Lời kêu gọi luận tội nhắm vào các lãnh đạo chiến tranh cũ
Lời kêu gọi luận tội các lãnh đạo thời chiến là yêu cầu của Donald Trump rằng những người điều hành các cuộc chiến của Mỹ tại Việt Nam, Afghanistan và Iraq phải bị quy trách nhiệm vì không giành chiến thắng và khiến quân nhân thiệt mạng. Tại Tòa Bạch Ốc hôm 9 tháng 11, ông đặt câu hỏi vì sao những người lãnh đạo các cuộc chiến ấy không bị luận tội, đồng thời gọi họ là ngu ngốc và cho rằng nước Mỹ chẳng thu được gì.
Đây không chỉ là một phán xét về kết quả quân sự. Trump gom những cuộc chiến khác nhau vào cùng một kết luận, lấy thương vong và mục tiêu cuối cùng làm thước đo, nhưng bỏ qua bối cảnh khiến Mỹ can dự. Trong chiến tranh Việt Nam, Washington tuyên bố mục tiêu là ngăn chủ nghĩa cộng sản lan rộng theo học thuyết Domino. Có thể tranh luận gay gắt về tính đúng đắn của mục tiêu ấy và cái giá phải trả, nhưng gọi toàn bộ quá trình là vô ích mà không giải thích bối cảnh là cách kể lịch sử quá tiện lợi.
Bối cảnh chính trị: bảo vệ Pete Hegseth
Thời điểm phát ngôn khiến lời kêu gọi của Trump mang màu sắc chính trị rõ rệt: ông đưa ra nhận xét khi bảo vệ Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trước nỗ lực luận tội của Dân biểu Cộng hòa Thomas Massie tại Quốc hội Mỹ. Thay vì chỉ tranh luận về trách nhiệm của các chính quyền tiền nhiệm, Trump đặt câu hỏi về việc không luận tội họ trong lúc bác bỏ sức ép nhắm vào một bộ trưởng đương nhiệm.
Trump ca ngợi Hegseth vì các chiến dịch tại Venezuela và Iran: ông nói chiến dịch ở Venezuela thắng trong 48 phút, không có người thiệt mạng, còn Iran bị đánh bại sau khi lực lượng hải quân và không quân bị tiêu diệt. Những tuyên bố ấy là cách Trump mô tả kết quả, không tự chúng giải quyết tranh cãi về mục tiêu, căn cứ pháp lý hay hậu quả. Sự đối lập trong lập luận của ông đáng chú ý: lãnh đạo cũ bị xét bằng thương vong và kết quả dài hạn, còn Hegseth được bảo vệ bằng một chiến dịch được mô tả là nhanh chóng.
Thước đo chiến thắng thay đổi theo từng cuộc chiến
Điểm yếu trong lập luận của Trump nằm ở tiêu chuẩn không nhất quán. Với Việt Nam, Afghanistan và Iraq, ông nhấn mạnh binh sĩ Mỹ thiệt mạng và kết quả cuối cùng không đạt như mong muốn; với Venezuela, ông nêu tốc độ chiến dịch và lợi ích dầu mỏ. Nhưng một chiến dịch ngắn không thể tự động được xem là thành công chiến lược chỉ vì kết thúc nhanh, cũng như thất bại về mục tiêu cuối cùng không xóa sạch mọi kết quả quân sự cụ thể của những cuộc chiến kéo dài.
Cách nói ấy còn cần được đặt cạnh hồ sơ cá nhân của Trump: ông được hoãn quân dịch bốn lần vì học tập từ năm 1964 đến 1968 và một lần vì lý do sức khỏe; hồ sơ được công bố cho biết ông khai bị gai xương ở gót chân. Chi tiết này không tự nó bác bỏ mọi nhận định của ông về chiến tranh, nhưng khiến giọng điệu phán xét những người đã điều hành chiến tranh và chịu trách nhiệm trước công chúng càng dễ gây tranh cãi.
Kết luận: câu hỏi về trách nhiệm không thể chỉ dùng để phản công
Trump có thể đặt câu hỏi chính đáng về trách nhiệm của các lãnh đạo trong những cuộc chiến gây tổn thất lớn. Tuy nhiên, sử dụng câu hỏi ấy để bảo vệ Hegseth trước nỗ lực luận tội không phải là một lập luận nhất quán về trách nhiệm; đó là phép so sánh chính trị giữa các chính quyền và những chiến dịch khác biệt. Luận tội không nên trở thành lời đe dọa hồi tố dành cho đối thủ, cũng không nên bị gạt đi chỉ vì người bị chất vấn thuộc chính quyền hiện tại.
Vì vậy, tranh cãi không chỉ xoay quanh việc Trump nhắm vào ai: ông nhắm đến những lãnh đạo Mỹ gắn với Việt Nam, Afghanistan và Iraq, nhưng phát ngôn được đưa ra để bảo vệ Pete Hegseth. Muốn đánh giá công bằng, cần áp dụng cùng một thước đo cho mọi chiến dịch: mục tiêu, căn cứ pháp lý, thương vong và hậu quả lâu dài. Nếu chỉ dùng thất bại của người tiền nhiệm làm lá chắn cho đồng minh hiện tại, lời kêu gọi luận tội mất đi sức nặng nguyên tắc.
