Sống với cây: lựa chọn phong cách sống, không phải xu hướng trang trí
Sống với cây là kiểu tổ chức không gian nơi cây cối trở thành trục chính của căn nhà, chi phối cách lấy sáng, thông gió, bố trí nội thất và cả nhịp sinh hoạt hằng ngày, giúp cư dân tạo một căn hộ xanh trong phố hoặc một tổ ấm bỏ phố về quê mà ở đó ranh giới giữa bên trong và bên ngoài, giữa kiến trúc và thiên nhiên được làm mờ đi một cách có chủ ý. Khi nhìn lại các câu chuyện của thế hệ 8X, dễ thấy họ không coi cây cảnh trang trí nhà là vài chậu lá xanh cho đủ hình ảnh trên mạng xã hội, mà là một quyết định sống dài hạn, chấp nhận thêm việc, thêm chi phí và cả những đánh đổi. Họ dùng cây để trả lời câu hỏi: mình muốn sống ở đâu, và sống như thế nào trong một thời đại đô thị hóa căng thẳng.
Cặp vợ chồng 8X và ốc đảo 200m² giữa lòng Bắc Kinh
Giữa Bắc Kinh chật chội, Xiao Wu và Xin Qi – một cặp vợ chồng sinh thập niên 1980 – đã biến căn nhà sân trong rộng khoảng 200m² thành thế giới khác, nơi hơn 600 loại cây đồng sống cùng gia đình ba người và hai con mèo. Căn hộ xanh trong phố của họ không khởi đầu từ bản vẽ của kiến trúc sư, mà từ nỗi ám ảnh đẹp đẽ với cây cối và ánh sáng. Xiao Wu học hoạt hình, làm sáng tạo, nhưng tự mày mò sửa nhà, đóng bàn ghế, tái sử dụng gỗ cũ để nội thất mang dấu vết thời gian, hòa vào tán cây, mặt nước và những ô cửa sổ mái đón nắng. Một câu nói đáng ghi lại ở ngôi nhà này là: "Điều họ cố gắng tìm kiếm không phải cuộc sống hoàn toàn tách khỏi thực tế, mà là một điểm cân bằng giữa trách nhiệm và điều mình thực sự muốn làm".
Điểm thuyết phục nhất trong thiết kế nhà xanh của họ là đặt nhu cầu của thực vật ngang với con người: từ nhà kính bảo vệ cây qua mùa đông lạnh, đến mái nhà được bậc hóa cho xương rồng, lô hội và cây thùa ưa nắng. Phòng tắm, phòng ngủ mở tầm nhìn ra khoảng sân, biến cây từ phông nền thành một phần sinh hoạt. Nhưng phía sau khu vườn phong phú ấy là khối lượng công việc khổng lồ: tưới, cắt tỉa, nghiên cứu đặc tính từng loài cây theo mùa, xử lý bệnh và sắp xếp lại không gian khi cây lớn. Căn nhà chứng minh một sự thật không dễ nuốt: muốn có không gian sống với cây đúng nghĩa, bạn phải cho cây thời gian, kiến thức và cả sức lao động mỗi ngày, chứ không chỉ bỏ tiền ra mua vài chậu về đặt.
Bỏ phố về quê: ngôi nhà dưới tán chôm chôm 15 năm tuổi
Ở chiều ngược lại, vợ chồng Trần Khánh Hoàng (36 tuổi) và Nguyễn Thị Nguyên Thảo (32 tuổi) chọn bỏ phố về quê, xây nhà trên mảnh đất 6.000m² của gia đình tại xã Nghị Đức, Lâm Đồng. Họ không dựng căn nhà rồi mới nghĩ đến cây, mà quyết định xây ngay dưới gốc chôm chôm mẹ trồng cách đây khoảng 15 năm, nay tán rộng, mỗi mùa hè sai trĩu quả đỏ rực từ tháng 5 đến tháng 8. Tổng chi phí hoàn thiện công trình khoảng 850 triệu đồng, trong đó riêng phần nhà khoảng 800 triệu – một con số cho thấy họ không mua sự bình yên bằng cảm hứng mà bằng vốn tích lũy và tính toán rõ ràng. Quyết định về quê xuất phát từ đợt dịch Covid-19 năm 2020, khi cả hai đang làm bất động sản ở TP.HCM nhưng cảm thấy áp lực công việc gia tăng.
