Phán quyết tại Úc: iPhone buộc phải “mở cửa” như máy Mac
Phán quyết Apple antitrust Úc là quyết định của Tòa án Liên bang Australia buộc Apple phải cho phép người dùng iPhone cài ứng dụng từ kho ứng dụng thay thế và trang web nhà phát triển, không được thu phí cài đặt hay giao dịch bên ngoài App Store, nhằm chấm dứt App Store Apple quy định bị cho là hạn chế cạnh tranh và mở rộng quyền lựa chọn cho người dùng. Đây không phải một tranh chấp nhỏ lẻ, mà là kết quả của cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm giữa Epic Games và Apple. Phán quyết về biện pháp khắc phục được ban hành ngày 22 tháng 10, tiếp nối kết luận trước đó rằng Apple đã lạm dụng sức mạnh thị trường, vi phạm Điều 46 của Đạo luật Cạnh tranh và Người tiêu dùng. Nói thẳng, tòa đã gửi thông điệp rõ ràng: iPhone không thể là “vương quốc đóng” mãi.
Những gì tòa buộc Apple phải thay đổi trong App Store
Điểm mấu chốt của phán quyết là tòa bóc tách App Store Apple quy định và coi đó là công cụ để Apple siết chặt cạnh tranh: chặn tải ứng dụng ngoài App Store, buộc dùng hệ thống thanh toán trong ứng dụng của Apple, cấm liên kết tới phương thức thanh toán khác và không cho nhà phát triển tự xử lý hoàn tiền. Theo lệnh mới, Apple phải cho phép kho ứng dụng thay thế và sideloading iPhone, nghĩa là người dùng có Tài khoản Apple đặt tại Úc được tải ứng dụng trực tiếp từ website hoặc chợ ứng dụng bên thứ ba. Quan trọng hơn, Apple bị cấm thu bất kỳ khoản phí nào để nhà phát triển tiếp cận các kênh phân phối thay thế, cũng như cấm thu phí đối với giao dịch mua hàng trong ứng dụng được phân phối bên ngoài App Store. Một câu trích dẫn đáng nhớ từ phán quyết là việc Apple dùng các điều khoản hạn chế đã “có hoặc có khả năng có hiệu ứng làm giảm đáng kể cạnh tranh” trên thị trường dịch vụ phân phối ứng dụng iOS.
Thời điểm áp dụng và vai trò bảo mật mới của Apple
Các lệnh liên quan đến kho ứng dụng thay thế và hệ thống thanh toán sẽ có hiệu lực vào trưa ngày 1 tháng 3 năm 2027 theo giờ Melbourne, dành cho mọi tài khoản Apple đặt tại Úc. Apple có khoảng thời gian từ ngày 1 đến 15 tháng 2 để xin lùi hạn đến ngày 3 tháng 5, nhưng vẫn phải tuân thủ khung yêu cầu chung. Đồng thời, tòa vẫn thừa nhận vai trò bảo mật của Apple, nhưng thu hẹp đáng kể: ứng dụng phân phối ngoài App Store phải qua bước quét tự động vì lý do bảo mật hoặc quyền riêng tư và được Apple hoặc một bên thứ ba có đủ chuyên môn chứng thực. Apple được phép bổ sung yêu cầu bảo mật “cần thiết và tương xứng” với hệ thống thanh toán bên ngoài, song phải giải thích bằng văn bản về rủi ro cho nhà phát triển trước. Nói cách khác, Apple vẫn là người gác cổng an ninh, nhưng không còn quyền dùng bảo mật như cái cớ để chặn đường đối thủ.
Ý nghĩa của chiến thắng Epic Games đối với hệ sinh thái ứng dụng
Phán quyết này là thắng lợi lớn của Epic Games sau cuộc chiến chống độc quyền kéo dài với Apple, tương tự vụ kiện tại Mỹ nhưng lần này tòa Úc đi xa hơn về biện pháp khắc phục. Theo phán quyết, Apple phải cho Fortnite và các ứng dụng đủ điều kiện của Epic Games quay lại App Store tại Úc, miễn là tuân thủ quy định nhà phát triển hiện hành. Epic tuyên bố “Fortnite sẽ trở lại App Store tại Australia vào ngày mai” và gọi đây là “tin tuyệt vời cho các nhà phát triển trên toàn thế giới và người dùng iOS tại Australia” vì họ sẽ hưởng lợi từ một hệ sinh thái ứng dụng di động mở hơn. Đồng thời, tòa buộc Apple chi trả 85% chi phí pháp lý của Epic trong phiên xử ban đầu, cho thấy mức độ nghiêm trọng của hành vi lạm dụng sức mạnh thị trường. Dù hiệu lực chỉ giới hạn ở tài khoản Úc, thông điệp gửi tới toàn ngành là rõ ràng: mô hình cửa hàng độc quyền đang bị thách thức mạnh mẽ.
Tác động tiềm tàng tới người dùng iPhone Việt Nam và tương lai App Store
Về mặt pháp lý, phán quyết Apple antitrust Úc chỉ áp dụng cho tài khoản Apple đặt tại Australia, người dùng ở nơi khác “sẽ không thấy thay đổi nào từ phán quyết này”. Tuy nhiên, về chiến lược, Apple khó có thể duy trì mãi một App Store Apple quy định khác biệt giữa các khu vực khi ngày càng nhiều tòa án và cơ quan quản lý chất vấn mô hình cửa hàng độc quyền. Việc Úc cấm Apple áp đặt phí công nghệ cốt lõi hay điều kiện gây nản lòng đối với kho ứng dụng thay thế, trong khi châu Âu và Nhật Bản vẫn cho phép các cơ chế này, cho thấy áp lực pháp lý đang đi theo hướng mở hơn. Với người dùng iPhone Việt Nam, câu hỏi không phải là “có thay đổi hay không”, mà là “khi nào và ở mức độ nào”. Nếu xu hướng toàn cầu tiếp tục, sideloading iPhone và kho ứng dụng thay thế có thể trở thành chuẩn mực mới, buộc Apple phải thiết kế lại hệ sinh thái theo hướng tôn trọng lựa chọn và quyền lợi người dùng hơn.
