Chống lậu K-content: từ “thói quen xem chùa” đến vấn đề an ninh kinh tế
Chống lậu K-content là tập hợp các biện pháp pháp lý, công nghệ và hợp tác quốc tế nhằm ngăn chặn việc sao chép, phát tán trái phép phim, nhạc, webtoon và các nội dung Hallyu, bảo vệ quyền tác giả và dòng tiền của ngành công nghiệp sáng tạo trước các đường dây website lậu hoạt động xuyên biên giới.
Thông điệp quan trọng nhất từ các vụ án gần đây là: vi phạm bản quyền K-content không còn bị coi là chuyện nhỏ, mà đã trở thành mục tiêu ưu tiên của cơ quan thực thi pháp luật. Tại Việt Nam, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố vụ án và 7 bị can trong đường dây tạo lập hơn 100 website phim lậu, đăng tải hơn 26.000 bộ phim bị sao chép bất hợp pháp, không có bản quyền, không được chủ sở hữu đồng ý. Song song, Naver Webtoon phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc, Interpol và cơ quan thực thi pháp luật Bắc Phi để đóng cửa 3 website webtoon lậu nhắm tới người dùng Mỹ và châu Âu. Đây không còn là vài trang phim lẻ tẻ, mà là một hệ sinh thái kinh doanh lậu được tổ chức bài bản.
Vụ án 100+ website phim lậu: bước ngoặt cho thực thi pháp luật
Chuyên án triệt phá đường dây website phim lậu ở Việt Nam là lời cảnh báo rõ ràng: kiếm tiền từ nội dung lậu đã chính thức bị coi là tội phạm có tổ chức, gắn với cả hành vi “xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” và “rửa tiền”. Các đối tượng bị cáo buộc tạo lập hơn 100 website, đăng hơn 26.000 bộ phim sao chép trái phép để hút người xem trong và ngoài nước, rồi thu lợi quảng cáo ở quy mô lớn.
Điểm đáng chú ý là vụ án không chỉ do một mình lực lượng trong nước xử lý. Theo liên minh ngành sáng tạo, chuyên án có sự phối hợp của các đơn vị chuyên trách chống tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, an ninh mạng tại Việt Nam cùng Bộ An ninh nội địa và Bộ Tư pháp một nước khác, cũng như nhiều cơ quan thực thi pháp luật nữa. Một câu phát biểu đầy tính báo hiệu là: “Chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ cơ quan chức năng Việt Nam trong các chiến dịch chống vi phạm bản quyền thời gian tới”. Nghĩa là, đây mới chỉ là mở màn cho giai đoạn truy quét sâu hơn, rộng hơn các website phim lậu.
Chiến dịch webtoon lậu: Naver Webtoon và Interpol đánh vào “nguồn phát tán ban đầu”
Nếu vụ án phim lậu cho thấy lực lượng công an có thể bóc gỡ cả một “đế chế” website, thì chiến dịch chống webtoon lậu lại cho thấy một chiến lược khác: đánh thẳng vào nguồn phát tán gốc. Naver Webtoon cho biết họ đã phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc, Interpol và cơ quan thực thi pháp luật tại Bắc Phi để đóng cửa 3 website phát tán trái phép webtoon và truyện tranh tiếng Anh, đồng thời bắt giữ người vận hành.
Ba website này hoạt động tại Bắc Phi nhưng hướng tới độc giả Mỹ và châu Âu, trong đó khoảng 300 tác phẩm của Naver Webtoon bị đăng lậu dưới dạng bản quét và bản dịch. Dữ liệu từ nền tảng phân tích lưu lượng cho thấy 3 trang này có tổng lượng truy cập hằng năm vượt 130 triệu lượt, riêng ba tháng gần nhất đã hơn 20 triệu lượt. Công ty đánh giá đây là các “nguồn phát tán ban đầu”, nơi tự quét, tự dịch rồi tung bản lậu, sau đó bị nhiều website khác sao chép lại. Chiến dịch này cho thấy chống lậu K-content đang chuyển từ đuổi theo sang chặn ngay từ gốc, kết hợp điều tra kỹ thuật số và bắt giữ thực tế.
