Khi TikTok trở thành “phòng khám” và quầy thuốc tự phát
Bổ sung vitamin TikTok là hiện tượng người dùng mạng xã hội, đặc biệt trên TikTok, tự ý mua và sử dụng các loại vitamin, thực phẩm chức năng hoặc sản phẩm giảm cân dựa trên nội dung không được kiểm chứng, không có cơ sở chuyên môn, mà bỏ qua tư vấn y khoa và quy định an toàn thực phẩm chính thống; xu hướng này tạo ra một “hệ sinh thái” tự chẩn đoán, tự điều trị đầy rủi ro cho sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh đó, những câu chuyện về việc uống vitamin suốt nhiều tháng, thậm chí cả năm, hay dùng viên giảm cân quảng cáo rầm rộ trên TikTok không khác gì lời cảnh báo sống động về cái giá phải trả khi tin vào “bác sĩ mạng”. Vấn đề không chỉ nằm ở một vài nội dung sai lệch, mà ở chỗ mạng xã hội đang được sử dụng như nguồn thông tin y tế chính, trong khi cơ chế kiểm soát lại chạy theo sau.
Sausando Slimming capsule: bức tranh điển hình của sản phẩm giảm cân giả mạo
Viên uống giảm cân Sausando Slimming capsule là ví dụ rõ ràng cho thấy mức độ dễ tổn thương của người dùng trước các sản phẩm giảm cân giả mạo trên nền tảng số. Qua công tác hậu kiểm, Cục An toàn thực phẩm phát hiện sản phẩm này được quảng cáo, rao bán trên TikTok và sàn thương mại điện tử Shopee. Trên Shopee, Sausando Slimming capsule được gắn kèm thông tin Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm số 5218/2023/ĐKSP, cấp ngày 16/6/2023 cho Công ty TNHH Thương mại Junda. Tuy nhiên, cơ quan chuyên môn khẳng định chưa từng cấp giấy tiếp nhận mang số hiệu này cho sản phẩm nói trên, đồng nghĩa giấy tờ bị giả mạo. Việc một sản phẩm chưa được cấp phép lưu hành vẫn có thể quảng cáo công khai, dùng giấy công bố không có thật để tạo niềm tin, cho thấy người tiêu dùng đang bị đặt vào thế “mù thông tin” trong câu chuyện an toàn thực phẩm mạng xã hội.
Cục An toàn thực phẩm phải “dọn rác” quảng cáo trên TikTok
Điểm đáng nói là cơ quan quản lý không chờ đến khi có thêm nạn nhân mới hành động. Ngày 17/10, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Chu Quốc Thịnh đã ký hai văn bản gửi Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử cùng Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, đề nghị phối hợp xử lý các dấu hiệu vi phạm trong kinh doanh thực phẩm trên không gian mạng. Cục An toàn thực phẩm yêu cầu gỡ bỏ các đường dẫn quảng cáo, kinh doanh Sausando Slimming capsule trên TikTok và xử lý theo quy định pháp luật. Đồng thời, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM được đề nghị khẩn trương kiểm tra, xác minh hoạt động sản xuất, kinh doanh và quảng cáo của Công ty TNHH Thương mại Junda, lấy mẫu sản phẩm để kiểm nghiệm chất lượng, an toàn thực phẩm và xử lý nghiêm vi phạm theo thẩm quyền. "Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm giả mạo" không chỉ là chi tiết pháp lý, mà là lời nhắc rằng nếu cơ quan nhà nước không chủ động “dọn rác”, người dùng sẽ tiếp tục bị dẫn dắt bởi quảng cáo sai lệch.
Lỗ hổng kiểm soát mạng xã hội và trách nhiệm không thể né tránh
Việc Cục An toàn thực phẩm phải trực tiếp đề nghị gỡ quảng cáo và kiểm tra một sản phẩm cụ thể trên TikTok cho thấy cơ chế giám sát an toàn thực phẩm mạng xã hội vẫn còn nhiều khoảng trống. Nội dung quảng cáo về Sausando Slimming capsule chỉ bị phát hiện qua hậu kiểm, nghĩa là trong một khoảng thời gian, sản phẩm chưa được cấp phép lưu hành nhưng vẫn tiếp cận người dùng như một lựa chọn hợp pháp. Khi giấy công bố sản phẩm có thể bị giả mạo mà vẫn “lọt” lên các nền tảng, rõ ràng trách nhiệm không chỉ thuộc về doanh nghiệp vi phạm, mà còn nằm ở hệ thống kiểm duyệt nội dung và thói quen tin vào quảng cáo của người dùng. Nếu chúng ta tiếp tục coi TikTok là nơi tham khảo sức khỏe, giảm cân mà không đặt câu hỏi về nguồn gốc, giấy tờ, thì ngộ độc từ bổ sung, từ các sản phẩm giảm cân giả mạo sẽ chỉ là chuyện “sớm hay muộn” chứ không phải “có hay không”.
Kết luận: Đừng để like và view quyết định sức khỏe của bạn
Những động thái mạnh tay với Sausando Slimming capsule cho thấy cơ quan quản lý đã nhận ra mức độ nguy hiểm của việc kinh doanh thực phẩm chức năng trên không gian mạng mà thiếu kiểm soát. Nhưng chỉ nỗ lực từ phía nhà nước là chưa đủ nếu người dùng vẫn tiếp tục tin vào lời khuyên không chuyên môn, xem video TikTok như đơn thuốc, xem giấy tờ trên màn hình như bằng chứng hợp pháp. Sức khỏe không thể được bảo vệ bằng nút “follow” hay “mua ngay”, mà bằng thói quen kiểm chứng thông tin, hỏi ý kiến bác sĩ, và tôn trọng quy định an toàn thực phẩm. Khi đối mặt với bất kỳ sản phẩm bổ sung vitamin TikTok hay viên uống giảm cân nào, câu hỏi đầu tiên phải là: sản phẩm này có được cấp phép, có nguồn gốc rõ ràng hay không? Nếu câu trả lời mơ hồ, tốt nhất hãy đóng ứng dụng lại trước khi mở ví và mở nắp hộp.
