Kiệt sức nghề nghiệp không chỉ là mệt sau một ngày dài
Kiệt sức nghề nghiệp là trạng thái suy kiệt thể chất, cảm xúc và tinh thần tích tụ khi căng thẳng tại nơi làm việc kéo dài mà không được kiểm soát hiệu quả, khiến năng lượng và khả năng duy trì công việc giảm sút. Hai trường hợp của những phụ nữ trẻ cho thấy tăng ca kéo dài không nên được xem là cái giá đương nhiên của sự chăm chỉ. M., 25 tuổi, làm việc trung bình 12 tiếng mỗi ngày, tiếp tục xử lý email, báo cáo vào buổi tối và cuối tuần. Sau nhiều ngày mất ngủ, đau đầu, tim đập nhanh, ăn uống kém, cô ngất khi đang thuyết trình giữa cuộc họp và phải nhập viện. Bác sĩ chẩn đoán cô mắc kiệt sức nghề nghiệp. Cơ thể đã phát tín hiệu, nhưng cô vẫn cố làm như bình thường cho đến khi không thể tiếp tục.
WHO đưa tình trạng burnout vào phân loại bệnh quốc tế ICD-11 từ năm 2019 như một hiện tượng liên quan đến công việc, xuất phát từ căng thẳng nghề nghiệp không được kiểm soát hiệu quả. Điều đó không có nghĩa mọi đợt mệt mỏi đều là burnout; nó nhấn mạnh rằng stress công việc kéo dài cần được xem xét nghiêm túc, thay vì bị gạt đi bằng lời khuyên “cố thêm chút nữa”.
Dấu hiệu không chỉ nằm ở cảm giác mệt
Trường hợp cô gái 23 tuổi cho thấy kiệt sức có thể đến âm thầm. Sau vài tháng khối lượng việc tăng, cô thường xuyên làm đến tối muộn và cả cuối tuần. Điện thoại liên tục nhận tin nhắn, cuộc gọi về công việc, khiến cô sợ cả tiếng thông báo. Cô mất ngủ, mệt mỏi, dễ cáu gắt, khó tập trung, ngại giao tiếp và lo lắng khi nghĩ đến buổi sáng phải đến công ty. Bác sĩ nhận thấy các dấu hiệu kiệt sức do công việc trong bối cảnh áp lực kéo dài và thiếu thời gian ngắt kết nối.
Những dấu hiệu đáng lưu tâm có thể gồm kiệt sức không cải thiện sau nghỉ ngơi, mất ngủ vì công việc, mệt mỏi dai dẳng, bồn chồn hoặc khó thư giãn, giảm tập trung và mất động lực. Cũng cần chú ý khi người lao động trở nên cáu gắt, mất hứng thú, sợ thông báo điện thoại hoặc lo âu trước ngày làm việc. Không có một triệu chứng đơn lẻ nào đủ để tự kết luận burnout; điều quan trọng là xem xét tình trạng kéo dài ra sao và ảnh hưởng thế nào đến sinh hoạt.
Ranh giới công việc bị xóa nhòa, sức khỏe khó phục hồi
Công nghệ giúp công việc tiếp tục qua email, tin nhắn và nền tảng trực tuyến sau giờ tan sở. Nhưng sự tiện lợi này có mặt trái: người lao động có thể luôn trong trạng thái chờ việc, kể cả buổi tối và ngày nghỉ. Khi không có khoảng ngắt đủ dài, giấc ngủ dễ chập chờn, cơ thể mệt mỏi, khả năng tập trung và điều hòa cảm xúc suy giảm. Áp lực phải phản hồi cấp trên cũng khiến nhiều người ngại từ chối, dù thời gian nghỉ bị gián đoạn.
Quy định về thời giờ làm việc bình thường nêu mức không quá 8 giờ trong một ngày và 48 giờ trong một tuần. Tuy nhiên, công việc ngoài giờ trong môi trường số có thể khó nhận diện hoặc ghi nhận đầy đủ. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga từng đề xuất nghiên cứu bổ sung quyền ngắt kết nối sau giờ làm và trong thời gian nghỉ khi sửa đổi Bộ luật Lao động. Một đề xuất khác là xây dựng hướng dẫn về quyền ngắt kết nối, cách xác định thời gian làm việc phát sinh trên môi trường số và biện pháp phòng ngừa rủi ro sức khỏe. Hiện pháp luật chưa có quy định riêng xác lập quyền này trong môi trường số.
Khi nào cần tìm hỗ trợ?
Nếu mệt mỏi không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi, hoặc đi kèm mất ngủ, suy giảm động lực, khó tập trung và nỗi sợ phải đi làm, đừng chờ đến khi cơ thể gục xuống mới tìm trợ giúp. Hãy trao đổi với chuyên gia y tế để được đánh giá, nhất là khi triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc công việc. Các biểu hiện như khó thở, hụt hơi, đau bụng, tim đập nhanh hay ngất cũng cần được kiểm tra y tế; không nên tự quy mọi triệu chứng cho căng thẳng.
Hai trường hợp được kể không phải căn cứ để mỗi người tự chẩn đoán mình mắc kiệt sức nghề nghiệp. Bác sĩ cần đánh giá tình trạng cụ thể và cân nhắc những nguyên nhân khác. Điều nên rút ra không phải là ai làm thêm cũng sẽ ngất hay mất ngủ, mà là những dấu hiệu dai dẳng đáng được lắng nghe. Nghỉ ngơi không phải phần thưởng chỉ dành cho người đã hoàn thành mọi việc: đó là điều kiện để phục hồi sức khỏe. Khi công việc liên tục tràn vào thời gian riêng, cần tìm cách đặt lại ranh giới và tìm hỗ trợ chuyên môn nếu cơ thể, tinh thần không hồi phục.
