‘Dân chơi dân ca’: khi dân ca truyền thống bước vào vũ trụ người trẻ
“Dân chơi dân ca” là album phòng thu gồm 10 ca khúc, trong đó Phương Mỹ Chi hợp tác cùng nhóm sản xuất DTAP để đưa chất liệu âm nhạc truyền thống Việt trải dài ba miền vào ngôn ngữ dân ca đương đại, hướng đến thế hệ khán giả trẻ đang nghe nhạc số và tìm kiếm bản sắc trong đời sống văn hóa của mình. Ngay từ tên gọi, album Dân chơi dân ca đã có thái độ rất rõ: dân ca không phải bảo tàng, mà là cuộc chơi. Cách chơi ở đây không phải đùa cợt, mà là dám thử, dám tái định nghĩa. Sau ba năm kể từ Vũ trụ cò bay, Phương Mỹ Chi dân ca không quay về vùng an toàn mà tiếp tục bước xa hơn trên con đường lai ghép dân gian với âm nhạc hiện đại. Đây là bước đi mang tính tuyên bố: cô muốn dân ca trở thành phần tự nhiên của đời sống pop, chứ không chỉ là điểm nhấn “lạ tai” trong vài sản phẩm riêng lẻ.
Hợp tác với DTAP: từ người hát dân ca đến đồng sáng tạo
Điểm thú vị nhất của album Dân chơi dân ca là cách Phương Mỹ Chi và DTAP đối xử với chất liệu dân gian như “nhân vật chính” chứ không phải lớp nền trang trí. Với 10 ca khúc như Dân chơi dân ca, Chọn mặt gửi vàng, Thử lòng quân tử, Ưng cái bụng, Nữ công gia chánh, Liễu yếu đào tơ, Thiên đường với người thương, Dắt anh chơi hội, Có nhau, Xây xẩm, album xây dựng một thế giới âm nhạc có câu chuyện liền mạch thay vì tuyển tập thập cẩm. Quan trọng hơn, Phương Mỹ Chi bước ra khỏi giới hạn vai trò “người hát dân ca”, tham gia xuyên suốt quá trình sáng tác, tự tay chắp bút cho một số phân đoạn mang âm hưởng truyền thống. Cô chuyển dịch sang vị trí đồng sáng tạo, mang tình yêu với âm nhạc truyền thống Việt vào quyết định nghệ thuật cụ thể. Đây là lựa chọn táo bạo: khi đã gắn chặt với hình ảnh “cô bé dân ca”, mọi thử nghiệm đều dễ bị soi kỹ. Nhưng chính áp lực đó buộc cô phải nghiêm túc đến tận cùng với từng chi tiết, không làm mới dân ca theo kiểu vội vàng.
8 loại hình văn hóa, 3 miền và bài toán không làm sai
Album khai thác nhiều di sản âm nhạc khác nhau của Việt Nam và các cộng đồng văn hóa, tương ứng 8 loại hình văn hóa được sử dụng. Có trích đoạn chuyển thể từ chèo Dương Xuân, hát xoan Phú Thọ như Xin Huê, Đố Huê, Bỏ Bộ, dân ca Nam Bộ Lý Chèo Đưa Cá Ông, nhạc cung đình Huế, dân ca Huế Lý Mười Thương, cải lương tuồng cổ, xẩm Nhời Này, hò Bả Trạo và các yếu tố âm nhạc Khmer Nam Bộ. Theo các nguồn tin, “Dân chơi dân ca” khai thác tám chất liệu nghệ thuật truyền thống gồm hát xoan Phú Thọ, hát xẩm, xòe Thái, dân ca Huế, dân ca Ê-đê, cải lương – tuồng cổ và văn hóa Khmer Nam Bộ. Việc đưa nhiều nguồn gốc, đặc trưng khác nhau vào cùng một album khiến câu hỏi “có làm sai không” trở nên nghiêm trọng. Cả Phương Mỹ Chi và DTAP chủ động làm việc với đội ngũ cố vấn: NSND Bạch Tuyết (cải lương – tuồng cổ), NNND Nguyễn Thị Lịch (hát xoan), NSND Thanh Ngoan (hát xẩm), cùng những chuyên gia về dân ca Huế, dân ca Thái – xòe Thái và văn hóa Khmer Nam Bộ. Họ còn tìm đến địa phương, gặp cộng đồng thực hành để đối chiếu trước khi đưa chất liệu vào sản phẩm. Cách làm này cho thấy tham vọng biến dân ca đương đại thành bắc cầu giữa sân khấu giải trí và đời sống văn hóa bản địa, thay vì “mượn” chất liệu cho đẹp tai rồi bỏ đi.
Cân bằng tính đại chúng và chiều sâu truyền thống
Một album nhiều yếu tố văn hóa luôn đối mặt nguy cơ trở thành bản thuyết minh âm nhạc: người nghe phải có kiến thức nhất định mới tiếp cận. Cả ê-kíp ý thức rất rõ bài toán này. Họ không xem âm nhạc dân gian như yếu tố nền xuất hiện cho “đủ chất Việt”, mà xây dựng Dân chơi dân ca như một phần của hành trình dài hơi đưa chất liệu văn hóa Việt Nam đến gần khán giả trẻ bằng chính ngôn ngữ âm nhạc thế hệ này đang nghe. Từ góc độ người nghe phổ thông, điều quan trọng không phải thuộc lòng đâu là xẩm, đâu là xoan sau một lần nghe. Phương Mỹ Chi đặt mục tiêu khác: cô muốn âm nhạc trở thành điểm khởi đầu khiến người trẻ tò mò và chủ động tìm hiểu. Những ca sĩ trẻ như Nguyễn Hùng, Double2T, Shiki được mời góp giọng trong một số bài, giúp cầu nối này thêm tự nhiên. Khi rap, pop, R&B cùng hiện diện bên cạnh âm nhạc truyền thống Việt, dân ca đương đại ở đây không phải lớp “phủ hoài niệm” mà là lời mời: hãy bước vào thế giới này theo cách của bạn.
Một dấu mốc trong xu hướng hồi sinh dân ca cho thế hệ mới
Sau Vũ trụ cò bay, việc kết hợp dân gian với âm nhạc hiện đại không còn là điều mới trong sự nghiệp Phương Mỹ Chi. Nhưng Dân chơi dân ca cho thấy cô không lặp lại công thức cũ, mà nâng cấp cả chiều sâu nghiên cứu lẫn vai trò sáng tạo. DTAP cũng không dùng một kiểu phối chung cho tám loại hình, mà xử lý từng chất liệu dựa trên giai điệu, tiết tấu, nhạc cụ và tinh thần trình diễn trước khi đặt vào cấu trúc mới. Yếu tố quan trọng không nằm ở việc “hiện đại hóa” dân ca cho có, mà tạo ra sản phẩm hấp dẫn về âm nhạc, gần gũi về cảm xúc và nhất quán về câu chuyện, để người trẻ dễ đồng cảm và song hành với nghệ sĩ bước vào thế giới văn hóa ấy một cách tự nhiên. Trong bối cảnh xu hướng hồi sinh dân ca lan rộng, album này đại diện cho cách tiếp cận sáng tạo: không tô màu truyền thống cho hợp trào lưu, mà đặt dân ca vào vị trí trung tâm trong cuộc đối thoại với hiện đại. Điều đó đặt ra chuẩn mực mới cho các dự án âm nhạc truyền thống Việt hướng tới đại chúng: phải dám chơi lớn, nhưng cũng phải đủ nghiêm túc để không đánh mất căn gốc.
