Khi ca trù và rock Việt cùng kể câu chuyện bản sắc
Chương trình “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” là một vở diễn âm nhạc tại Bảo tàng Hà Nội, nơi ca trù, hát xẩm và các dòng nhạc đương đại như nhạc trẻ, rock Việt được xếp trong một hành trình xuyên không gian – thời gian, qua đó tạo nên cuộc đối thoại sống động giữa di sản âm nhạc Hà Nội và thế hệ trẻ hôm nay. Điểm đáng nói ở đây không phải là việc nhắc lại lịch sử theo lối tuyến tính, mà là cách sự kiện biến ký ức Thăng Long thành chất liệu cho sáng tạo. Vào tối 19/9, sân khấu Bảo tàng Hà Nội không còn là nơi trưng bày tĩnh mà trở thành không gian thử nghiệm, nơi tiếng đàn đáy của ca trù đứng cạnh tiếng guitar điện của rock Việt, và cả hai cùng chia sẻ một câu hỏi chung: bản sắc Hà Nội sẽ được giữ bằng cách nào trong nhịp sống đương đại. Theo Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội Nguyễn Thị Ngọc Hòa, chương trình được xây dựng như một vở diễn có cốt truyện xuyên suốt với hình tượng “chuyến tàu xuyên không gian và thời gian”.
Chuyến tàu xuyên thời gian và dòng chảy di sản âm nhạc Hà Nội
Hình tượng “chuyến tàu xuyên không gian và thời gian” không chỉ là thủ pháp sân khấu mà là tuyên ngôn: di sản âm nhạc Hà Nội là một dòng chảy liên tục, không bị cắt khúc bởi thời gian. Từ Thăng Long xưa với đình làng, ca quán, chợ cổ, chặng “Thanh âm nguồn cội” mở ra bằng ca trù, hát xẩm và diễn xướng dân gian, đặt nền cho toàn bộ câu chuyện. Từ đó, con tàu âm nhạc đưa khán giả đi qua tân nhạc trước cách mạng, âm hưởng kháng chiến và khát vọng hòa bình, những năm tháng bao cấp gắn với băng cassette nhạc quốc tế, rồi đến làn sóng nhạc trẻ, sự trỗi dậy của tân âm nhạc thời Đổi mới và bùng nổ rock Việt. Việc chương trình được thiết kế thành 9 chặng nghệ thuật – từ “Thanh âm nguồn cội” đến “Ký ức quy tụ và khép lại để mở ra tương lai” – cho thấy dụng ý rõ ràng: di sản âm nhạc Hà Nội là ký ức đô thị nhưng đồng thời cũng là bản đồ để người trẻ tự định vị mình trong một thành phố sáng tạo.
Hát Xẩm hiện đại: sợi dây tìm lại căn cước văn hóa
Cao trào của đêm diễn nằm ở chặng “Cuộc biến cố xuyên không và đi tìm căn cước”, nơi một Hà Nội giả tưởng sau biến cố trở thành bối cảnh cho hành trình lạc mất bản ngã. Trong trạng thái mất phương hướng giữa những lớp ký ức, chính tiếng hát xẩm – vốn thuộc về chợ quê, ga tàu, góc phố xưa – lại trở thành sợi dây kết nối nhân vật với nguồn cội văn hóa. Đây là lựa chọn đầy tính tuyên ngôn: nếu ca trù gợi nhắc không gian kinh kỳ tao nhã, thì hát xẩm hiện đại, với sự tham gia của những nhóm như Xẩm 48h, chứng minh rằng di sản không bị đóng khung trong bảo tàng mà có thể tồn tại ngay trên các sân khấu rock, indie, acoustic. Khi tiếng nhị và phách xẩm hòa cùng guitar, trống, synth trong màn hòa diễn cuối chương trình, người xem thấy rõ một điều: bảo tồn không đồng nghĩa với bất động, mà là cho phép di sản tiếp tục sống, biến hóa và tranh luận trong ngôn ngữ của thế hệ mới.
Festival Thăng Long Hà Nội và một lớp công chúng mới cho di sản
Việc “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” trở thành một hoạt động của Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II với chủ đề “Hà Nội – Dòng chảy di sản” cho thấy tham vọng lớn hơn: dùng âm nhạc để đánh thức bản sắc của một Thành phố Sáng tạo. Chương trình quy tụ các nghệ sĩ, ban nhạc và cộng đồng sáng tạo trẻ từ THPT Nhân Chính, THCS & THPT Nguyễn Siêu, cộng đồng The Graduation, Câu lạc bộ Guitar Đại học Y Hà Nội, VP Artist, Đại học FPT, Sa Đà Audio, Nhóm Xẩm 48h, ban nhạc Bèo, SoA Music… – một bản đồ đa sắc của đời sống sáng tạo trẻ Thủ đô. Quan trọng hơn, lớp công chúng mới này không đứng ngoài bằng vai trò khán giả thụ động. Họ trực tiếp tham gia sáng tạo, trình diễn, kể lại câu chuyện di sản âm nhạc Hà Nội bằng thẩm mỹ, ngôn ngữ và công nghệ của thế hệ mình. Từ bộ trống từng chơi trong tour Boney M tại Hà Nội đến ampli bass gắn với RockStorm, cabinet Marshall 1960 hay cây đàn từng thu album đầu tiên của Bức Tường, các hiện vật âm nhạc được đưa lên sân khấu như “nhân chứng” cho một giai đoạn, khiến lịch sử trở nên hữu hình trong mắt người trẻ.
Di sản không chỉ để nhớ mà để kiến tạo tương lai
Khi màn hòa diễn giữa nghệ thuật truyền thống và âm nhạc đương đại khép lại, điều còn lại không chỉ là những tràng pháo tay mà là một nhận thức mới về di sản âm nhạc Hà Nội: di sản không phải kho tư liệu đóng kín, mà là chất liệu sống cho sáng tạo hôm nay và ngày mai. Việc sử dụng cấu trúc vở diễn, hình tượng chuyến tàu, câu chuyện đi tìm căn cước, cùng sự hiện diện của ca trù, hát xẩm, tân nhạc, nhạc trẻ, rock Việt… cho thấy chương trình đã dám tái định nghĩa cách kể về bản sắc. Trong bối cảnh Hà Nội theo đuổi danh hiệu Thành phố Sáng tạo, “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” đưa ra một quan điểm rõ ràng: nếu muốn đi tới tương lai, thành phố phải đối thoại với chính ký ức của mình, và cuộc đối thoại ấy không thể thiếu tiếng nói của người trẻ. Ở chiều ngược lại, người trẻ muốn tìm căn cước cũng cần một điểm tựa – và những thanh âm từ ký ức Thăng Long, khi được hòa cùng nhịp rock hiện đại, đã trở thành điểm tựa giàu sức gợi mở nhất.
