Chụp ảnh người lạ: không chỉ là bấm máy mà là dám mong manh
Chụp ảnh người lạ trong bối cảnh nhiếp ảnh đường phố là quá trình tiếp cận, quan sát và ghi lại khoảnh khắc chân dung chân thực của họ giữa đời sống thường ngày, đồng thời thương lượng một thỏa thuận vô hình về niềm tin, sự mong manh và ranh giới riêng tư giữa nhiếp ảnh gia và nhân vật. Những ai từng lang thang ngoài phố với chiếc máy ảnh đều sớm nhận ra: vấn đề không nằm ở kỹ thuật trước, mà nằm ở việc bạn dám bước tới và nói câu xin phép đầu tiên. Nhiều nhiếp ảnh gia bắt đầu bằng những khoảnh khắc chụp lén, vì bản thân quá ngại giao tiếp, rồi buộc phải đối diện một sự thật khó chịu: người đối diện thường sợ họ hơn là họ sợ người đối diện. Khi hiểu điều đó, chụp ảnh người lạ trở thành bài học về con người, không phải về thiết bị.
Học xây dựng niềm tin: lặp lại, sai và sửa cùng người xa lạ
Niềm tin với người lạ không rơi xuống từ trời; nó được tích lũy từ những lần gõ cửa vụng về đầu tiên. Một nhiếp ảnh gia từng kể, anh đã mất vô số cơ hội vì quá nhút nhát, rồi quyết định ngày nào cũng buộc mình phải bước tới và hỏi: “Xin chào, tôi có thể chụp một tấm ảnh của bạn không?”; đó là bước đầu để xây dựng niềm tin với người dân nơi anh sống và làm việc. Khi anh học vài câu chào hỏi bằng ngôn ngữ bản địa, thái độ cởi mở của người được chụp thay đổi rõ rệt, bởi họ thấy mình được tôn trọng về văn hóa. Một câu nói có thể trích dẫn được ở đây là: “Safety in numbers, when starting out, really helped build my confidence” – đi cùng bạn bè, chụp lẫn nhau rồi chụp dần người xa lạ, là cách nhiều người luyện được sự mong manh mà không tự làm tổn thương mình.
Từ phim ảnh, neo-realism đến hiểu cảm xúc con người
Những nhiếp ảnh gia chụp ảnh người lạ thú vị nhất hiếm khi xuất phát từ một ô duy nhất; họ bước qua nhiều thể loại để hiểu con người hơn. Có người từng học điện ảnh trong năm đầu đại học, rồi bị ám ảnh bởi chủ nghĩa tân hiện thực Ý, đặc biệt là bộ phim “Bicycle Thieves”, với cách làm phim ngoài đường phố, giữa những con người bình thường, không trường quay, không diễn viên chuyên nghiệp. Ông mang tinh thần ấy vào nhiếp ảnh đường phố: đi ra ngoài, gặp người thật, để đời sống chen vào khung hình như cơn mưa bất chợt hoặc nhóm nữ tu chạy ngang. Kết hợp kinh nghiệm từ phim, ảnh đường phố và cả chân dung dàn dựng, ông trở lại với câu hỏi rất cá nhân: bản sắc, cảm xúc và nỗi lo âu hiện sinh đã định nghĩa chúng ta ra sao. Nhiều thể loại khác nhau, một điểm chung: dùng hình ảnh để hiểu con người, trước khi cố gắng “làm đẹp” họ.
Kỹ thuật ánh sáng chỉ là nửa câu chuyện, nửa còn lại là đối thoại
Chân dung chân thực không thể thiếu kỹ thuật ánh sáng, nhưng ánh sáng tốt không cứu nổi một ánh mắt nghi ngại. Có bức chân dung môi trường nổi tiếng về một người ngư dân giữa biển khơi: về mặt kỹ thuật, nó khá đơn giản, nhiều khả năng dùng ánh sáng tự nhiên hoặc một nguồn đèn rất mềm để giữ chi tiết trên khuôn mặt và thân người, sau đó xử lý hậu kỳ để cân bằng bầu trời và nước. Nhưng để bức ảnh tồn tại, nhiếp ảnh gia phải thuyết phục người đàn ông đứng giữa mặt nước, trong bối cảnh có thể nguy hiểm; nếu ông không cảm thấy an toàn, bức ảnh sẽ không bao giờ được chụp. Đây là minh chứng rõ ràng rằng chụp ảnh người lạ là bài kiểm tra đồng thời về kỹ thuật ánh sáng và kỹ năng giao tiếp – thiếu một trong hai, bạn chỉ có cái khung, không có con người.
Đạo đức, ranh giới và cái giá nếu ta quên đi sự tôn trọng
Nhiếp ảnh đường phố thường được ca ngợi là “dân chủ”, bởi ai cũng có thể đưa máy lên và chụp bất kỳ khoảnh khắc nào ngoài phố. Nhưng những bức chân dung đời thường thân mật lại đi trên lằn ranh mỏng giữa việc ghi nhận đời sống và xâm phạm riêng tư, nơi sự ngẫu hứng của người chụp va chạm với không gian riêng của người được chụp. Có nhiếp ảnh gia thừa nhận, ông buộc phải chia sẻ các bức hình ấy một cách hết sức thận trọng, với mong muốn hình ảnh giúp bản thân – và hy vọng là người xem – hiểu mình rõ hơn, chứ không phải “sử dụng” người khác làm chất liệu. Người chụp ảnh người lạ cần liên tục hỏi: sự thoải mái của tôi có đang chèn ép sự thoải mái của họ không? Câu trả lời chỉ xuất hiện khi ta chịu trò chuyện trực diện với nhân vật. Kết luận không mới nhưng ít ai làm được: đã cầm máy chĩa vào người khác, hãy sẵn sàng mong manh và có trách nhiệm với họ đến cùng.
