Từ đồng minh AI vàng ròng đến đối thủ không đội trời chung
Cuộc chiến pháp lý giữa Apple và OpenAI là xung đột quyền lực giữa một đế chế phần cứng tiêu dùng và một ngôi sao AI tạo sinh, khởi đầu từ liên minh chiến lược nhưng trượt dài thành tranh chấp pháp lý công nghệ quanh dữ liệu, phần cứng và quyền kiểm soát cửa ngõ người dùng toàn cầu.
Apple và OpenAI từng được xem là cặp bài trùng lý tưởng: Apple mang hệ sinh thái phần cứng, còn OpenAI mang năng lực mô hình AI tạo sinh hàng đầu[Từng được kỳ vọng là sự kết hợp hoàn hảo giữa gã khổng lồ phần cứng và thế lực AI tạo sinh hàng đầu, liên minh này đã nhanh chóng rạn nứt khi những toan tính chiến lược lộ diện.]. Cú bắt tay năm 2024, khi ChatGPT được tích hợp vào Apple Intelligence để hỗ trợ Siri xử lý các câu hỏi tri thức rộng, từng được ca ngợi như bước ngoặt lịch sử[Vào năm 2024, cái bắt tay giữa Apple và OpenAI từng được ca ngợi là một bước đi lịch sử khi ChatGPT được tích hợp trực tiếp vào nền tảng Apple Intelligence để hỗ trợ Siri xử lý các câu hỏi tri thức rộng.]. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Vào năm 2024, cái bắt tay giữa Apple và OpenAI từng được ca ngợi là một bước đi lịch sử".
Nhưng liên minh này mang trong mình mâu thuẫn cấu trúc: Apple muốn kiểm soát trải nghiệm đầu cuối, còn OpenAI kỳ vọng dòng thuê bao ChatGPT Plus khổng lồ. Khi OpenAI nhận ra thỏa thuận phi tiền tệ với Apple không đem lại lượng thuê bao trả phí như kỳ vọng vì bị hạn chế hiển thị và tương tác, sự bất mãn tích tụ nhanh chóng[Tuy nhiên, mối quan hệ này nhanh chóng rạn nứt khi OpenAI cảm thấy thỏa thuận phi tiền tệ này đã thất bại trong việc mang lại lượng thuê bao trả phí khổng lồ như kỳ vọng do bị Apple hạn chế hiển thị và tương tác.]. Từ đây, cuộc chơi chuyển từ “đồng minh AI” sang “ai sở hữu cửa ngõ AI đến người dùng”.
Bước ngoặt WWDC và cú rẽ của Apple sang Gemini
Điểm gãy công khai của quan hệ Apple – OpenAI đến tại hội nghị WWDC, khi Apple chọn Google Gemini làm bộ não cho Siri AI thế hệ mới và kéo OpenAI xuống khỏi vị thế trung tâm trên iOS. Động thái này cho thấy Apple không chấp nhận phụ thuộc dài hạn vào một đối tác AI bên ngoài nếu điều đó làm suy yếu quyền kiểm soát nền tảng.
Tại WWDC tháng 6, Apple chuyển trọng tâm sang Google Gemini để vận hành Siri AI, đồng thời đẩy ChatGPT vào nhóm lựa chọn mở rộng bình đẳng với các đối thủ khác, tước bỏ vị thế độc quyền của OpenAI trên iOS[Đến hội nghị WWDC vào tháng 6 năm 2026, Apple đã chính thức chuyển dịch trọng tâm sang Google Gemini để vận hành “Siri AI” thế hệ mới, đồng thời biến ChatGPT thành một trong các tùy chọn mở rộng bình đẳng với các đối thủ khác, tước bỏ hoàn toàn vị thế độc quyền của OpenAI trên hệ điều hành iOS.]. Về bản chất, Apple gửi thông điệp: AI chỉ là một dịch vụ có thể thay thế, không phải quyền lực cố định của OpenAI.
Từ góc nhìn OpenAI, đây là cú đòn đau. Không còn vị trí mặc định trên hàng trăm triệu thiết bị Apple, công ty mất đi “dòng chảy khách hàng miễn phí” cho dịch vụ ChatGPT trả phí. Điều này khiến OpenAI càng có động lực xây dựng thiết bị phần cứng riêng để thoát khỏi cái bóng hệ sinh thái Apple, đồng thời mở một kênh trực tiếp đến người dùng mà họ kiểm soát hoàn toàn. Nhưng chính lựa chọn này đã dẫn tới cuộc đối đầu kế tiếp, gay gắt hơn nhiều.
