Giáo dục tài chính trẻ em: tấm “lá chắn” không thể trì hoãn
Giáo dục tài chính trẻ em là quá trình giúp trẻ hiểu tiền, giá trị lao động và rủi ro tài chính, thông qua những khái niệm, tình huống và thói quen quản lý tiền được dạy có hệ thống từ sớm, để trẻ biết phân biệt nhu cầu với mong muốn, chi tiêu có trách nhiệm và tự bảo vệ mình trước các hình thức lừa đảo, vay nặng lãi hay lời hứa việc nhẹ lương cao sau này. Trong bối cảnh thanh toán điện tử, ví điện tử và chi tiêu online ngày càng phổ biến, việc quản lý tiền cho con không còn là chuyện “dạy con tiết kiệm” chung chung mà trở thành nhiệm vụ khẩn thiết để xây dựng một thế hệ có tư duy tài chính vững vàng. Nếu người lớn vẫn loay hoay với những cú lừa công nghệ thì trẻ em càng cần một “lá chắn” tri thức, thay vì chỉ được nhắc nhở “đừng tiêu hoang” một cách mơ hồ.
Từ talkshow đến sách giáo dục tài chính: một chương trình có chủ đích
Ngày 3/10, trong buổi nói chuyện với thiếu nhi về giáo dục tài chính trẻ em qua truyện tranh tiền bạc “Khéo khôn với tiền – Tránh lo âu”, đại biểu Quốc hội Lê Thị Thúy Sen khẳng định: trang bị kiến thức và tư duy tài chính sẽ giúp trẻ vững chãi hơn trong cuộc sống. Đây không phải một hoạt động ngoại khóa mang tính phong trào, mà là phần nối dài của nỗ lực xây dựng sách giáo dục tài chính dành cho trẻ, bắt đầu từ việc bà dành tâm huyết viết bộ truyện này cùng hoạ sĩ Thăng Fly minh họa. Điều đáng chú ý là cuốn sách ra mắt từ tháng 12/2023 và đã bán trên 35.000 bản, đồng thời giành hai giải tại Giải thưởng Sách Quốc gia 2025: giải B và giải Sách được bạn đọc yêu thích. Những con số đó cho thấy phụ huynh không chỉ tò mò, mà đang thực sự tìm kiếm một cách tiếp cận mới để dạy con về tiền. Theo bà Sen, trẻ tiếp xúc kiến thức tài chính sớm sẽ hiểu rằng các vấn đề liên quan đến tiền phải được kiểm tra kỹ và xử lý thận trọng, khác xa cách “nghe ai bảo gì cũng tin” mà nhiều người lớn vẫn mắc phải.
Truyện tranh tiền bạc: biến khái niệm khô khan thành câu chuyện đời thường
Điểm làm nên sức hút của “Khéo khôn với tiền – Tránh lo âu” là lựa chọn định dạng truyện tranh thay vì giáo trình khô cứng. Tác phẩm giải thích những khái niệm vốn khó nhằn ngay cả với người lớn như lạm phát – giảm phát, mối quan hệ giữa tỷ giá và lãi suất, cách phân biệt trái phiếu, cổ phiếu và tiền gửi tiết kiệm, hay những lưu ý khi tiết kiệm và đi vay. Thay vì liệt kê định nghĩa, sách đặt chúng trong tình huống đời sống, xen kẽ tâm tư gia đình, bạn bè, thầy cô, đi kèm minh hoạ sinh động giúp trẻ “nhìn thấy” tiền và rủi ro tài chính như những nhân vật bước ra từ trang giấy. Theo bà Sen, việc sử dụng hơn 80 câu ca dao, tục ngữ và thành ngữ trong một cuốn sách giáo dục tài chính khiến thông điệp về tình người, tình quê hương và tinh thần lao động chăm chỉ trở nên gần gũi. Đó là cách đưa kiến thức tài chính trong bối cảnh hội nhập toàn cầu về lại với nếp nghĩ văn hoá quen thuộc, để trẻ không bị choáng ngợp nhưng vẫn hiểu mình đang sống trong một thế giới tiền tệ rất phức tạp.
Dạy quản lý tiền cho con: không chỉ là “bớt tiêu đi”
Nếu nghe trẻ đòi mua món đồ “rất thích” mà vượt quá khả năng của gia đình, nhiều bố mẹ chọn cách mắng hoặc gạt đi. Cách dạy đó có thể chặn được một lần đòi hỏi, nhưng không giúp trẻ hiểu bản chất nhu cầu – mong muốn. Bà Lê Thị Thúy Sen nhìn rõ rủi ro này khi cho rằng trẻ đứng giữa lằn ranh giữa cái cần và cái muốn, và sách giúp các em dần nhận ra mình không thể đòi hỏi những thứ vượt quá khả năng tài chính của cha mẹ. Thông qua truyện tranh tiền bạc, trẻ tập kiểm soát thói quen chi tiêu, tránh vấn đề đầu tiên là tiêu xài quá tay. Sách đồng thời cảnh báo các hình thức chi tiêu online, khuyến khích trẻ cẩn trọng với thanh toán điện tử để tránh bị lừa đảo. Quan trọng hơn, tác phẩm nhấn mạnh tiền là kết quả tích lũy từ lao động chân tay và trí óc, từ đó dạy trẻ không bị cuốn vào lời mời vay nặng lãi hay những lời hứa việc nhẹ lương cao. Đây là nền tảng để khi bước vào cuối cấp THCS – giai đoạn dễ bị lợi dụng – các em đã có khả năng tự hỏi “tiền này từ đâu mà ra?” thay vì bị cuốn theo bề mặt hào nhoáng.
Từ kỹ năng tiền bạc đến tư duy sống an toàn
Điểm đáng nói nhất trong chương trình giáo dục tài chính trẻ em qua sách giáo dục tài chính này là nó không dừng ở chuyện tiêu – tiết kiệm, mà mở rộng thành một bộ kỹ năng sống. Bối cảnh tội phạm tài chính giả danh công an, thuế, ngân hàng để lừa đảo qua internet và viễn thông cho thấy ngay cả người lớn cũng dễ mất tiền vì thiếu cảnh giác. Với trẻ, việc được “gieo mầm” kiến thức tài chính mỗi ngày sẽ hình thành tư duy cẩn trọng, tạo nên một “lá chắn” trước các chiêu trò lừa đảo online, vay nặng lãi, lời mời đầu tư hấp dẫn hoặc những “việc nhẹ lương cao” không rõ nguồn gốc. Theo bà Sen, vốn sống này phải được trồng như “cây tri thức” từ nhỏ, qua từng giai đoạn phát triển. Đáng chú ý, bà khuyên trẻ lập kế hoạch phát triển bản thân, dành khoảng 30 phút mỗi ngày cho việc đọc vì sách giúp hiểu sâu và suy nghĩ kỹ hơn so với môi trường điện tử. Tóm lại, giáo dục tài chính từ sớm qua truyện tranh không chỉ giúp trẻ khéo khôn với tiền, mà còn xây dựng một thế hệ biết quý thời gian, lao động và an toàn trước thế giới tài chính ngày càng phức tạp.