Ngôi nhà rộng 144m², thêm 40m² cho khu giặt phơi và kho, hai bên là khoảng sân 35m² cùng lối dẫn vào nhà hơn 100m. Hoàng tự phác thảo mặt bằng, dùng nhiều mảng kính mở ra khu vườn, xen sân và bãi cỏ giữa những cây ăn quả sẵn có như bưởi, quýt, sầu riêng, mít, vú sữa, rồi bổ sung thêm ổi, thanh trà, vú sữa hoàng kim cùng vườn rau hữu cơ. Cây chôm chôm vừa là mái che mát cho khoảng sân "chill" của gia đình, vừa là trung tâm của thiết kế nhà xanh. Trái chín nhiều đến mức "cả gia đình ăn không xuể", nên anh Hoàng chọn mang biếu bạn bè, hàng xóm, coi đó là cách san sẻ tình làng nghĩa xóm thay vì kiếm thêm chút tiền lẻ. Không gian sống với cây ở đây không chỉ mát mắt, mà làm dày thêm mối liên kết cộng đồng.
Những đánh đổi sau quyết định "xanh hóa" cuộc sống
Dù ở đô thị hay nông thôn, biến nhà thành thiên đường xanh không phải là chuyện lãng mạn một chiều. Vợ chồng Hoàng – Thảo thừa nhận những năm đầu về quê, thu nhập thấp hơn so với khi làm việc ở TP.HCM, nhưng chi phí sinh hoạt giảm đáng kể và họ có nhiều thời gian hơn cho gia đình, sống gần thiên nhiên hơn. Họ mở quán cà phê, cửa hàng quần áo trên phần đất phía trước, còn ngôi nhà lùi sâu vào trong để yên tĩnh hơn và giữ khoảng sân cho cây cối. Ở Bắc Kinh, Xiao Wu và Xin Qi cũng không "chạy trốn" khỏi thành phố: họ vẫn làm việc, vẫn có trách nhiệm tài chính, chỉ là chọn dùng sức mình để cải tạo căn nhà cũ, tự đóng đồ, chăm cây thay vì chi tiền cho nội thất bóng bẩy.
Điểm chung của hai gia đình là từ chối suy nghĩ "thiên nhiên là xa xỉ". Chủ nhà ở Bắc Kinh cho biết nhiều người mặc định khí hậu ở đó không phù hợp để tạo một khu vườn phong phú, nhưng trải nghiệm của họ chứng minh nếu hiểu đặc tính cây và thiết kế không gian phù hợp, chuyện đó hoàn toàn khả thi. Xu hướng bỏ phố về quê vì thế không còn là cách trốn chạy, mà là lựa chọn chủ động cho một kiểu nhịp sống khác. Dù vậy, cần nhìn thẳng vào hạn chế: sẽ có nỗi nhớ thành phố, bạn bè, sự sôi động; sẽ có thêm khối lượng việc chăm cây; và mọi thứ cần vài năm để đi vào ổn định. Nếu không yêu cây và không sẵn sàng lao động, căn hộ xanh trong phố hay ngôi nhà dưới tán chôm chôm chỉ là giấc mơ rất tốn kém.
Làm căn nhà xanh bắt đầu từ một cây và một cửa sổ
Điều thú vị là cả hai câu chuyện đều gợi một thông điệp thực tế: bạn không nhất thiết phải bỏ phố về quê mới được sống gần cây. Gia đình ở Bắc Kinh từng nói, cảm giác "được trở về thiên nhiên" với họ bắt đầu từ một khoảng sân nhỏ, một cửa sổ đón nắng và việc kiên trì trồng thêm từng cái cây qua nhiều năm. Ngược lại, với Hoàng – Thảo, chiếc "hạt giống" của ngôi nhà hiện tại là cây chôm chôm mẹ trồng 15 năm trước, được họ tôn trọng đến mức điều chỉnh vị trí công trình để không phá tán cây, biến nó thành trung tâm của đời sống gia đình.
Sở thích trồng trọt của Hoàng, niềm đam mê cây cảnh của Xiao Wu, cùng quyết tâm rời đô thị của hai cặp vợ chồng cho thấy thiết kế nhà xanh không phải đặc quyền của người nhiều tiền, mà của người dám ưu tiên thiên nhiên trong mọi quyết định. Bạn có thể bắt đầu bằng một hàng cây cảnh trang trí nhà trên bậu cửa sổ, một giàn rau nhỏ ở ban công, hay một chuyến khảo sát lại mảnh đất gia đình trước khi xây, để xem có cây nào xứng đáng trở thành "trung tâm" thay vì bị chặt bỏ. Không gian sống với cây luôn đòi hỏi đánh đổi, nhưng đổi lại là một đời sống chậm hơn, sâu hơn và ít phụ thuộc hơn vào những thứ bề mặt.
