Giá vé Vietjet rẻ không phải phép màu, mà là lựa chọn mô hình
Mô hình hàng không giá thấp là cách một hãng hàng không tổ chức khai thác cường độ cao, cắt giảm chi phí không cần thiết và thiết kế dịch vụ theo nhu cầu để có thể bán vé với mức giá thấp nhưng vẫn duy trì lợi nhuận bền vững. Với Vietjet, giá vé Vietjet rẻ là kết quả của hàng loạt quyết định mô hình kinh doanh chứ không phải chiêu khuyến mãi nhất thời. Ngay từ ngày đầu tham gia thị trường, khi hàng không chủ yếu phục vụ chuyên gia và doanh nhân thu nhập cao, Vietjet chọn đứng về phía số đông: mở bầu trời cho những người lần đầu đi máy bay. Quan điểm ở đây khá rõ ràng: hoặc chấp nhận biên lợi nhuận mỏng để đổi lấy quy mô, hoặc ở lại thị trường hẹp với chi phí cao. Vietjet đã chọn phương án thứ nhất và buộc phải tối ưu chi phí vận chuyển đến tận cùng.
Khai thác cường độ cao: vắt kiệt tài sản để bù cho biên lợi nhuận mỏng
Cốt lõi của mô hình hàng không giá thấp mà Vietjet theo đuổi là khai thác cường độ cao đội tàu bay. Trong khi nhiều hãng chỉ bay trung bình 9–10 giờ mỗi ngày, Vietjet đưa con số này lên khoảng 16 giờ/ngày và cao điểm có thể đạt 16–17 giờ cho mỗi máy bay. Đây là một câu nói đáng trích: “Theo Phó Chủ tịch HĐQT Vietjet Hồ Ngọc Yến Phương, đằng sau giá vé hợp lý của Vietjet là mô hình khai thác cường độ cao và bài toán tối ưu chi phí, vốn, dịch vụ”. Khi tài sản đắt đỏ được sử dụng gần như tối đa, chi phí cố định phân bổ lên mỗi ghế giảm xuống, cho phép hãng cạnh tranh bằng giá. Đổi lại, Vietjet phải chấp nhận áp lực vận hành cực lớn: lịch bay dày, thời gian quay đầu ngắn, yêu cầu kỷ luật kỹ thuật và an toàn cao hơn bình thường.
Tối ưu chi phí vận chuyển: thêm ghế, bớt dịch vụ bao gói
Để giữ giá vé thấp, Vietjet không giấu việc mình là mô hình hàng không giá thấp. Họ bố trí nhiều ghế hơn trên máy bay, kéo chi phí bình quân trên mỗi ghế xuống, đồng thời tách các dịch vụ không thiết yếu ra khỏi vé cơ bản: suất ăn, hành lý, chọn chỗ… chỉ cung cấp khi hành khách có nhu cầu. Cách làm này bị một số khách coi là “bớt tiện nghi”, nhưng nếu nhìn từ góc độ cấu trúc chi phí, đó là cách công bằng hơn: ai dùng dịch vụ gì trả tiền dịch vụ đó. Theo chia sẻ của lãnh đạo Vietjet, giá vé hợp lý là kết quả của cả một hệ thống vận hành: tối ưu hóa thời gian khai thác tàu bay, thiết kế dịch vụ theo nhu cầu, quản trị nguồn vốn và đầu tư vào nhân lực kỹ thuật. Đây là mô hình không thể sao chép nửa vời: hoặc làm triệt để và chấp nhận phản ứng, hoặc khó tạo khác biệt về giá.
Giữ ngoại tệ ở trong nước: khi hãng bay trở thành tập đoàn dịch vụ
Điểm khác biệt đáng chú ý trong cách Vietjet tối ưu chi phí vận chuyển là họ không dừng ở vai trò hãng bay. Theo bà Hồ Ngọc Yến Phương, mỗi năm một hãng có thể phải chi ra nước ngoài một khoản rất lớn cho bảo dưỡng, sửa chữa, đào tạo và dịch vụ liên quan, nên câu hỏi đặt ra là: “tại sao chúng ta không thu hút nguồn lực đó ở trong nước, hợp tác để giữ số ngoại tệ đó tại Việt Nam?”. Vietjet đang xây dựng cơ sở bảo dưỡng tàu bay tại Long Thành, phát triển trung tâm đào tạo phi công, tiếp viên, kỹ thuật viên với sự hỗ trợ của các nhà sản xuất tàu bay, đồng thời mở rộng sang dịch vụ logistics, mặt đất và cả công ty thuê – cho thuê tàu bay. Khi chuỗi giá trị được kéo về trong nước, hãng không chỉ giảm phụ thuộc đối tác ngoại mà còn tạo thêm nguồn doanh thu dịch vụ, qua đó bù đắp phần vé rẻ.
Từ giá vé rẻ đến tham vọng tập đoàn hàng không quốc tế
Nếu nhìn ngắn hạn, giá vé Vietjet rẻ là lý do giúp người dân dễ tiếp cận bầu trời hơn. Nhưng nếu kéo dài thời gian quan sát, có thể thấy hãng đang dùng mô hình giá thấp làm bệ phóng cho một tham vọng lớn hơn. Vietjet công khai mục tiêu mở rộng chuỗi giá trị hàng không tại Việt Nam thay vì chỉ chở khách, hướng tới một tập đoàn hàng không quốc tế với các hoạt động đào tạo, bảo dưỡng, dịch vụ mặt đất và khai thác đội tàu bay lớn trong tương lai gần. Quan điểm của lãnh đạo Vietjet là một doanh nghiệp kiến tạo giá trị quốc gia phải “vượt qua bảng cân đối kế toán”, tham gia đào tạo kỹ sư, làm chủ các ngành công nghiệp phụ trợ hàng không. Từ góc độ hành khách, điều quan trọng là mô hình này tiếp tục giữ được kỷ luật chi phí để giá vé vẫn thấp, trong khi chất lượng và an toàn không bị đánh đổi. Nếu Vietjet giữ được cân bằng đó, họ sẽ không chỉ bán vé rẻ, mà còn giúp định nghĩa lại vị thế của ngành hàng không trong nền kinh tế.