Vì sao chống lậu K-content bùng lên lúc này – và tác động tới người dùng
Làn sóng truy quét website phim lậu và webtoon lậu không phải tình cờ. Khi anime và K-content nói chung trở thành ngành có giá trị kinh tế lớn, các hãng phim, nền tảng streaming và công ty webtoon không chấp nhận để doanh thu bị chảy sang các trang “xem chùa” nữa. Nhiều nhà sản xuất lớn còn tham gia chuyển thể anime, manga thành phim người đóng, nên việc bảo vệ tài sản trí tuệ được siết chặt hơn trên phạm vi toàn cầu. Trước đó, Naver Webtoon đã từng phối hợp với Bộ Văn hóa Hàn Quốc và Bộ Công an Việt Nam để đóng cửa 3 website phát tán lậu khác, với tổng lượng truy cập hằng năm vượt 1,1 tỷ lượt.
Tuy vậy, thực thi pháp luật mạnh tay không chỉ có tác động tích cực. Nhiều người hâm mộ tỏ ra tiếc nuối trước sự biến mất của HiAnime, thậm chí hy vọng nền tảng này có thể quay lại với tên miền mới. Một bộ phận còn gọi người vận hành là “người hùng”, cảm ơn vì đã giúp họ xem anime miễn phí. Ở chiều khác, không ít ý kiến chỉ ra lý do người xem vẫn gắn với website phim lậu: giá thuê bao dịch vụ hợp pháp tăng, nội dung bị giới hạn theo khu vực và không phải anime nào cũng phát hành cùng lúc trên toàn cầu, khiến họ cảm thấy bị bỏ rơi. Đây là khoảng trống mà nếu không được lấp bằng giải pháp hợp lý, các website lậu sẽ luôn có đất sống mới.
Hợp tác quốc tế và tương lai cuộc chiến: không chỉ là “đóng web, bắt admin”
Điểm tích cực trong loạt sự kiện này là mức độ hợp tác quốc tế ngày càng rõ. Trong chuyên án phim lậu, các đơn vị trong nước phối hợp với Bộ An ninh nội địa, Bộ Tư pháp một nước khác và nhiều cơ quan thực thi pháp luật để truy vết dòng tiền, dữ liệu và hạ tầng kỹ thuật. Trong mảng webtoon, Naver Webtoon lập hẳn tổ chức chuyên trách chống webtoon lậu, phát hiện hành vi né truy vết, thu thập tài liệu rồi cung cấp cho cơ quan điều tra Bắc Phi; từ đó, lực lượng sở tại đã bắt giữ người vận hành và xử lý theo quy trình tố tụng. Theo lãnh đạo phụ trách rủi ro của công ty, việc chặn được “nguồn phát tán ban đầu” và bắt operator là kết quả có ý nghĩa lớn.
Tuy nhiên, chỉ dựa vào bắt – đóng – xoá là không đủ. Naver Webtoon cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan điều tra địa phương, tăng cường giám sát, đồng thời dùng công nghệ Toon Raider để xác định nguồn rò rỉ và chặn sớm nội dung webtoon lậu. Về phía liên minh ngành sáng tạo, họ khẳng định sẽ tiếp tục hỗ trợ lực lượng chức năng Việt Nam trong các chiến dịch chống vi phạm bản quyền tiếp theo. Điều cần nhấn mạnh trong giai đoạn tới là: chống lậu K-content phải đi kèm cải thiện trải nghiệm hợp pháp – giá thuê bao hợp lý hơn, phát hành đồng thời rộng hơn, và mô hình chia sẻ doanh thu tốt hơn cho nhà sáng tạo. Khi người dùng cảm thấy “xem bản quyền” thuận tiện và đáng tiền, sức hút của website lậu mới suy giảm bền vững.
