Đệ nhất thiên sơn: định nghĩa mới cho núi Bà Đen Tây Ninh
Núi Bà Đen là quần thể núi cao 986m tại Tây Ninh, được mệnh danh là “Đệ nhất thiên sơn” và “nóc nhà Nam Bộ”, nơi kết hợp cảnh quan núi rừng, hệ thống hang động, công trình Phật giáo và các trải nghiệm văn hóa – sinh thái để hình thành một điểm đến tôn giáo mang tính biểu tượng của du lịch tâm linh Việt Nam hiện đại. Sự chuyển mình của núi Bà Đen không chỉ là câu chuyện tăng trưởng khách du lịch, mà là dấu hiệu cho thấy một xu hướng: những điểm hành hương lâu đời đang tái tạo bản thân như những trung tâm du lịch sinh thái gắn với văn hóa bản địa. Quan điểm cá nhân tôi là: nếu Việt Nam cần một hình mẫu về cách làm mới di sản tâm linh mà không đánh mất chiều sâu tinh thần, núi Bà Đen đang đi đúng hướng.
Không gian tâm linh trên đỉnh núi: tượng Phật dát vàng 24K và quần thể Phật giáo
Cốt lõi sức hút của núi Bà Đen vẫn là không gian tâm linh trên đỉnh núi – một cấu trúc hành hương được nâng cấp bằng tư duy thẩm mỹ và công nghệ. Trên đỉnh, ba tôn tượng lớn tạo nên trục thiêng: Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn cao 72m đúc từ hơn 170 tấn đồng đỏ; Bồ Tát Di Lặc cao 36m với 6.688 viên đá sa thạch; và mới nhất là tượng Đức Phật Câu Na Hàm cao 7,2m phủ nhũ vàng 24K, an vị giữa hồ sen vàng tại Vườn Ưu Đàm. Bao quanh tượng là thác Ưu Đàm đường kính 50m, cao 12m, với 32 cột vàng tượng trưng cho 32 tướng tốt của Đức Phật. Theo số liệu được công bố, “tính đến ngày 27/7/2026, đã có 4 triệu lượt khách sử dụng cáp treo lên núi Bà Đen”, một con số cho thấy sức hấp dẫn của điểm đến tôn giáo này đối với cả du lịch tâm linh Việt Nam lẫn du khách quốc tế.
Đại lễ Vu Lan: di sản nghi lễ trong không gian du lịch hiện đại
Đại lễ Vu Lan trên đỉnh núi Bà Đen không chỉ là một sự kiện Phật giáo, mà là minh chứng cho cách một điểm đến tôn giáo có thể đồng thời là sân khấu văn hóa. Ngày 22/8, nhằm mùng 10/7 âm lịch, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức Đại lễ Vu Lan với chuỗi nghi thức tụng niệm, cầu nguyện, cài hoa lên áo, dâng đăng cùng chương trình văn hóa nghệ thuật. Việc chọn đỉnh núi – nơi hội tụ các tôn tượng và không gian thiền – làm trung tâm nghi lễ cho thấy định hướng rõ ràng: đặt trải nghiệm tâm linh lên hàng đầu, còn dịch vụ du lịch là lớp hỗ trợ, không phải lớp thay thế. Song song đó, triển lãm “Kinh gốm – Thanh âm thế gian” với 414 tác phẩm gốm mang cảm hứng Phật giáo, workshop làm gốm và không gian tương tác biến mùa Vu Lan thành một mùa lễ hội văn hóa chứ không chỉ là một ngày lễ.
Du lịch sinh thái và văn hóa: từ săn mây đến không gian lịch sử – nghệ thuật
Điều đáng nói ở núi Bà Đen là du lịch sinh thái không bị tách khỏi du lịch tâm linh, mà được bện lại thành một trải nghiệm liền mạch. Khối núi rộng khoảng 24km² gồm núi Heo, núi Phụng và núi Bà Đen, với hệ thống hang động, vách đá granite và thảm thực vật phong phú; từ tháng 5 đến tháng 11, cây cối phủ xanh, thời tiết mát mẻ, tháng 7–9 lại là mùa săn mây, ngắm hoa trên “nóc nhà Nam Bộ”. Bên cạnh đó là không gian triển lãm Phật giáo 534m² trưng bày 83 tôn tượng và 83 tác phẩm nghệ thuật, hệ thống 3D Mapping, mô hình 16 ngôi chùa công nghệ 3D Hologram và khu trưng bày lịch sử đấu tranh cách mạng. Nhìn ở góc độ điểm đến, đây là cách thông minh để giữ du khách ở lại lâu hơn: mỗi hành trình cáp treo không chỉ dẫn lên chùa, mà dẫn vào một bảo tàng mở về văn hóa và lịch sử vùng biên.
Hạ tầng, liên kết vùng và tương lai của núi Bà Đen như điểm đến quốc gia
Nếu không có hạ tầng, mọi ý tưởng về du lịch tâm linh – sinh thái đều dễ dừng ở mức bản vẽ. Núi Bà Đen lại đang chứng minh điều ngược lại. Từ TP.HCM, du khách chỉ cần di chuyển khoảng 100km là tới chân núi; hệ thống cáp treo với tuyến Vân Sơn lên đỉnh trong khoảng 8 phút, tuyến Chùa Hang và Tâm An khoảng 5 phút giúp thu hẹp khoảng cách giữa quần chúng và không gian tâm linh trên đỉnh. Theo thống kê, trong 7 tháng năm 2026, khu du lịch quốc gia núi Bà Đen đón khoảng 4 triệu lượt khách đi cáp treo, khách quốc tế từ Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc tăng hơn 70% so với cùng kỳ. Tây Ninh đặt mục tiêu 10 triệu lượt khách và 8.000 tỷ đồng doanh thu du lịch trong năm, xác định núi Bà Đen là “hạt nhân” phát triển. Từ một điểm hành hương lâu đời, núi Bà Đen đang được định vị lại như trung tâm du lịch sinh thái – văn hóa hàng đầu, và nếu tiếp tục giữ được cân bằng giữa thiêng và hiện đại, đây có thể trở thành hình mẫu cho nhiều điểm đến tôn giáo khác tại Việt Nam.
