Cuộc đua công nghệ pin toàn cầu: từ bằng sáng chế đến cuộc chơi quyền lực
Cuộc đua công nghệ pin toàn cầu là quá trình các tập đoàn pin và hãng xe cạnh tranh phát triển hóa học pin mới, nâng mật độ năng lượng pin, cải thiện sạc nhanh xe điện và tối ưu chi phí, qua đó quyết định hiệu suất, giá thành và khả năng phổ cập xe điện trên thị trường. Trong bức tranh đó, CATL, GM và BYD đang nổi lên như những người định hình luật chơi mới. Theo dữ liệu công bố ngày 6/10, CATL đã chính thức vượt LG Energy Solution để trở thành công ty nắm giữ nhiều bằng sáng chế pin nhất thế giới. Đây không chỉ là chiến thắng về số lượng, mà là tín hiệu cho thấy trung tâm đổi mới đang dịch chuyển từ Nhật Bản, Hàn Quốc sang Trung Quốc. Khi một nhà sản xuất Trung Quốc dẫn đầu về sáng chế, cán cân quyền lực trong chuỗi cung ứng pin toàn cầu thay đổi rõ rệt – và điều này sẽ tác động trực tiếp đến các hãng xe đang mang công nghệ Trung Quốc vào Việt Nam. Điều đáng chú ý là phần lớn bằng sáng chế của CATL tập trung vào pin năng lượng và pin thể rắn – hai mảng được xem là chiến trường chính của thế hệ xe điện tiếp theo. Việc một công ty Trung Quốc chiếm ưu thế ở cả hai mảng này cho thấy cuộc chơi không còn là độc quyền của Nhật – Hàn, mà đang bước vào giai đoạn cạnh tranh đa cực, nơi ai kiểm soát được công nghệ pin sẽ kiểm soát được tương lai xe điện.
GM và bước đi LMR: thách thức vị thế công nghệ pin LFP giá rẻ
Nếu CATL thể hiện sức mạnh bằng sáng chế, GM chọn cách đánh thẳng vào bài toán hiệu suất–chi phí bằng công nghệ pin LMR. Hãng xe Mỹ tuyên bố sẽ là nhà sản xuất đầu tiên trên thế giới sản xuất hàng loạt pin LMR (lithium manganese rich) dạng lăng trụ, với mật độ năng lượng cao hơn pin LFP tới 33% trong khi chi phí vẫn ở mức cạnh tranh. Đây là cú đánh trực diện vào công nghệ pin LFP vốn đang dẫn đầu về giá thành hợp lý. Theo liên doanh Ultium Cells giữa GM và LG Energy Solution, nhà máy Spring Hill tại Tennessee sẽ trở thành cơ sở tiên phong sản xuất pin LMR quy mô lớn, với kế hoạch nâng cấp bắt đầu cuối năm nay và hoàn thành vào năm 2028. GM dự định dùng pin LMR cho các dòng xe tải điện và SUV cỡ lớn, nhắm tới quãng đường hơn 640 km mỗi lần sạc. Chiến lược của GM không phải bỏ pin LFP hay niken cao, mà là xây dựng danh mục hóa học pin đa dạng: niken cao cho phạm vi xa nhất, LFP cho chi phí thấp, và LMR để lấp khoảng trống giữa hai lựa chọn đó. Nếu thành công, GM sẽ sở hữu một cấu trúc sản phẩm linh hoạt, có thể cạnh tranh ở cả phân khúc bình dân lẫn cao cấp – điều mà các hãng xe đang vào Việt Nam chắc chắn phải để mắt khi xây dựng chiến lược xe điện dài hạn.
CATL – BYD và làn sóng Trung Quốc: pin thể rắn, pin natri-ion và lợi thế bằng sáng chế
Trong khi GM mở mặt trận mới với LMR, Trung Quốc lại củng cố vị thế bằng cách đi trước ở những công nghệ được xem là tương lai: pin thể rắn xe điện và pin natri-ion CATL. CATL hiện nắm tổng cộng 27.402 bằng sáng chế về pin, trong đó 19.539 liên quan đến pin năng lượng – gấp 2,2 lần đối thủ trong nước xếp thứ hai là BYD. Ở mảng pin thể rắn, CATL sở hữu 3.538 bằng sáng chế, nhiều hơn gấp đôi so với BYD. Đây là khoảng cách không dễ san lấp. Mối bắt tay giữa Changan và CATL càng cho thấy chiến lược dài hơi của Trung Quốc. Hai bên thắt chặt hợp tác, nâng công suất sản xuất pin lên 70 GWh, đồng thời phát triển pin thể rắn và cell pin natri-ion để cung cấp cho các thương hiệu xe năng lượng mới của Changan. Nhà máy mới tích hợp công nghệ pin thế hệ mới nhất của CATL, dự kiến đi vào hoạt động năm 2027 với mục tiêu sản lượng 25 GWh trong vòng ba năm. Đáng chú ý, Changan đã công bố dòng cell pin Golden Bell, đặt mục tiêu mật độ lưu trữ năng lượng 400 Wh/kg và tuyên bố loại pin này an toàn hơn 70% so với các đối thủ nhờ chẩn đoán từ xa bằng AI. Cell này được cho là vượt qua 5.000 chu kỳ sạc–xả, với hệ số sạc 6C cho phép nạp lại 30–80% dung lượng trong 9 phút. Nếu những con số này được chứng minh trong thực tế, pin thể rắn và pin natri-ion không còn là khái niệm phòng thí nghiệm, mà sẽ trở thành vũ khí cạnh tranh thực sự trên thị trường xe điện.
Từ cuộc đua công nghệ đến bài toán chiến lược cho xe điện tại Việt Nam
Nhìn từ Việt Nam, cuộc đua công nghệ pin toàn cầu không phải câu chuyện xa vời. Các hãng xe Trung Quốc đã vào thị trường nội địa mang theo công nghệ và chuỗi cung ứng gắn chặt với những tên tuổi như CATL và BYD. Khi CATL dẫn đầu thế giới về bằng sáng chế pin, trong đó có 19.539 bằng sáng chế về pin năng lượng và 3.538 về pin thể rắn, lợi thế công nghệ của các sản phẩm gắn với hệ sinh thái này là điều không thể bỏ qua. Ở chiều ngược lại, bước tiến của GM với pin LMR – mật độ năng lượng cao hơn pin LFP 33% nhưng chi phí vẫn cạnh tranh – cho thấy các hãng xe Mỹ không chấp nhận đứng ngoài cuộc chơi giá rẻ. Họ muốn xe điện hiệu suất cao mà vẫn hợp túi tiền, một hướng đi có sức hấp dẫn lớn nếu sau này được triển khai ở những thị trường đang phát triển. Cuối cùng, việc Changan và CATL cùng phát triển pin thể rắn và pin natri-ion cho thấy Trung Quốc không chỉ chơi ở hiện tại, mà còn đặt cược vào thế hệ pin tiếp theo. Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp Việt Nam nếu muốn xây dựng ngành xe điện bền vững sẽ phải theo dõi sát sao những chuyển động này: ai nắm công nghệ pin, người đó nắm lợi thế quyết định trong cuộc cạnh tranh xe điện toàn cầu.
