Thủ đoạn đổi vỏ, đổi tuyến đặt cửa khẩu trước áp lực mới
Kiểm soát ma túy tại cửa khẩu là hoạt động nhận diện, kiểm tra và phối hợp xử lý nguy cơ chất cấm được đưa qua biên giới trong hàng hóa, hành lý, phương tiện hoặc các tuyến trung chuyển. Các vụ việc liên tiếp ở Cầu Treo cho thấy đây không còn là bài toán chỉ đối chiếu hàng khai báo: ma túy có thể ẩn trong vật dụng quen thuộc hoặc đi vòng qua nước thứ ba để làm mờ dấu vết.
Ngày 2/10/2026, hải quan kiểm tra xe khách mang biển số Lào 2448 tại Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, phát hiện 4 thùng carton chứa 48 hộp kim loại; trong 6 hộp có các gói thực vật nghiền nhỏ. Kết luận giám định xác định mẫu vật là cần sa, khối lượng 1.975,88 gam, và vụ việc được khởi tố. Đến ngày 11/10, lực lượng chức năng phát hiện 18 gói thảo mộc khô nghi là cần sa, gần 9 kg, giấu trong thùng carton trên xe khách biển số Lào 3555. Lô hàng đi từ Thái Lan, quá cảnh Lào rồi vào Việt Nam.
Hai vụ việc trong cùng tháng nhắc rằng hàng hóa bình thường có thể là lớp ngụy trang, còn tuyến quá cảnh khiến việc đánh giá rủi ro phải vượt khỏi phạm vi một chặng đường. Một vụ khác cho thấy ma túy còn có thể được giấu trong linh kiện và thiết bị điện tử. Vì vậy, ma túy qua cửa khẩu đòi hỏi hải quan cửa khẩu xem xét đồng thời hàng hóa, hành lý, phương tiện và lịch trình vận chuyển.
Từ một điểm phát hiện đến mạng lưới kiểm soát
Tăng kiểm tra ở cửa khẩu trọng điểm là cần thiết, nhưng chỉ kiểm soát tại thời điểm nhập cảnh sẽ chưa đủ nếu đường dây còn tổ chức giao nhận và vận chuyển sâu vào nội địa. Trong vụ việc triển khai đầu tháng 8/2026, lực lượng chức năng theo dõi đối tượng từ khi nhập cảnh qua Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, bám sát lô hàng nghi vấn qua nhiều tỉnh, thành phố, rồi bắt người nhận tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 9/8. Hàng được cất trong linh kiện, thiết bị điện tử thông thường.
Quy mô thách thức cũng thể hiện qua số liệu: từ ngày 15/12/2025 đến 14/8/2026, lực lượng hải quan chủ trì, phối hợp bắt giữ 129 vụ với 274 đối tượng, thu 785,25 kg ma túy; hải quan chủ trì 44 vụ. Những con số này không chỉ phản ánh khối lượng công việc, mà còn cho thấy buôn lậu ma túy cần được xử lý như một chuỗi hoạt động: từ dấu hiệu ban đầu ở cửa khẩu tới xác minh người nhận và truy xét các mắt xích phía sau.
Cách tiếp cận dựa trên phối hợp vì thế không phải phần bổ trợ, mà là nghiệp vụ cốt lõi. Trong vụ phát hiện ngày 11/10, Hải quan phối hợp với lực lượng phòng, chống ma túy và tội phạm của Bộ đội Biên phòng, đơn vị điều tra chống buôn lậu và công an địa phương. Trao đổi thông tin, xác minh nghi vấn và truy xét theo chuyên án giúp nối dữ liệu giữa các địa bàn, thay vì để từng khâu xử lý một cách rời rạc.
Lấy vụ việc thật để rèn phản xạ nghiệp vụ
Kiểm tra hiệu quả không chỉ nằm ở thiết bị hay số lượt soi chiếu; công chức còn cần nhận ra dấu hiệu bất thường và biết xử lý đúng quy trình. Ngày 16/8/2026, qua soi chiếu hành lý trên xe khách biển số Lào 2668 nhập cảnh từ Lào tại Cầu Treo, hải quan phát hiện thùng sữa Lactasoy trong hành lý của ông Hồ Sỹ Hân có dấu hiệu nghi vấn. Kiểm tra bên trong, lực lượng chức năng tìm thấy 245 viên nén màu hồng và 2 viên màu xanh, ký hiệu WY; thiết bị chuyên dụng cho kết quả dương tính với ma túy.
Sau vụ việc, Đội Kiểm soát hải quan khu vực XI cùng các lực lượng tại cửa khẩu diễn tập lại toàn bộ tình huống. Từ nhận diện dấu hiệu, kiểm tra chuyên sâu đến xử lý tang vật, từng bước được thực hành sát thực tế để rút kinh nghiệm và đánh giá khả năng phối hợp. Đây là hướng huấn luyện đáng làm: biến một vụ bắt giữ thành bài học có thể áp dụng ở các ca sau, thay vì để kinh nghiệm chỉ nằm trong hồ sơ.
Yêu cầu ấy càng rõ trên địa bàn Nghệ An và Hà Tĩnh, nơi tuyến giao thương nối Việt Nam với Lào và khu vực Đông Bắc Thái Lan, còn một số đơn vị nằm sâu trong vùng biên giới hiểm trở, cách trụ sở chính hơn 300 km. Hải quan khu vực XI cho biết đến ngày 14/10/2026, đơn vị ghi nhận 16 vụ với tổng khối lượng hơn 54,2 kg ma túy. Huấn luyện tình huống thực tế giúp chuẩn hóa cách làm, nhưng cũng phải đi cùng trao đổi kinh nghiệm và quy trình phối hợp rõ ràng.
Người dân cũng là một mắt xích phòng ngừa
Siết kiểm soát tại cửa khẩu sẽ khó phát huy hết tác dụng nếu các đối tượng còn lợi dụng người dân làm khâu vận chuyển hoặc nhận hàng. Những lời nhờ giữ hộ, mang hộ hay chuyển món đồ không rõ nguồn gốc có thể đẩy người nhận vào rủi ro pháp lý, dù họ không biết bên trong có gì. Thông điệp phòng ngừa được nhấn mạnh là: “Không nhận - không giữ - không mang hộ - không vận chuyển hàng không rõ nguồn gốc”.
Với người đi lại qua biên giới, bài học thực tế là không nhận hành lý hay kiện hàng của người khác nếu không rõ nguồn gốc, người gửi và nội dung; khi gặp dấu hiệu đáng ngờ, cần báo cơ quan chức năng. Đây không thay thế nghiệp vụ điều tra, nhưng có thể ngăn các đối tượng tận dụng sự tiện tay và lòng tin để đưa hàng qua chốt kiểm soát.
Trong quý IV/2026, Cục Hải quan yêu cầu tiếp tục triển khai đồng bộ biện pháp nghiệp vụ và tăng cường phối hợp trong nước, quốc tế để đấu tranh với buôn lậu, gian lận thương mại và tội phạm ma túy. Hải quan khu vực XI cũng dự kiến tiếp tục huấn luyện, diễn tập theo tình huống thực tế, trao đổi thông tin giữa các đơn vị và hoàn thiện quy trình phối hợp. Kết luận cần rõ ràng: kiểm soát ma túy hiệu quả không chỉ là bắt được một kiện hàng, mà là phát hiện đúng dấu hiệu, phối hợp đúng lúc và lần theo được cả tuyến đường cùng những người đứng sau.
