Thế hệ học sinh Toán mới: học ít giờ, thành tích lớn
Chiến lược học tập của những học sinh Việt Nam giành huy chương tại các kỳ thi Toán quốc tế là cách kết hợp giữa học sâu, quản lý sức khỏe và tận dụng nền tảng toán – ngoại ngữ để phát triển tư duy dài hạn thay vì chỉ chạy theo luyện đề trong thời gian dài và căng thẳng liên tục. Đây không còn là câu chuyện của vài “thần đồng”, mà là một mô hình học Toán mới đang hình thành. Hình mẫu rõ nhất là Nguyễn Lê Nhật Nam – học sinh lớp 12 Toán 1, Trường THPT Chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội – người giành Huy chương vàng IMO, một trong hai huy chương vàng IMO Việt Nam, đồng thời góp phần đưa đội tuyển đứng thứ 5 trong 119 đoàn tham dự. Điều gây chú ý không phải chỉ là tấm huy chương IMO Việt Nam, mà là việc Nam giới hạn tự học không quá 2 giờ mỗi ngày, ưu tiên ngủ đủ và rèn sức khỏe.
AIMO: 205 huy chương và sức bật của giáo dục Toán Việt Nam
Nếu IMO là sân chơi đỉnh cao, thì AIMO đang trở thành “đường ống dẫn” rộng lớn nuôi dưỡng phong trào Toán học. Năm nay, Việt Nam lần đầu tổ chức vòng chung kết quốc tế AIMO tại Hà Nội trong 3 ngày, quy tụ 1.300 thí sinh đến từ 22 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đáng nói hơn, đoàn gần 300 học sinh Việt Nam giành tới 205 huy chương và giải thưởng, gồm 1 giải Vô địch, 4 Á quân 1, 3 Á quân 2, 42 Huy chương Vàng, 83 Huy chương Bạc, 70 Huy chương Đồng và 2 giải Khuyến khích – mùa giải được đánh giá là thành công nhất từ trước tới nay. Thành tích AIMO 2026 này không chỉ đẹp về con số; nó cho thấy khi hệ thống thi cử được tổ chức bài bản, học sinh ở nhiều lứa tuổi đều có cơ hội bước ra kỳ thi Toán quốc tế, giúp huy chương không còn là “đặc quyền” của một vài trường chuyên lớn.
Chiến lược học Toán: học sâu, đều và có kế hoạch
Điểm chung trong chiến lược học Toán của những gương mặt đoạt huy chương không phải là cường độ học khủng khiếp, mà là sự chủ động thiết kế một lộ trình hợp lý. Sau thất bại ở kỳ thi HSG quốc gia lớp 11, Nhật Nam không tăng thêm giờ học mà giảm xuống không quá hai giờ tự học mỗi ngày, dành thời gian ngủ đủ, rèn sức khỏe và suy nghĩ kỹ về từng bài toán. Em nhấn mạnh: học Toán không phải cuộc đua giải thật nhiều bài, mà là hiểu được ý tưởng cốt lõi sau mỗi lời giải; có khi một buổi tối chỉ cần trọn vẹn cho một bài, miễn là “ngấm cái hay” của nó. Ở bậc THCS, Lê Quang Vinh – Á quân 1 AIMO quốc tế – cũng không học theo kiểu nước rút, mà xây dựng kế hoạch khoa học, chia nhỏ thời gian để vừa tiếp thu kiến thức mới, vừa luyện dạng bài khó, duy trì ôn luyện đều đặn mỗi ngày.
AIMO và IMO trong chiến lược nhân lực khoa học: Toán + ngoại ngữ
Thành công của AIMO và huy chương IMO Việt Nam không chỉ là tin vui thi cử mà là chỉ dấu cho một hướng đi chiến lược: lấy Toán và ngoại ngữ làm trục chính để phát triển nhân lực khoa học – công nghệ. Theo TS Đặng Minh Tuấn, thành công của đoàn Việt Nam tại AIMO quốc tế phù hợp với định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về khoa học công nghệ, trong đó Toán học là môn nền tảng của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cùng lúc, chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường được xem là “bộ khuếch đại” cho chiến lược này, giúp học sinh tiếp cận kho tri thức quốc tế, đọc tài liệu, cập nhật kiến thức mới và tự tin tham gia các kỳ thi Toán quốc tế. Ban tổ chức AIMO dự kiến mở rộng quy mô, tổ chức chung kết quốc gia cả hai miền và xây dựng hệ thống từ vựng toán học tiếng Anh từ lớp 2 đến 12 để giảm rào cản ngôn ngữ.
Bài học thực tế cho học sinh yêu Toán
Nhìn từ Nhật Nam, Quang Vinh hay Minh Tiến, điều đáng học nhất không phải “bí kíp giải nhanh” mà là thái độ với Toán và với chính mình. Nhật Nam coi thất bại lớp 11 – chỉ đạt giải Nhì và không vào vòng chọn đội tuyển IMO – là cột mốc buộc bản thân thay đổi; nếu không có cú vấp đó, em tin mình khó nhận ra cần điều chỉnh nhiều đến vậy. Minh Tiến, Á quân 2 AIMO, kể có lúc gặp bài khó muốn bỏ cuộc nhưng sẽ nghỉ một lúc rồi quay lại, biến những lần không đạt kỳ vọng thành động lực cho mùa thi sau. Thông điệp chung rất rõ ràng: thành tích là kết quả của một giai đoạn, còn tri thức, sức khỏe, sức khỏe tinh thần và niềm yêu thích học tập mới là hành trang đi cùng mỗi người suốt cuộc đời. Từ IMO đến AIMO, chiến lược học Toán hiệu quả nhất cho học sinh Việt Nam không phải là học nhiều nhất, mà là học thông minh, bền bỉ và bằng cả hai “ngôn ngữ”: Toán và ngoại ngữ.
