Camera AI nông thôn: từ thử nghiệm đến “lá chắn” an ninh mới
Camera AI nông thôn là các hệ thống giám sát xã được lắp đặt trên đường trục, ngã ba, ngã tư và khu dân cư, tích hợp trí tuệ nhân tạo để nhận diện hành vi vi phạm, hỗ trợ công an phòng chống tội phạm và giữ an ninh trật tự một cách chủ động, liên tục trên địa bàn. Mô hình này không còn là chuyện thử nghiệm mà đang trở thành một “chuẩn mới” cho quản lý an ninh ở vùng quê. Xã Tân Kỳ, An Trường, M’Drắk và Nam An Phụ cho thấy, nếu nông thôn cứ chờ lực lượng trực tiếp tuần tra thì sẽ luôn thiếu người, thiếu thời gian; còn khi chấp nhận đầu tư vào camera phát hiện AI và cả mạng lưới camera thường, xã sẽ có một hệ thống mắt thần hoạt động 24/7, ghi nhận đầy đủ dấu vết và tạo sức răn đe rõ ràng. Vấn đề không còn là có lắp hay không, mà là lắp theo mô hình nào để hiệu quả nhất.
Tân Kỳ và M’Drắk: mô hình “cánh tay nối dài” tối ưu chi phí
Ở Tân Kỳ, hệ thống camera an ninh gồm 64 mắt, được lắp tại các tuyến đường trục chính, ngã ba, ngã tư, khu vực đông người và những điểm tiềm ẩn phức tạp về an ninh trật tự, với tổng kinh phí trên 490 triệu đồng. Đây là mô hình chú trọng phủ điểm nóng, kết nối toàn bộ tín hiệu về trung tâm điều hành của công an xã để xử lý tình huống kịp thời. Kết quả không chỉ dừng ở giám sát: hệ thống đã hỗ trợ điều tra, khám phá 3/3 vụ phạm pháp hình sự, khởi tố 4 đối tượng và phát hiện, xử lý 6 vụ vi phạm về bảo vệ môi trường. Ở M’Drắk, công an xã quản lý 59 camera giám sát an ninh trật tự bố trí dàn đều trên các tuyến đường, quảng trường, chợ và khu dân cư. Cách làm này tạo mạng lưới quan sát rộng, giúp nhanh chóng nhận diện đối tượng, phương tiện, hướng di chuyển trong các vụ trộm cắp, kéo tội phạm ra khỏi “vùng an toàn” vốn là những ngõ nhỏ, chợ quê ít người để mắt.
An Trường và Nam An Phụ: bước nhảy sang hệ thống camera AI nông thôn
Nếu Tân Kỳ và M’Drắk đi theo hướng tối ưu hóa mạng lưới camera thường, thì An Trường và Nam An Phụ chủ động bước vào giai đoạn tích hợp AI. An Trường là một trong những địa phương đầu tiên lắp đặt, vận hành hàng chục mắt thần camera, camera AI trên khắp các tuyến giao thông, đường liên xóm. Cách triển khai này cho thấy tư duy khá rõ: camera AI nông thôn không chỉ cần ở trục chính, mà phải len vào các lối xóm – nơi sinh hoạt thường ngày, nơi dễ xảy ra mâu thuẫn, tụ tập gây rối. Nam An Phụ đi xa hơn với một dự án hệ thống camera giám sát, từng bước tích hợp trí tuệ nhân tạo, có tổng vốn đầu tư gần 6 tỷ đồng từ ngân sách địa phương. Giai đoạn 1 lắp 54 mắt camera thường và 18 mắt camera AI, giai đoạn 2 lắp thêm 18 camera thường và nâng cấp 10 camera thường thành camera AI. Đây là lựa chọn chiến lược: không lao ngay vào việc thay toàn bộ bằng AI mà từng bước chuyển đổi, bảo đảm khả năng vận hành, đào tạo nhân lực và kiểm soát chi phí.
Tác động thực tế: mỗi camera là một điểm tựa cho người dân
Điểm đáng nói nhất của các hệ thống giám sát xã này là tác động đến đời sống thường ngày. Tại Tân Kỳ, camera giúp công an kịp thời nhắc nhở, giải tán nhiều nhóm thanh thiếu niên tụ tập có nguy cơ gây mất trật tự công cộng và an toàn giao thông, góp phần phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở. Ở M’Drắk, không chỉ hệ thống do công an quản lý, mà camera do cơ quan, doanh nghiệp, hộ gia đình và người dân tự lắp đặt cũng hình thành mạng lưới giám sát rộng khắp. Hình ảnh từ các camera này giúp người dân chủ động bảo vệ tài sản, đồng thời là nguồn thông tin quan trọng hỗ trợ lực lượng công an trong xác minh, điều tra, lần theo dấu vết đối tượng. Một câu nói đáng ghi nhớ từ mô hình này là: "Mỗi camera được lắp đặt là thêm một điểm quan sát, thêm một lá chắn phòng ngừa tội phạm". Khi camera phát hiện AI được tích hợp, các hệ thống này không chỉ ghi nhận hậu quả mà còn có thể phát hiện hành vi bất thường sớm hơn, giảm khả năng tội phạm kịp hành động.
Mô hình nào hiệu quả nhất và điều kiện để không biến camera thành hình thức
Nhìn tổng thể, có thể thấy ba lớp mô hình: phủ điểm nóng như Tân Kỳ, phủ rộng mạng lưới như M’Drắk và đầu tư trọng điểm AI như An Trường, Nam An Phụ. Không có mô hình duy nhất tối ưu cho mọi xã; hiệu quả nằm ở cách địa phương hiểu rõ đặc thù địa bàn. Xã đông dân, nhiều chợ, quảng trường sẽ cần mô hình mạng lưới như M’Drắk; xã có nhiều tuyến liên xóm phức tạp cần ưu tiên camera AI ở các lối xóm như An Trường; xã có nguồn lực ngân sách tốt như Nam An Phụ hoàn toàn hợp lý khi xây dựng hệ thống tích hợp AI theo lộ trình 2026-2027. Điều quan trọng là không dừng ở việc lắp đặt. Tân Kỳ lên kế hoạch tiếp tục rà soát, đề xuất lắp bổ sung, tăng cường phối hợp các ban, ngành và người dân để duy trì hiệu quả mô hình. M’Drắk thì kêu gọi cơ quan, doanh nghiệp, hộ gia đình chủ động lắp camera và phối hợp cung cấp dữ liệu hình ảnh khi có yêu cầu. Khi hệ thống kỹ thuật gắn chặt với “thế trận an ninh nhân dân”, camera AI nông thôn mới thật sự trở thành giải pháp phòng chống tội phạm chứ không chỉ là vài màn hình sáng trong phòng trực.
