Cải tạo homestay: Khi nông thôn trở thành tài sản du lịch
Cải tạo homestay ở nông thôn là quá trình biến những căn nhà cũ, nhà kho lạc hậu hoặc công trình bỏ hoang thành không gian lưu trú tiện nghi, có thiết kế nhà nông thôn hài hòa với cảnh quan bản địa, vừa đáp ứng trải nghiệm nghỉ dưỡng vừa tạo sinh kế từ kinh doanh homestay dài hạn.
Điểm mấu chốt từ ba câu chuyện dưới đây là: nông thôn không nghèo ý tưởng, mà chỉ thiếu người dám đầu tư và thiết kế đúng bản sắc. Một căn nhà trình tường giữa rừng sa mộc, một nhà kho cũ ở Mộc Châu hay một ngọn đồi trống ở vùng Hoàng Liên đều có thể trở thành điểm đến đáng mơ ước nếu chủ nhân biết kết hợp tiện nghi hiện đại với yếu tố địa phương. Đó không phải là “ước mơ bỏ phố về quê” mơ hồ, mà là lựa chọn nghề nghiệp nghiêm túc, đòi hỏi con số, chiến lược và khả năng chấp nhận bất tiện.
Nhà nhỏ giữa rừng sa mộc: Homestay 4 phòng của chàng trai Bắc Ninh
Anh Nguyễn Sỹ Đức, sinh năm 1995, quê Bắc Ninh, vốn mê xê dịch, từng đi xuyên Việt và gắn bó với các vùng núi phía Bắc. Từ căn nhà nhỏ lụp xụp giữa bản người Mông ở Tuyên Quang, bao quanh là rừng sa mộc xanh, anh mua lại và cải tạo thành homestay 4 phòng để đón khách trải nghiệm cuộc sống địa phương. Đây là ví dụ điển hình cho việc cải tạo homestay xuất phát từ nhu cầu có một chốn ở riêng trước, rồi mới tính đến kinh doanh.
Điều thú vị là homestay này được cải tạo từ ngôi nhà trình tường trong bản, cách cột cờ Lũng Cú khoảng 5 km, với không gian bên trong tiện nghi hơn nhưng vẫn giữ nét kiến trúc truyền thống. Anh Đức thừa nhận sống ở vùng núi thiếu thốn, phải tự học mọi thứ và quen với bất tiện, nhưng đổi lại mỗi tháng đón khoảng 70–80 lượt khách, chủ yếu là người mê xê dịch, cần nơi yên tĩnh “trốn phố”. “Giá phòng nghỉ dao động từ 800.000–1.500.000 đồng/đêm tùy thời điểm” là câu nói cho thấy anh nghiêm túc với kinh doanh homestay chứ không chỉ mở nhà cho vui.
Nhà kho cũ thành homestay đồng quê châu Âu ở Mộc Châu
Nếu câu chuyện ở rừng sa mộc thiên về giữ bản sắc H’Mông, thì Phạm Diệu Linh – sinh năm 1994, quê Tuyên Quang – lại chọn cách “nhập” tinh thần đồng quê châu Âu vào Mộc Châu. Sau những biến cố và áp lực công việc, chị rời Hà Nội, tìm đến Bản Áng để sống gần thiên nhiên. Trên mảnh đất thuê 800 m2 với giá 20 triệu đồng/năm, chị tận dụng một nhà kho cũ rộng 200 m2 đã xuống cấp, biến nhà kho cũ thành homestay 4 phòng theo phong cách đồng quê châu Âu.
Chị giữ khung nhà, thay mái hỏng bằng tôn lạnh, làm trần nhựa, trát lại tường và hoàn thiện cả trong lẫn ngoài với chi phí hợp lý. Sau nửa năm, căn nhà kho cũ thành homestay mang gam trắng, xanh bạc hà, nâu gỗ, chia thành 4 phòng ngủ chủ đề xuân – hạ – thu – đông, có bếp và phòng khách rõ ràng. Mùa cao điểm, homestay đón khoảng 100 khách/tháng, với giá phòng 500.000–800.000 đồng/đêm tùy phòng và thời điểm. Dù vậy, từ tháng 7 đến tháng 9, mưa nhiều khiến lượng khách giảm, nhắc mọi người rằng kinh doanh homestay vùng núi luôn gắn với rủi ro mùa vụ.
Từ ngọn đồi trống đến khu nghỉ “Thụy Sĩ thu nhỏ” trong mắt Nat Geo
Câu chuyện thứ ba đi xa hơn homestay cá nhân: một khu nghỉ nằm giữa núi rừng Hoàng Liên, đại diện duy nhất của Việt Nam được một ấn phẩm quốc tế gọi tên trong bộ sưu tập điểm nghỉ dưỡng núi và ven hồ nổi bật trên thế giới. Ít ai ngờ, khởi đầu của dự án này lại đến từ sự hợp tác giữa công ty du lịch Đan Mạch và một gia đình người Việt ở Sa Pa hơn 30 năm trước.
Nhân vật then chốt là Lê Thiện – người con trai trong gia đình – đã phát hiện một ngọn đồi trống bốn bề là núi rừng vào năm 2002. Vị trí này đủ gần bản làng để khách hiểu đời sống địa phương, nhưng đủ xa khu dân cư để giữ cảm giác tách biệt. Khu nghỉ được xây chủ yếu bằng đá granite trắng, tham chiếu các công trình đá lâu năm ở Sa Pa, tạo nên hệ bungalow trên hai quả đồi, nhìn ra ruộng bậc thang và núi chồng núi. Ngoài lưu trú, nơi đây có bể bơi vô cực, nhà hàng, spa, các hoạt động trekking, đạp xe và trải nghiệm văn hóa bản địa – minh chứng rằng thiết kế nhà nông thôn theo chuẩn quốc tế vẫn có thể đứng trên nền văn hóa địa phương.
Bài học chung: Thiết kế hiện đại, gốc rễ địa phương, mục tiêu sinh lợi
Ba câu chuyện cho thấy một nguyên tắc: cải tạo homestay chỉ bền khi hiện đại hóa trên nền bản sắc. Sa mộc homestay giữ kiến trúc trình tường truyền thống nhưng bổ sung tiện nghi. Mộc Châu chọn phong cách đồng quê châu Âu nhưng lại cắm rễ bằng vườn rau 600 m2 và hoa theo mùa. Khu nghỉ trên ngọn đồi Hoàng Liên thì dùng đá bản địa, mở tầm nhìn ruộng bậc thang, tổ chức hoạt động gắn với văn hóa bản địa.
Một câu nói dễ trích là: “Có thể thấy, câu chuyện của khu nghỉ cho thấy du lịch cao cấp không nhất thiết dựa vào công trình đồ sộ, mà có thể bắt đầu từ cảnh quan và văn hóa bản địa”. Với những ai muốn khởi sự kinh doanh homestay, đó là lời nhắc: hãy xem lại mảnh vườn, nhà kho, ngọn đồi quê mình – biết đâu tài sản giá trị nhất không nằm ở việc xây mới, mà ở cách thiết kế lại những gì vốn có, rồi kể câu chuyện địa phương một cách chân thành và có chiến lược.
