Thận không hỏng trong một ngày, nó bị bào mòn bởi thói quen uống nước
Thức uống gây hại thận là những loại nước được tiêu thụ thường xuyên trong đời sống hàng ngày, nhưng chứa nhiều đường, caffeine, phụ gia hoặc hợp chất thúc đẩy sỏi thận hình thành, khiến chức năng lọc máu và cân bằng điện giải của thận suy yếu dần theo thời gian. Khi bàn về sức khỏe thận, chúng ta thường nghĩ đến thuốc men và bệnh lý nền, mà quên rằng ly nước trên bàn làm việc hay chai nước trong tủ lạnh mới là thứ lặng lẽ quyết định tương lai của cơ quan này. Vấn đề không nằm ở việc uống một lần cho “đã khát”, mà ở chỗ coi nước ngọt có ga, nước tăng lực, trà đậm hay đồ uống có đường là nước uống chính mỗi ngày. Nếu không thay đổi, thận sẽ phải trả giá thay cho sự tiện lợi và khoái miệng ngắn hạn.
Nước ngọt có ga: vị ngọt và bọt khí đổi lấy nguy cơ tổn thương thận
Nhiều người xem nước ngọt có ga, đặc biệt các loại màu sẫm như cola, là “món thưởng” sau giờ làm việc, nhưng với thận, đó là một gánh nặng không hề nhỏ. Vấn đề không chỉ là vài thìa đường; các lon nước này thường chứa lượng đường bổ sung vượt xa khuyến nghị ngày, và nếu uống hơn một lon mỗi ngày, nguy cơ tổn thương thận tăng rõ rệt theo thời gian. Đường dư thừa góp phần gây béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2 – ba trụ cột dẫn đến bệnh thận mạn tính. Nguy hiểm hơn, axit phosphoric được thêm vào nước ngọt màu sẫm giúp tạo vị lại khiến phốt pho trong máu tăng nhanh, đặc biệt ở người đã có suy giảm chức năng thận, thúc đẩy bệnh tiến triển và tăng nguy cơ biến chứng tim mạch. Thói quen “mở lon cho sảng khoái” mỗi ngày vì thế giống như ký một hợp đồng dài hạn với nguy cơ bệnh thận, chỉ khác là ta không đọc kỹ điều khoản.
Nước tăng lực: khoản vay năng lượng với lãi suất tính trên thận
Nước tăng lực được quảng bá như giải pháp “nạp pin” nhanh, nhưng thực tế nó là khoản vay năng lượng, còn lãi suất được tính lên hệ thần kinh, tim mạch và thận. Trong phân tích về giấc ngủ, Giáo sư Matthew Walker, Đại học California, Berkeley, xem việc lạm dụng caffeine và các chất kích thích như một dạng vay năng lượng với cái giá đắt. Hầu hết loại nước tăng lực chứa hàm lượng cao caffeine, đường, taurine, guarana, nhân sâm và vitamin nhóm B. Một số thành phần an toàn khi dùng ít, nhưng caffeine, đường và các chất kích thích ở liều cao khiến huyết áp tăng, gây mất nước và buộc thận phải làm việc quá sức. TS.BS Harshavardhan, chuyên gia thận học tại Bệnh viện Kauvery ở Chennai, cảnh báo việc uống quá nhiều nước tăng lực có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về thận, và nhấn mạnh loại đồ uống này không bao giờ nên dùng để thay thế nước lọc. Đáng nói là thanh thiếu niên và người 18-34 tuổi chiếm khoảng 30-50% người tiêu thụ nước tăng lực toàn cầu – tức nhóm trẻ nhất lại đang vay năng lượng bằng chính sức khỏe thận của mình.
Trà đậm và đồ uống có đường: ba nhóm thức uống nuôi sỏi thận tái phát
Ở Đài Loan, cứ 10 người thì có một người mắc sỏi thận và tỷ lệ tái phát trong vòng 5 năm lên tới 50% – con số cho thấy đây không phải bệnh “một lần rồi thôi” mà gắn chặt với thói quen uống nước. Theo bác sĩ Hung Yung-hsiang, ba nhóm thức uống quen thuộc là trà đậm, nước ngọt có ga và đồ uống có đường đang âm thầm cung cấp nguyên liệu nuôi sỏi thận, khiến bệnh liên tục tái phát và đe dọa suy thận. Nhóm thứ nhất là các loại nước pha chế có đường và nước trái cây đóng hộp với hàm lượng fructose cao; sau khi chuyển hóa, fructose thúc đẩy sản sinh axit uric, đồng thời tăng bài tiết canxi và oxalat qua đường tiết niệu, làm sỏi phát triển nhanh. Nhóm thứ hai là nước ngọt có ga sẫm màu như cola, chứa nhiều axit phosphoric làm biến đổi độ pH nước tiểu, thúc đẩy sỏi hình thành. Nhóm thứ ba gồm trà đậm, ca cao và bia; trà đậm và ca cao giàu oxalat, còn bia liên quan đến axit lactic – tất cả cùng tạo môi trường thuận lợi để sỏi thận lớn dần. Khi coi những thức uống này là “nước uống chính” thay cho nước lọc, chúng ta đang tưới nước cho vườn sỏi trong thận mình mà không hay biết.
Ai cần cảnh giác và nên thay đổi thói quen uống nước như thế nào?
Thông điệp thẳng thắn: không ai miễn dịch trước tác hại của thức uống gây hại thận, nhưng có nhóm cần cảnh giác đặc biệt. Với nước tăng lực, thanh thiếu niên và người trẻ 18-34 tuổi là nhóm tiêu thụ nhiều nhất và vì thế chịu rủi ro cao hơn. Người đã mắc bệnh thận, tiểu đường, tăng huyết áp, từng bị sỏi thận, có bệnh tim hoặc đang dùng thuốc điều trị mạn tính càng phải hạn chế nước tăng lực, vì tác động bất lợi lên thận ở họ nghiêm trọng hơn người khỏe mạnh. Trẻ em, phụ nữ mang thai, người đang mất nước sau vận động cường độ cao cũng nên tránh loại đồ uống này. Với nước ngọt có ga, trà đậm và đồ uống có đường, bất cứ ai có tiền sử sỏi thận hoặc đang muốn bảo vệ sức khỏe thận nên coi đây là “thức uống nguy cơ cao”, chỉ dùng thỉnh thoảng, không uống thay nước lọc. Cách chọn thông minh là biến nước lọc thành thức uống chính, dùng nước ngọt có ga, nước tăng lực và trà đậm như ngoại lệ hiếm hoi, kèm nguyên tắc đọc thành phần, giới hạn khẩu phần và lắng nghe phản ứng của cơ thể. Không uống vô tư rồi trông chờ bác sĩ “sửa chữa” hộ thận sau này.
