít – sản phẩm nông sản nổi tiếng của địa phương – cho thấy marathon nông thôn hoàn toàn có thể gắn với kinh tế cộng đồng, nơi sức khỏe và sinh kế cùng được đặt lên bàn thảo.
Từ phong trào sức khỏe toàn dân đến sứ mệnh trao quyền cho phụ nữ vùng cao
Cả hai sự kiện chạy cộng đồng ở Lao Chải và bản Ít đều có điểm chung: chúng không dừng ở mục tiêu phong trào sức khỏe toàn dân, mà tiến thêm một bước quan trọng là trao quyền cho phụ nữ vùng cao. Giải chạy “Váy xòe trên sóng lúa” được tổ chức để hưởng ứng phong trào mỗi người dân chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên, nhưng kết quả lại vượt xa một khẩu hiệu. Trên những đoạn đường dốc, các vận động viên thể hiện sức bền, sự dẻo dai và lan tỏa hình ảnh người phụ nữ vùng cao khỏe mạnh, năng động, tự tin, tích cực tham gia hoạt động cộng đồng.
Giải chạy ở bản Ít cũng được đánh giá là góp phần quảng bá văn hóa, con người và vẻ đẹp ruộng bậc thang đến du khách trong và ngoài nước, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh, tăng cường giao lưu, gắn kết đồng bào các dân tộc với du khách gần xa. Nhưng nếu chỉ nhìn đây là câu chuyện du lịch thì sẽ bỏ lỡ ý nghĩa sâu hơn: khi phụ nữ vùng cao bước ra khỏi khuôn khổ "quanh năm với công việc ruộng vườn" như nhận xét của một du khách từ Hà Nội, họ đang tái định nghĩa vai trò của mình trong cộng đồng. Sức khỏe không còn là phần phụ trong đời sống, mà trở thành sứ mệnh chung, nơi mỗi bước chạy là một quyết định: phụ nữ có quyền được khỏe, được đẹp theo cách của riêng mình, và được hiện diện ở vị trí trung tâm của mọi phong trào.