Thiết bị phần cứng OpenAI: loa thông minh AI hay Trojan trong phòng khách?
Để thoát phụ thuộc vào Apple, OpenAI quyết định chơi trò chơi của Apple: xây phần cứng tiêu dùng AI-native. Công ty chi tới USD 6,5 tỷ (approx. ₫169,000,000,000,000) để thâu tóm io Products – startup do cựu Giám đốc Thiết kế Jony Ive và cựu Phó Chủ tịch Apple Tang Yew Tan đồng sáng lập[Để hiện thực hóa tham vọng, OpenAI đã chi tới 6,5 tỷ USD để thâu tóm io Products – startup phần cứng do cựu Giám đốc Thiết kế huyền thoại Jony Ive và cựu Phó Chủ tịch Apple Tang Yew Tan đồng sáng lập.]. Đây là tuyên bố công khai rằng OpenAI không còn hài lòng là tầng ứng dụng; họ muốn “bước xuống” hiện diện trong nhà và túi quần người dùng.
Thiết bị phần cứng OpenAI đầu tiên được mô tả như một loa thông minh AI di động, không màn hình, tích hợp camera, các bộ phận cơ khí tự chuyển động và hệ thống giọng nói full-duplex GPT-Live[OpenAI âm thầm phát triển thiết bị AI đầu tiên cho gia đình dưới dạng một loa thông minh di động không màn hình, tích hợp camera, các bộ phận cơ khí tự chuyển động và hệ thống giọng nói full-duplex GPT-Live.][Một trong những sản phẩm nổi tiếng đó là loa thông minh.][Việc công ty này gia nhập thị trường thiết bị tiêu dùng được bàn luận nhiều sẽ bắt đầu với một chiếc loa thông minh di động không có màn hình.]. Ý tưởng là biến nó thành “người bạn AI sống trong nhà”, vừa nghe, vừa nhìn, vừa hiểu bối cảnh. Nhưng chính việc đặt một camera AI của OpenAI vào phòng khách – lãnh địa HomePod và các thiết bị Apple – khiến cuộc chiến không thể tránh khỏi.
Kế hoạch ra mắt loa thông minh AI này đã phải lùi sang năm 2027 vì tranh chấp nhãn hiệu và nay là đòn pháp lý từ Apple[Tuy nhiên, kế hoạch ra mắt thiết bị này đã phải lùi sang năm 2027 do vướng tranh chấp nhãn hiệu độc lập và giờ đây là đòn tấn công pháp lý trực diện từ Apple.]. Điều đáng nói: trong khi OpenAI mơ về một thiết bị AI “luôn hiện diện trong nhà”, Apple lại đang chuẩn bị AirPods Ultra – tai nghe có camera trên mỗi bên để làm “đôi mắt cho Siri”, cung cấp ngữ cảnh môi trường xung quanh người dùng[Bloomberg đã gọi chúng một cách chính xác là "đôi mắt cho..." Siri".]. Cuộc đụng độ AirPods Ultra cạnh tranh trực tiếp với bất kỳ thiết bị AI cầm tay nào là không tránh khỏi.
Chiến dịch gián điệp hay chiến lược tuyển dụng hung hãn?
Trung tâm của vụ Apple kiện OpenAI là cáo buộc gián điệp doanh nghiệp quy mô lớn. Về mặt pháp lý, Apple không chỉ tỏ ra phòng thủ mà còn muốn gửi tín hiệu răn đe cho mọi startup AI: chạm vào chuỗi cung ứng và bí mật phần cứng của họ là bước đi phải trả giá đắt.
Ngày 10 tháng 7, Apple đệ đơn kiện dài 40 trang lên tòa án liên bang Bắc California, cáo buộc OpenAI chủ mưu chiến dịch gián điệp để chiếm đoạt bí mật thương mại liên quan đến công nghệ phần cứng cốt lõi của iPhone và Apple Watch[Vào ngày 10 tháng 7 năm 2026, Apple đã chính thức đệ đơn kiện dài 40 trang lên Tòa án Liên bang khu vực Bắc California, cáo buộc OpenAI chủ mưu một chiến dịch gián điệp quy mô lớn, có hệ thống nhằm chiếm đoạt trái phép các bí mật thương mại liên quan đến công nghệ phần cứng cốt lõi của iPhone và Apple Watch.]. Đơn kiện nhắm thẳng vào Tang Yew Tan – cựu Phó Chủ tịch Thiết kế Sản phẩm iPhone/Apple Watch, nay là Giám đốc Phần cứng OpenAI – với cáo buộc dùng có hệ thống thông tin mật để trục lợi cho OpenAI[Đơn kiện nhắm thẳng vào Tang Yew Tan, cựu Phó Chủ tịch Thiết kế Sản phẩm iPhone và Apple Watch, hiện đang giữ chức Giám đốc Phần cứng của OpenAI. Apple cáo buộc ông Tan đã sử dụng một cách có hệ thống thông tin mật để trục lợi cho OpenAI.].
