Từ lắp ráp trong nước giảm đến nhập khẩu tăng kỷ lục: bức tranh mới
Xu hướng các hãng xe Nhật Bản ưu tiên xe nhập khẩu Nhật Bản thay vì lắp ráp trong nước là sự dịch chuyển chiến lược, khi họ giảm dần sản xuất nội địa, đẩy mạnh đưa xe nguyên chiếc vào thị trường ô tô Việt Nam để tối ưu chi phí, đa dạng sản phẩm và tái định vị thương hiệu trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Lượng xe mới bổ sung cho thị trường ô tô Việt Nam trong tháng 7 đạt 75.091 chiếc, bao gồm cả xe sản xuất trong nước và xe nhập khẩu. Trong đó, xe lắp ráp trong nước giảm 9,3% so với tháng trước, xuống còn 45.100 chiếc. Trái lại, ô tô nhập khẩu vọt lên 29.991 chiếc, mức cao nhất nhiều năm qua, cho thấy cán cân đang nghiêng rõ rệt về phía xe nhập khẩu tăng kỷ lục. Đây không còn là biến động ngắn hạn mà là dấu hiệu của một chiến lược xe Nhật mới.
Chiến lược xe Nhật: tối ưu chi phí, dịch chuyển sản xuất ra ngoài
Cốt lõi của chiến lược xe Nhật hiện nay là đưa sản xuất sang những nơi có chi phí nhân công thấp như Ấn Độ, Thái Lan, rồi nhập xe về thị trường nội địa và các nước khác để bán. Điều này không chỉ giúp tối ưu giá thành mà còn tận dụng được năng lực công nghệ đã tiệm cận Nhật Bản tại các quốc gia này. Một câu nói có thể trích nguyên văn là: “Trong 6 tháng đầu năm nay, các thương hiệu Nhật Bản đã nhập khẩu tổng cộng 72.330 xe từ các nhà máy ở nước ngoài về thị trường nội địa, tăng 38% so với cùng kỳ năm trước”. Khi ngay tại Nhật, Toyota và Suzuki tăng cường nhập khẩu xe sản xuất ở nước ngoài về bán trong nước, thì việc họ chọn nhập khẩu xe nguyên chiếc vào thị trường ô tô Việt Nam thay vì mở rộng lắp ráp nội địa là bước đi nhất quán, không phải bất ngờ.
Tác động đến thị trường ô tô Việt Nam: cung nhiều, cấu trúc thay đổi
Tháng 7, tổng số 75.091 xe mới được đưa vào thị trường ô tô Việt Nam chỉ giảm nhẹ 0,3% so với tháng 6, nhưng cấu trúc nguồn cung đã đổi hướng rõ rệt. Lắp ráp trong nước giảm, nhập khẩu tăng mạnh, khiến tỷ trọng xe nhập khẩu Nhật Bản và các nguồn khác ngày càng lớn. Đáng chú ý, ô tô nhập khẩu tăng 17,1% về lượng trong một tháng, lên 29.991 chiếc, đồng thời tăng 3,1% về giá trị. Cộng dồn 7 tháng, Việt Nam nhập 178.223 xe nguyên chiếc, tăng 46,7% về lượng và 30,3% về giá trị. Những con số này cho thấy thị trường không hề suy giảm về tổng cầu, mà đơn giản là “dòng máu” cung ứng đang được bơm từ nhà máy ngoại thay vì dây chuyền nội. Khi nhập khẩu tăng kỷ lục, lắp ráp trong nước giảm, người chơi nội địa đứng trước áp lực cạnh tranh khốc liệt, còn các hãng xe Nhật giữ thế chủ động bằng việc phân bổ sản xuất toàn cầu.
Người tiêu dùng được gì và mất gì từ làn sóng xe nhập khẩu Nhật Bản
Về lý thuyết, khi các hãng như Toyota, Honda, Mitsubishi, Subaru ưu tiên nhập khẩu, người mua có thể tiếp cận nhiều dòng xe hơn, từ các mẫu bán tại Nhật đến những mẫu sản xuất tại Ấn Độ, Thái Lan nhưng mang chuẩn kỹ thuật Nhật. Suzuki với Jimny Nomade là ví dụ điển hình khi sản xuất tại Ấn Độ rồi xuất khẩu sang Nhật và nhiều thị trường khác. Tuy nhiên, việc lắp ráp trong nước giảm đồng nghĩa cơ hội phát triển công nghiệp hỗ trợ, việc làm, và khả năng nội địa hóa thấp hơn. Khi phần lớn giá trị gia tăng nằm ở các nhà máy nước ngoài, thị trường ô tô Việt Nam dễ phụ thuộc vào biến động từ những trung tâm sản xuất bên ngoài. Lợi ích của người tiêu dùng nằm ở sự lựa chọn phong phú, nhưng cái giá là sự mong manh của nền sản xuất trong nước trước chiến lược linh hoạt của các hãng xe Nhật.
Kết luận: Việt Nam nên chấp nhận hay phản ứng với chiến lược mới của xe Nhật?
Khi các hãng xe Nhật chuyển dần từ lắp ráp sang nhập khẩu, thị trường ô tô Việt Nam đứng giữa hai lựa chọn: chấp nhận vai trò thị trường tiêu thụ hay chủ động đặt điều kiện để giữ chân sản xuất. Một thực tế không thể bỏ qua là lắp ráp trong nước giảm hơn 9%, trong khi ô tô nhập khẩu lại tăng lên mức cao nhất từ đầu năm đến nay. Nếu chỉ nhìn ngắn hạn, xe nhập khẩu Nhật Bản nhiều hơn nghĩa là thêm lựa chọn cho người mua. Nhưng về dài hạn, sự lệ thuộc vào nguồn cung bên ngoài sẽ khiến Việt Nam khó xây dựng chuỗi giá trị ô tô. Quan điểm hợp lý là không chống nhập khẩu, mà phải thiết kế chính sách khiến mỗi chiếc xe nhập về kéo theo cam kết chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực hoặc đầu tư sản xuất – để chiến lược xe Nhật không chỉ mang lợi nhuận về cho họ, mà còn để lại giá trị bền vững cho thị trường nội địa.
