Trang bị bản lĩnh trước những cám dỗ
Diễn đàn phòng ngừa thuốc lá và chất gây nghiện mới là hoạt động giáo dục giúp học sinh hiểu tác hại, nhận diện nguy cơ và rèn cách chủ động tránh xa những sản phẩm có thể đe dọa sức khỏe. Chiều 27/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật. Hơn 1.000 học sinh cùng chuyên gia tâm lý, giảng viên và nhà nghiên cứu tham gia; chương trình cũng được kết nối trực tuyến tới nhiều trường THPT trong tỉnh. Đây là hướng tiếp cận đáng làm: thay vì chỉ cảnh báo chung chung, diễn đàn tạo cơ hội để học sinh đặt câu hỏi, tranh luận và luyện ứng xử trước tình huống có thể gặp ngoài đời. Với chủ đề học sinh và thuốc lá, kiến thức chỉ có tác dụng khi đi cùng khả năng lựa chọn và hành động.
Nhận diện nguy cơ, không tin vào vẻ ngoài vô hại
Thuốc lá điện tử thường được quảng bá hoặc nhìn nhận như lựa chọn ít nguy hiểm, trong khi tên gọi, hương vị hay thiết kế bắt mắt không thể bảo đảm sản phẩm an toàn. Tại diễn đàn, chuyên gia phân tích tâm lý tò mò, áp lực bạn bè và những hiểu lầm về độ an toàn của pod, vape; học sinh cũng được cảnh báo về nguy cơ chất cấm bị ngụy trang trong tinh dầu và các sản phẩm liên quan. Vì vậy, nhận diện thuốc lá điện tử không chỉ là biết hình dáng thiết bị mà còn là cảnh giác với lời mời dùng thử, quảng cáo trên mạng và thành phần không rõ ràng. Bối cảnh khiến việc này cấp thiết: tình trạng sử dụng thuốc lá, vape và chất gây nghiện mới có xu hướng trẻ hóa, còn mạng xã hội khiến thông tin và việc mua bán tiếp cận dễ hơn.
Mức độ tổn hại của thuốc lá truyền thống cũng cho thấy cái giá của việc xem nhẹ nguy cơ: mỗi năm có hơn 100.000 người Việt Nam tử vong vì bệnh liên quan đến thuốc lá, trong khi tỷ lệ hút thuốc ở nhóm 18–24 tuổi được nêu ở mức 32,6%.
Luyện kỹ năng từ chối và hỗ trợ bạn bè
Thông tin sẽ khó thành hành động nếu học sinh không biết nói gì khi bị rủ rê. Qua hỏi đáp và tình huống thực tế, các em trao đổi cách từ chối lời mời dùng vape, hỗ trợ bạn có dấu hiệu lệ thuộc và báo cho người có trách nhiệm khi phát hiện hành vi lôi kéo sử dụng chất cấm. Đây là phần thiết thực nhất của diễn đàn: kỹ năng từ chối thuốc lá cần đủ rõ ràng để học sinh bảo vệ lựa chọn của mình mà không phải chiều theo áp lực nhóm. Học sinh cũng tranh biện, nêu thắc mắc với chuyên gia về tác hại, việc người lớn hút thuốc và cách xử lý vi phạm. Thay vì quy trách nhiệm cho riêng các em, nhà trường được khuyến nghị tạo môi trường không khói thuốc, tăng kiểm tra và phối hợp với gia đình, lực lượng chức năng để ngăn việc tàng trữ, mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử trong trường.
Phòng ngừa phải nối tiếp sau diễn đàn
Một buổi trao đổi không thể tự mình chặn đứng việc tiếp cận thuốc lá hay chất gây nghiện mới. Giá trị của diễn đàn chỉ được duy trì khi kiến thức tiếp tục xuất hiện trong bài giảng, hoạt động ngoại khóa và những cuộc trò chuyện cởi mở giữa học sinh, gia đình, giáo viên. Các trường cần giữ môi trường không khói thuốc, phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm và phối hợp xử lý kịp thời; học sinh cũng có thể nhắc bạn bè, người thân tránh xa các sản phẩm này. Ban tổ chức hướng tới việc giúp các em chủ động từ chối, lựa chọn lối sống lành mạnh, giải tỏa áp lực qua thể thao, nghệ thuật và chia sẻ với gia đình, thầy cô. Trong bối cảnh các giải pháp phòng, chống tác hại thuốc lá được đề xuất đưa vào quá trình sửa đổi luật năm 2026, giáo dục kỹ năng ở trường càng cần được duy trì song song với biện pháp quản lý.
Phòng chống chất gây nghiện vì thế không phải việc riêng của học sinh hay nhà trường. Đó là trách nhiệm chung nhằm bảo vệ sức khỏe cá nhân, bạn bè và cộng đồng. Diễn đàn tạo một điểm khởi đầu hữu ích; bước tiếp theo là biến sự hiểu biết thành thói quen cảnh giác, biết nói không và tìm người đáng tin cậy giúp đỡ khi cần.
