Tập luyện bệnh tim: lợi hay hại phụ thuộc vào cách bạn tập
Tập luyện bệnh tim là việc xây dựng một chế độ vận động thể lực phù hợp cho người mắc bệnh tim mạch hoặc huyết áp cao, trong đó cường độ, thời gian và loại hình thể thao được điều chỉnh dựa trên đánh giá y khoa, nhằm giảm nguy cơ biến cố tim mạch trong khi vẫn cải thiện sức khỏe lâu dài. Vấn đề không nằm ở chuyện có nên tập hay không, mà là bạn tập kiểu gì và trong tình trạng bệnh như thế nào. Trái tim đang tổn thương không thể bị đối xử như trái tim khỏe mạnh, song rất nhiều người lại xem thể thao cường độ cao như cách “tự chữa bệnh”. Thực tế, quan điểm này nguy hiểm vì nó lờ đi những giới hạn sinh lý và khuyến cáo chuyên môn; vận động thiếu kiểm soát có thể biến sân chơi thể thao thành nơi kích hoạt ngưng tim đột ngột và đột quỵ.
Câu chuyện sân cầu lông và cái giá của việc bỏ điều trị
Ngày 9/8, một người đàn ông 61 tuổi gục ngã ngay trên sân cầu lông, rơi vào tình trạng ngưng tim trước khi vào Khoa Cấp cứu của một bệnh viện đa khoa tại Hà Nội. Điều đáng nói là ông đã phát hiện mắc bệnh tim mạch từ một tháng trước nhưng không tuân thủ uống thuốc theo chỉ định và không nhập viện can thiệp sớm. Kết quả siêu âm cho thấy ông bị xơ vữa và hẹp 40% động mạch vành. Dù được ép tim, chuyển tuyến và điều trị chuyên sâu, người bệnh vẫn không qua khỏi. Câu chuyện này không phải ngoại lệ; nó phản ánh tình trạng nhiều người bị bệnh lý tim mạch hoặc cao huyết áp tự ý bỏ điều trị, chủ quan với trái tim của mình rồi lại lao vào các môn thể thao tưởng như vô hại. Bỏ thuốc, bỏ tái khám nhưng không bỏ thói gắng sức, đó là công thức cho thảm kịch.
Vì sao huyết áp cao thể thao cường độ mạnh dễ thành "mồi" cho ngưng tim đột ngột?
Khi bạn tập ở cường độ rất cao, cơ thể kích hoạt hệ thần kinh giao cảm khiến nhịp tim, cung lượng tim và huyết áp đều tăng vọt, tạo áp lực lớn lên thành mạch máu. Ở người có sẵn bệnh lý mạch máu não hoặc thành mạch yếu, áp lực tăng đột ngột này có thể làm vỡ mạch, gây xuất huyết não. Với bệnh nhân xơ vữa động mạch, rung nhĩ hoặc có bệnh tim nền, gắng sức quá đà tạo điều kiện cho thiếu máu não cấp xảy ra. Một đợt vận động rất mạnh và đột ngột ở người mắc bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp chưa được kiểm soát tốt có thể khởi phát một cơn đột quỵ cấp. Cần nói thẳng: huyết áp cao thể thao kiểu “thi đấu”, “cố vượt ngưỡng” là hành động đánh cược với ngưng tim đột ngột. Đây không phải con đường rèn luyện bản lĩnh, mà là con đường rút ngắn tuổi thọ.
Nguyên tắc an toàn tập luyện: không cấm vận động nhưng phải có chiến lược
Điều nghịch lý là chính hoạt động thể lực mới là phần bắt buộc trong liệu trình điều trị tăng huyết áp và bệnh tim mạch theo các hiệp hội tim mạch lớn trên thế giới. Luyện tập có cấu trúc hợp lý giúp kiểm soát huyết áp và giảm rủi ro biến cố; nhưng ranh giới giữa lợi ích và tai họa nằm ở hai chữ "gắng sức cấp tính quá mức". Nguyên tắc an toàn tập luyện là: không cấm vận động, nhưng bệnh nhân phải kiểm soát tốt bệnh nền, được bác sĩ đánh giá nguy cơ và tăng dần cường độ tập luyện từ từ. Việc vận động ở người có bệnh tim mạch cần được cá thể hóa, thiết kế riêng phù hợp tình trạng bệnh, mức độ nguy cơ và khả năng chịu đựng thực tế. Nói cách khác, nếu bạn vẫn muốn đánh cầu, đạp xe hay chạy bộ, hãy để bác sĩ là “huấn luyện viên trưởng” của mình, thay vì tự xây giáo án theo cảm tính.
Trước khi ra sân: hãy gặp bác sĩ, không phải huấn luyện viên
Các chuyên gia khuyến cáo người dân không tự ý tham gia môn thể thao cường độ cao nếu chưa được đánh giá toàn diện về hệ tim mạch, não và mạch máu bởi bác sĩ chuyên khoa. Người mắc bệnh tim mạch, huyết áp cần kiểm tra sức khỏe trước khi lựa chọn môn thể thao tập luyện. Bộ Y tế đã ban hành cẩm nang hướng dẫn hoạt động thể lực cho người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, ung thư… để giảm nguy cơ đột quỵ về lâu dài. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết tập thể dục thường xuyên giúp giảm 20-30% nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ. Câu hỏi không còn là “bệnh tim có nên tập không?”, mà là “tôi đã gặp bác sĩ và có kế hoạch an toàn tập luyện chưa?”. Nếu câu trả lời là chưa, hãy hoãn buổi cầu lông, chạy bộ hay đá bóng lại cho đến khi bạn có một chiến lược rõ ràng và được giám sát y khoa.
