AI trong quản lý công: định nghĩa cuộc chơi ngay từ đầu
Đào tạo AI cho công chức là quá trình trang bị cho đội ngũ cán bộ kiến thức, kỹ năng và tư duy phản biện để sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo nhằm xử lý thông tin, hỗ trợ quản lý công nhưng vẫn giữ trách nhiệm con người trong kiểm chứng nội dung, bảo mật dữ liệu và ra quyết định cuối cùng. Nói cách khác, đây là cách hệ thống công quyền học dùng AI như một trợ lý thông minh, không phải người thay thế. Điểm đáng mừng là các chương trình đào tạo AI công chức đang dần rời xa tư duy “cứ áp dụng công nghệ là tốt” để bước sang tư duy “ứng dụng AI trách nhiệm”. Từ phát biểu nhấn mạnh vai trò của công nghệ thông tin và AI trong xây dựng chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước của lãnh đạo Cục Bảo trợ xã hội đến các khóa tập huấn tại Lâm Đồng, câu hỏi trung tâm không còn là “AI làm được gì?”, mà là “con người giữ vai trò gì khi có AI?”.
Từ 39 điều trong 10 phút đến bài học kiểm soát ảo giác AI
Tại Cục Bảo trợ xã hội, chương trình đào tạo do đội ngũ chuyên gia phối hợp triển khai cho thấy hai mặt rõ nét của AI trong quản lý công. Một mặt, chỉ trong khoảng 10 phút thiết lập câu lệnh và nạp dữ liệu, công cụ AI có thể hỗ trợ xây dựng khung dự thảo dài gần 30 trang, gồm 39 điều theo thể thức văn bản hành chính. Đây là minh chứng sống động cho sức mạnh xử lý thông tin, mở ra tiềm năng giảm tải khối lượng công việc giấy tờ. Mặt khác, chính các cán bộ cũng chia sẻ tình trạng câu trả lời chưa đúng trọng tâm, thông tin thiếu nhất quán, hoặc hoàn toàn sai lệch. Hiện tượng này được chuyên gia gọi tên là ảo giác AI – khi hệ thống tạo ra nội dung bịa đặt nhưng nghe rất thuyết phục. Cách phản ứng được nhấn mạnh không phải là quay lưng với công nghệ, mà là học cách kiểm soát ảo giác AI: đặt câu lệnh rõ ràng, cung cấp ngữ cảnh đầy đủ và luôn dùng kiến thức chuyên môn để đối chiếu trước khi đưa vào hồ sơ, tham mưu chính sách.
Lâm Đồng: 126 cán bộ giáo dục học dùng AI nhưng không phó thác
Trên địa bàn Lâm Đồng, 126 cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, phường và cán bộ quản lý giáo dục đã tham gia khóa tập huấn về sử dụng AI phù hợp, an toàn, hiệu quả trong công việc. Điều đáng chú ý là chương trình không cổ vũ việc “giao hết cho máy”, mà liên tục nhấn mạnh: AI có thể giúp xử lý thông tin nhanh hơn, nhưng kiểm chứng nội dung, bảo mật dữ liệu và quyết định sử dụng kết quả vẫn là trách nhiệm của con người. Đây là một câu nói xứng đáng được treo lên mọi phòng làm việc nơi AI hiện diện. Các nội dung đào tạo đi thẳng vào nghiệp vụ: tổng hợp thông tin, xử lý hành chính, khai thác dữ liệu, xây dựng nội dung tham mưu đều được đặt câu hỏi “việc nào AI hỗ trợ được, việc nào không?”. Quan điểm xuyên suốt là AI trong quản lý công chỉ có ý nghĩa nếu cán bộ biết nhận diện giới hạn của công cụ, bảo vệ quyền riêng tư và hiểu rằng mọi kết quả tạo ra đều cần được con người kiểm chứng trước khi ký tên.
Ứng dụng AI trách nhiệm: kỹ năng mới quan trọng như đạo đức công vụ
Nếu xem AI là một lớp công cụ mới trong quản lý công, thì kỹ năng sử dụng nó có trách nhiệm phải được đặt ngang hàng với đạo đức công vụ. Chuyên gia trong chương trình đào tạo tại Cục Bảo trợ xã hội khuyến nghị cán bộ duy trì tư duy phản biện, không mặc định coi kết quả do AI tạo ra là chính xác và luôn kiểm tra nguồn trước khi đưa vào công việc. Điều này không chỉ là kỹ thuật kiểm soát ảo giác AI, mà còn là nguyên tắc bảo vệ tính liêm chính của chính sách và báo cáo. Ở Lâm Đồng, mục tiêu của chương trình được nêu rõ: không chỉ giúp cán bộ “biết dùng AI”, mà quan trọng hơn là hình thành cách sử dụng công nghệ có trách nhiệm, phù hợp với yêu cầu công việc và bối cảnh quản lý giáo dục ở cơ sở. Cùng với đó là các lưu ý về bảo mật dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư và lồng ghép nội dung giáo dục về sử dụng AI vào hoạt động thường ngày. Đây là cách xây dựng năng lực số mà vẫn giữ trung tâm là con người.
Không giao quyền quyết định cho máy: bước tiếp theo của đào tạo AI công chức
Điểm chung của các chương trình đào tạo AI công chức hiện nay là kiên quyết không “phó thác” quyền quyết định cho hệ thống tự động. Quan điểm “AI hỗ trợ cán bộ làm việc nhanh hơn nhưng không thay thế trách nhiệm của người sử dụng” được nhấn mạnh xuyên suốt tại khóa tập huấn ở Lâm Đồng, đồng thời hiện diện trong khuyến nghị duy trì tư duy phản biện tại Cục Bảo trợ xã hội. AI được đối xử như một trợ lý tạo sinh để chuẩn bị tài liệu, gợi ý phương án, tổng hợp dữ liệu; nhưng việc chọn phương án, ký văn bản, chịu trách nhiệm với người dân vẫn do con người đảm nhiệm. Bước tiếp theo, các cơ quan không dừng lại ở vài buổi hướng dẫn: FPT sẽ phối hợp cùng Cục Bảo trợ xã hội nghiên cứu, thử nghiệm và xác định những bài toán phù hợp để đưa AI vào hoạt động chuyên môn; tại Lâm Đồng, học viên còn có thêm một ngày tập huấn trực tuyến và bộ tài liệu hướng dẫn sẽ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo phản hồi thực tế. Đó là cách xây dựng AI trong quản lý công như một quá trình học tập liên tục, nơi công nghệ thay đổi nhanh nhưng nguyên tắc giữ người làm chủ vẫn không đổi.
