Uống rượu ở tuổi cao: từ thói quen thư giãn đến rủi ro bị xem nhẹ
Uống rượu người cao tuổi là tình trạng những người trên 50 tuổi thường xuyên sử dụng đồ uống có cồn, đặc biệt là rượu vang, với mục đích thư giãn, giao tiếp hoặc hỗ trợ giấc ngủ, nhưng lại dễ bỏ qua các nguy hiểm rượu vang sức khỏe liên quan đến tim mạch, gan, não và nguy cơ nghiện rượu dấu hiệu sớm. Nhiều người tin rằng “uống một chút rượu vang cho lành”, coi đây như phần thưởng sau ngày dài hoặc cách giữ tinh thần trẻ trung. Nhưng thực tế, một số nghiên cứu cho thấy mức độ uống rượu ở nhóm trung niên và cao tuổi không giảm mà còn gia tăng. Xu hướng này đáng lo vì tuổi càng cao, khả năng chuyển hóa cồn càng kém, bệnh nền nhiều hơn, nên cùng một lượng rượu có thể gây tổn thương nặng nề hơn so với khi còn trẻ.
Dữ liệu nghiên cứu: nhóm tuổi 50–64 đang uống nhiều hơn và phải trả giá
Một nghiên cứu phân tích dữ liệu hơn 114.000 người trưởng thành do cơ quan y tế Hoa Kỳ thu thập giai đoạn 2018–2024 cho thấy mức uống rượu chung có xu hướng giảm sau đại dịch, nhưng nhóm 50–64 lại đi ngược dòng. Cụ thể, các nhóm tuổi trẻ hơn giảm uống, trong khi người 50–64 tăng và đến năm 2024 đã vượt lên dẫn đầu về uống nhiều, khác hẳn sự tương đồng giữa các nhóm tuổi năm 2018. Theo một chuyên gia gan mật, ở tuổi trên 50, “biên độ an toàn” khi uống rượu đã nhỏ hơn hẳn so với lúc 30. Song nhiều người cao tuổi lại cảm thấy mình kiểm soát tốt, không say xỉn, nên chủ quan. Đáng chú ý, khảo sát khác còn ghi nhận lượng đồ uống có cồn tự báo cáo thấp nhất trong gần 90 năm, nhưng điều này không che được thực tế là thói quen uống ở tuổi trung niên–cao tuổi vẫn đang âm thầm tăng.
Rượu vang không “lành” như bạn nghĩ: tim, gan, não và ung thư cùng bị tấn công
Rượu vang lâu nay được xem là lựa chọn “nhẹ nhàng” hơn, một chút vang đỏ tốt cho tim, tốt cho máu. Nhưng các bằng chứng hiện tại buộc chúng ta phải nhìn lại quan niệm này. Dù resveratrol trong vang đỏ được nói đến với khả năng giảm nguy cơ một số ung thư, tác động bất lợi của cồn thường lấn át lợi ích tiềm năng đó. Việc uống rượu vang có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa, đưa thêm độc tố vào cơ thể và gây tổn thương mô. Ở người trên 50, uống rượu gắn liền với tăng nguy cơ bệnh tim, bệnh gan và một số loại ung thư. Đồng thời, cồn liên quan tới suy giảm nhận thức – điều mà người trong độ tuổi 50–60 đặc biệt lo ngại. Ngay cả mức uống “vừa phải” cũng đã được cảnh báo có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú, ung thư thực quản và nhiều ung thư vùng đầu – cổ, gan, đại trực tràng.
Tác động âm thầm: huyết áp, giấc ngủ, cân nặng và tương tác thuốc
Người cao tuổi dễ tin rằng mình “chịu rượu tốt”, nhưng cơ thể lại đang bị bào mòn từng ngày. Cồn làm tăng huyết áp, tăng nguy cơ bệnh tim và tai biến, đồng thời góp phần gây bệnh gan nhiễm mỡ, xơ gan về lâu dài. Uống rượu vang trước ngủ có thể khiến bạn mau buồn ngủ, song quá trình chuyển hóa rượu trong đêm làm giấc ngủ nông, giảm thời lượng ngủ sâu và REM, dẫn đến mất ngủ, ác mộng, bóng đè, mệt mỏi ban ngày. Về chuyển hóa, rượu vang chứa nhiều calo rỗng, không tạo cảm giác no, khiến tổng năng lượng nạp vào tăng và dễ tích mỡ, tăng cân. Nguy hiểm hơn, cồn tương tác với các thuốc người cao tuổi thường dùng như thuốc huyết áp, thuốc tim mạch, thuốc tiểu đường, thuốc ngủ, thuốc chống đông máu, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng tác dụng phụ.
Nhận diện sớm nghiện rượu và chiến lược chủ động bảo vệ sức khỏe
Nghiện rượu dấu hiệu sớm ở người cao tuổi thường bị nhầm với “thói quen lâu năm” hoặc “uống cho vui”, nên gia đình và chính bản thân người uống hay bỏ qua. Các chuyên gia gợi ý: nếu bạn liên tục thèm rượu, khó dừng ở mức đã định, nhiều lần muốn giảm nhưng không được, hoặc vẫn tiếp tục uống dù đã gặp hậu quả xấu, đó có thể là biểu hiện rối loạn sử dụng rượu. Theo một nhà nghiên cứu về nghiện, hãy thử ngừng uống một tuần đến một tháng để quan sát cơ thể và cảm xúc, nhiều người bất ngờ nhận ra mình dễ chịu hơn khi không có cồn. Và lời khuyên thẳng thắn nhất: “Thời điểm nên nói chuyện với bác sĩ là khi bạn nhận ra mình đang uống nhiều hơn, chứ không phải đợi đến lúc cơ thể đau đớn”. Uống ít lại, có ngày hoàn toàn không uống, chú ý giấc ngủ, vận động và chia sẻ áp lực là chiến lược cơ bản nhưng hiệu quả để thoát dần khỏi phụ thuộc rượu.
