Khoa học khí hậu đặt ra mệnh lệnh hành động
Hành động khí hậu dựa trên khoa học là việc đặt bằng chứng về tình trạng nóng lên và các rủi ro liên quan làm nền tảng cho quyết định cắt giảm phát thải, thích ứng và phân bổ nguồn lực. Trước COP31, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres kêu gọi đẩy nhanh cách tiếp cận đó, nhấn mạnh rằng thế giới đã bước vào “kỷ nguyên mới của các thái cực khí hậu”. Đây không phải lời kêu gọi trừu tượng: nhiệt độ toàn cầu năm 2026 tiếp tục xu hướng tăng kỷ lục, làm gia tăng nguy cơ vượt ngưỡng 1,5 độ C của Thỏa thuận Paris. Khi cảnh báo khoa học ngày càng cấp bách, các nhà lãnh đạo không thể xem việc thừa nhận khủng hoảng khí hậu là kết quả đủ. Thước đo phải là chính sách có thể làm giảm rủi ro, cùng nguồn lực giúp các quốc gia ứng phó.
Antalya khai mạc giữa sức ép từ thời tiết cực đoan
COP31 khai mạc ngày 9/11 tại thành phố ven biển Antalya của Thổ Nhĩ Kỳ, sau một năm các quốc gia hứng chịu hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan kỷ lục. Lời kêu gọi của Guterres vang lên trong bối cảnh châu Âu trải qua nắng nóng gay gắt, Indonesia chịu cháy rừng trên diện rộng và Nepal đối mặt với lũ lụt nghiêm trọng dưới tác động của El Niño. Những biến cố này khiến sức ép chính trị không còn nằm riêng trong phòng đàm phán: chúng cho thấy rủi ro khí hậu đang hiện diện trên nhiều khu vực và đòi hỏi phản ứng vượt khỏi tuyên bố chung. Vì vậy, hội nghị tại Antalya có ý nghĩa như một phép thử về việc các chính phủ sẽ chuyển cảnh báo thành lộ trình giảm phát thải, chuẩn bị thích ứng và hỗ trợ những nơi dễ bị tổn thương ra sao.
Khoảng cách giữa lời kêu gọi và trách nhiệm
Thách thức của COP31 không nằm ở việc thiếu mục tiêu, mà ở chỗ các bên còn bất đồng về trách nhiệm và phương tiện thực hiện. Phiên khai mạc bị trì hoãn hơn một giờ vì tranh cãi về chương trình nghị sự tài chính khí hậu. Các nước đang phát triển, trong đó có nhóm quốc gia châu Phi, muốn đưa vào thảo luận chính thức cam kết tăng gấp ba quỹ hỗ trợ thích ứng đã thống nhất tại COP30; các nước phát triển lại tỏ ra cứng rắn trước yêu cầu tài trợ mới. Khoảng cách ấy cho thấy lời kêu gọi hành động dựa trên khoa học chỉ có sức nặng khi đi kèm quyết định về ai cắt giảm phát thải, ai hỗ trợ thích ứng và khi nào cam kết được thực hiện. Nếu thiếu những câu trả lời cụ thể, trách nhiệm tập thể dễ bị đẩy qua lại giữa các đoàn đàm phán.
“COP của hành động” phải được chứng minh bằng kết quả
Thổ Nhĩ Kỳ giữ vai trò Chủ tịch COP31, còn Australia điều hành đàm phán; hai bên hướng tới một “COP của hành động” nhằm hiện thực hóa các cam kết. Nước chủ nhà thúc đẩy sáng kiến nâng tỷ trọng năng lượng điện toàn cầu từ 20% hiện nay lên 35% vào năm 2035. Đây là một mục tiêu định lượng đáng chú ý, nhưng không thể thay thế câu trả lời cho bất đồng về chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch hay nguồn lực thích ứng. Các lãnh đạo cần chứng minh rằng mục tiêu ấy gắn với lộ trình khả thi và được hỗ trợ bằng quyết định đủ cụ thể. COP31 sẽ chỉ xứng với tên gọi “COP của hành động” nếu kết thúc bằng trách nhiệm rõ ràng, chứ không phải thêm một vòng cam kết rộng nhưng thiếu cơ chế thực hiện.
