Phong trào thể dục quần chúng: Từ hoạt động phong trào đến văn hóa vận động
Phong trào thể dục quần chúng là quá trình người dân ở mọi lứa tuổi, nghề nghiệp và vùng miền cùng biến vận động thể chất thành một thói quen thường xuyên, từ các môn thể thao hiện đại đến trò chơi truyền thống, qua đó hình thành văn hóa rèn luyện thân thể gắn với sức khỏe cộng đồng và đời sống hàng ngày. Những hình ảnh người cao tuổi tập dưỡng sinh, thanh niên chạy bộ, trẻ em học bơi hay các gia đình cùng tham gia hoạt động ngoài trời đang dần trở nên quen thuộc. Đây không chỉ là thay đổi về thói quen giải trí, mà là dấu hiệu rõ ràng cho thấy xã hội đang dịch chuyển từ tư duy “chăm sóc sức khỏe khi đã ốm” sang “chủ động rèn luyện để không mắc bệnh”. Theo Tiến sỹ, bác sỹ Nguyễn Mạnh Thắng, đây là chuyển biến tư duy từ dựa vào bệnh viện, thuốc men sang phòng bệnh, nâng cao năng lực vận động suốt vòng đời.
Những con số biết nói: sức khỏe cộng đồng cải thiện nhờ vận động
Nếu coi sức khỏe cộng đồng là thước đo cho chất lượng phát triển, thì phong trào thể dục quần chúng những năm gần đây đang cho thấy tác động rất rõ. Tỷ lệ người dân luyện tập thể dục thể thao thường xuyên tăng từ 34,4% năm 2020 lên 37,8% năm 2024 và đạt 38,2% vào năm 2025. Tỷ lệ gia đình thể thao cũng nhích từ 25,8% lên 28,5% và 28,8% trong cùng giai đoạn. Đây không đơn thuần là những con số báo cáo, mà là bằng chứng cho thấy lối sống lành mạnh đang len vào từng khu dân cư, từng hộ gia đình. Các chỉ tiêu này gắn trực tiếp với khả năng phòng bệnh và sức khỏe của cộng đồng. Một xã hội khỏe mạnh cần trẻ em phát triển toàn diện, người trưởng thành đủ sức học tập, lao động, người cao tuổi vẫn tự lập, có chất lượng cuộc sống tốt; vận động thường xuyên chính là “hạ tầng” sinh học cho mục tiêu đó.
Từ thành thị đến nông thôn, từ marathon đến bơi chải: thể thao trở thành nếp sống
Điểm đáng chú ý của phong trào thể dục quần chúng hiện nay là sức lan tỏa rộng khắp, từ các thành phố tới nông thôn. Phong trào được đẩy mạnh thông qua cuộc vận động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” gắn với xây dựng đời sống văn hóa. Ở một tỉnh trung du, tỷ lệ người tập luyện thường xuyên đã đạt 42,7%, tăng 0,3% so với năm 2025; toàn tỉnh có 2.350 câu lạc bộ thể thao, tăng thêm 44 câu lạc bộ, và 34,4% gia đình được công nhận là gia đình thể thao. Các giải Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân, giải Marathon “về nguồn”, hoạt động thể thao trong lễ hội lớn được tổ chức đều đặn. Đồng thời, bóng đá, cầu lông, bóng bàn, bóng chuyền hơi cùng kéo co, vật, cờ tướng, bơi chải, bắn nỏ, đẩy gậy… được bảo tồn và gắn với lễ hội truyền thống. Kết quả là lối sống lành mạnh dần trở thành “nếp sinh hoạt” chứ không còn là phong trào theo mùa.
Khoảng cách vùng miền và bài toán thích ứng chương trình thể thao cộng đồng
Tuy bức tranh chung khá sáng, phong trào thể dục quần chúng vẫn phản chiếu rõ bất bình đẳng vùng miền. Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỷ lệ người dân luyện tập thường xuyên chỉ khoảng 13,24% năm 2020 và tăng lên 16,18% năm 2024, gia đình thể thao từ 9,8% lên 12,2%. Con số thấp này không nên được nhìn như “sự thờ ơ với thể thao”, mà là lời nhắc về hạ tầng chưa đồng đều, điều kiện kinh tế – xã hội hạn chế, và nhu cầu thiết kế chương trình vận động phù hợp với nhịp sống địa phương. Ở nhiều nơi khác, phong trào đã lan tỏa mạnh mẽ từ thành thị đến nông thôn, nhờ kết hợp thể thao hiện đại với các môn dân tộc và không gian văn hóa riêng. Cách làm này cho thấy xây dựng xã hội khỏe mạnh không thể áp dụng một mẫu chung; sức khỏe cộng đồng chỉ cải thiện bền vững khi người dân thấy vận động là hoạt động tự nhiên, gắn với bản sắc và nhu cầu thực tế của mình.
Từ bước chân cộng đồng đến mục tiêu xã hội khỏe mạnh bền vững
Một dấu ấn cho thấy sức mạnh của phong trào thể dục quần chúng là Chương trình đi bộ “Cùng Việt Nam tiến bước” tổ chức sáng 30/8 năm 2026. Tại một điểm cầu cấp tỉnh ở sân vận động một trường đại học, khoảng 3.500 người thuộc lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức, viên chức, học sinh, sinh viên và Nhân dân đã cùng đi bộ trên tuyến đường dài khoảng 1,7km. Trên phạm vi toàn quốc, chương trình ghi nhận hơn 1,7 triệu người tham gia với hơn 10 tỷ bước chân, xác lập kỷ lục Guinness thế giới về số lượng địa phương đồng loạt tổ chức hoạt động đi bộ nâng cao nhận thức vì môi trường. Đằng sau những con số ấn tượng là thông điệp rõ ràng: đi bộ, một môn thể thao giản dị, có thể trở thành chất keo kết nối cộng đồng và là cửa ngõ để mỗi người dân lựa chọn cho mình ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên. Xa hơn, phong trào thể thao quần chúng đang được đặt trong chiến lược xây dựng xã hội khỏe mạnh đến năm 2030, với mục tiêu trên 45% dân số tập luyện thường xuyên và 100% xã, tỉnh có thiết chế văn hóa, thể thao đạt chuẩn.