Apple mô tả chiến dịch này diễn ra “ở mọi cấp độ”, từ hỏi ứng viên bằng tên mã dự án tuyệt mật, yêu cầu mang CAD, nguyên mẫu pin và bo mạch tới phỏng vấn, tới việc cựu kỹ sư Chang Liu bị cáo buộc không trả lại laptop, lợi dụng lỗ hổng xác thực mạng để tải hơn 1.000 trang tài liệu qua tài khoản đồng nghiệp[Liu không trả lại laptop công ty, đồng thời lợi dụng một lỗ hổng xác thực mạng nội bộ hiếm gặp để truy cập trái phép và tải xuống hơn 1.000 trang tài liệu kỹ thuật mật thông qua tài khoản của Alyssa Peng – một nhân sự vẫn đang làm việc tại Apple lúc đó.]. Apple còn cáo buộc OpenAI tiếp cận nhà gia công kim loại, nhà cung ứng pin bằng thuật ngữ nội bộ để mua linh kiện thiết kế riêng, khiến đối tác tưởng đã được Apple phê duyệt[Apple cáo buộc OpenAI đã lừa gạt một đối tác gia công kim loại lớn thực hiện kỹ thuật hoàn thiện kim loại độc quyền của hãng bằng cách khiến họ tin rằng hoạt động này đã được Apple phê duyệt.]. OpenAI thì phủ nhận, khẳng định “không hứng thú với bí mật kinh doanh của đối thủ”[Trước những cáo buộc nặng nề từ Apple, đại diện OpenAI hoàn toàn phủ nhận và tuyên bố công ty “không hứng thú với bí mật kinh doanh của đối thủ”.].
Tương lai mối quan hệ và thông điệp gửi đến toàn ngành AI
Đằng sau tranh chấp pháp lý công nghệ này là cuộc đua kiểm soát lớp tiếp xúc với người dùng trong kỷ nguyên AI-native. Apple muốn giữ vai trò “cửa ngõ” thông minh qua iPhone, Apple Watch, AirPods Ultra; OpenAI muốn có thiết bị phần cứng OpenAI của riêng mình, từ loa thông minh AI trong nhà đến các sản phẩm mang theo người, để không bị bó hẹp thành một app trên nền tảng của người khác.
Nếu Apple giành được lệnh cấm tạm thời, toàn bộ chương trình phát triển thiết bị AI của OpenAI có thể bị đình trệ vô thời hạn tại các khâu then chốt[Nếu Apple thành công trong việc giành một lệnh cấm tạm thời từ tòa án, toàn bộ chương trình phát triển thiết bị AI của OpenAI có thể bị đình trệ vô thời hạn tại những khâu then chốt.]. Điều đó không chỉ làm chậm loa thông minh AI ra mắt năm 2027, mà còn khiến các nhà cung ứng, kỹ sư và nhà đầu tư nhìn lại rủi ro khi thách thức các tập đoàn phần cứng lâu đời. Ngược lại, nếu OpenAI phòng thủ thành công, tiền lệ này sẽ khuyến khích nhiều hãng AI khác bước vào cuộc chơi phần cứng, chấp nhận đối đầu trực diện với những ông lớn.
Cuối cùng, cuộc chiến Apple kiện OpenAI không chỉ là câu chuyện một vụ kiện, mà là dấu hiệu của thời kỳ mới: AI không còn là lớp phần mềm trung tính mà trở thành vũ khí chiến lược gắn chặt với thiết bị. Ai sở hữu loa thông minh AI trong phòng khách và AirPods Ultra cạnh tranh trên tai người dùng sẽ định nghĩa lại quyền lực trong ngành công nghệ. Và trong cuộc chơi đó, đồng minh hôm nay hoàn toàn có thể trở thành đối thủ không đội trời chung ngày mai.
