Từ “sống chung với virus” đến khái niệm chữa khỏi chức năng gan
Điều trị viêm gan B là tập hợp các chiến lược dùng thuốc, theo dõi và thay đổi lối sống nhằm kiểm soát virus viêm gan B, ngăn ngừa xơ gan, ung thư gan và hướng tới trạng thái chữa khỏi chức năng gan, nơi virus bị bất hoạt bền vững và người bệnh có thể sinh hoạt gần như bình thường. Trong nhiều năm, chúng ta chấp nhận mục tiêu khiêm tốn: ức chế virus để giảm biến chứng xơ gan phòng ngừa và ung thư gan. Nhưng chừng đó là chưa đủ với hàng triệu người đang phải uống thuốc kéo dài, sống trong nỗi lo bệnh bùng phát bất cứ lúc nào. Dữ liệu mới về các liệu pháp nhắm tới “chữa khỏi chức năng gan” không chỉ là tin vui khoa học, mà còn đặt ra câu hỏi: đã đến lúc cần dịch chuyển tư duy điều trị và sàng lọc viêm gan B ở Việt Nam hay chưa?
Hội thảo khoa học và thuốc thử nghiệm: tín hiệu lạc quan nhưng không phải phép màu
Tại một hội thảo khoa học về cập nhật chẩn đoán và điều trị bệnh tiêu hóa – gan mật diễn ra ngày 1.8, thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Kinh Thành, Phó trưởng khoa Nội Tiêu hóa một bệnh viện tuyến cuối ở TP.HCM, đã nhấn mạnh sự thay đổi mục tiêu điều trị viêm gan B từ kiểm soát virus sang “chữa khỏi chức năng”. Theo ông, thuốc kháng virus hiện nay có thể làm giảm hơn 50% nguy cơ xơ gan và ung thư gan – một con số đủ lớn để khẳng định hiệu quả, nhưng chưa giải phóng bệnh nhân khỏi cảnh dùng thuốc kéo dài. Tín hiệu đáng chú ý đến từ hai thử nghiệm giai đoạn 3 với bepirovirsen: khoảng 19–20% người bệnh đủ tiêu chí đã đạt được trạng thái không còn HBsAg bền vững và HBV-DNA không phát hiện sau 72 tuần, trong khi nhóm giả dược không có trường hợp nào. Đây là bước nhảy khoa học, nhưng bác sĩ Thành cảnh báo kết quả này chỉ áp dụng cho nhóm bệnh nhân được chọn lọc và chưa phải lý do để tự ý dừng hay thay đổi phác đồ đang dùng, vì ngừng thuốc sai chỉ định có thể khiến virus bùng phát dữ dội.
“Lá gan không biết kêu đau”: sự im lặng nguy hiểm đẩy bệnh nhân đến muộn
Điều nghịch lý là trong khi khoa học tiến lên, nhiều bệnh nhân vẫn đến bệnh viện quá trễ vì gan vốn “không biết kêu đau”. Đa số trường hợp nhiễm virus viêm gan B hoặc viêm gan B mạn tính chỉ có triệu chứng mờ nhạt như mệt mỏi, ăn uống kém, nước tiểu sẫm màu, hoặc hoàn toàn không có dấu hiệu gì. Trong lúc người bệnh vẫn đi làm, sinh hoạt bình thường, virus viêm gan B âm thầm phá hủy tế bào gan qua từng năm, gan bù trừ cho tới khi kiệt sức. Khi xuất hiện vàng da, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa hay sụt cân, bệnh thường đã ở giai đoạn xơ gan hoặc ung thư gan. Đây không phải bi kịch cá nhân hiếm hoi mà là mẫu số chung: WHO ước tính mỗi năm có khoảng 1,3 triệu người tử vong do viêm gan B và C, phần lớn được phát hiện ở giai đoạn muộn. Nếu chúng ta không thay đổi thói quen sàng lọc định kỳ, mọi tiến bộ điều trị cũng khó cứu được nhóm bệnh nhân đến muộn.
Tuân thủ điều trị và theo dõi: điều kiện để biến tiến bộ thuốc thành lợi ích thật
Điều trị viêm gan B không chỉ là chuyện có thuốc mới hay không, mà là chuyện người bệnh có đi hết hành trình với bác sĩ hay bỏ cuộc giữa đường. Trong thực tế, không ít bệnh nhân đã được chẩn đoán viêm gan B nhưng không tái khám, tự ý ngừng thuốc, chỉ quay lại khi men gan tăng, mệt mỏi và chán ăn, thì bệnh đã tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan. Điều này đi ngược lại bản chất của bệnh: viêm gan B hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện và điều trị đúng thời điểm, tuân thủ phác đồ và theo dõi định kỳ. Các cơ sở y tế đang cố thu hẹp khoảng cách này bằng những chương trình tầm soát và theo dõi gan mật, trong đó có các gói khám được ưu đãi, miễn phí khám Nội, xét nghiệm AFP tầm soát ung thư gan, giảm 50% phí khám chuyên gia truyền nhiễm và siêu âm đàn hồi mô gan, áp dụng đến hết ngày 15/8/2026. Đây là cơ hội mà người mang virus viêm gan B không nên bỏ lỡ nếu muốn chủ động xơ gan phòng ngừa.
Từ hy vọng đến hành động: Việt Nam có dám nhắm thẳng vào mục tiêu chữa khỏi chức năng?
Những kết quả bước đầu về “chữa khỏi chức năng gan” với tỷ lệ 19–20% bệnh nhân đạt đáp ứng sau 72 tuần điều trị bằng thuốc thử nghiệm cho thấy bức tranh điều trị viêm gan B đang đổi màu. Nhưng nếu chúng ta để người bệnh trôi qua nhiều năm mà không xét nghiệm, không tầm soát, mọi công nghệ tiên tiến cũng chỉ chạm được một phần rất nhỏ trong số những người cần giúp đỡ. Cần nhìn thẳng: Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ nhiễm viêm gan B cao và ung thư gan thuộc hàng đầu thế giới; nếu chấp nhận “sống chung” thay vì tấn công bệnh từ sớm, chi phí y tế và gánh nặng tử vong sẽ tiếp tục tăng. Mục tiêu chữa khỏi chức năng gan không phải khẩu hiệu xa vời, mà là đích đến buộc chúng ta phải thay đổi chính sách sàng lọc, đầu tư vào điều trị chuẩn mực, và quan trọng nhất là thuyết phục từng người mang virus viêm gan B bước vào lộ trình quản lý bệnh bài bản, lâu dài.
