‘Trẻ hóa’ bằng công nghệ mới: Khi lời hứa vượt xa giấy phép
Những dịch vụ được quảng bá là trẻ hóa, chống lão hóa bằng tế bào gốc, NMN, NAD+ và các công nghệ retinol “đột phá” là các hình thức can thiệp thẩm mỹ hoặc chăm sóc da được gắn với ngôn ngữ khoa học, nhưng hiện chưa được cơ quan y tế cấp phép hoặc chứng minh đầy đủ, tiềm ẩn rủi ro sức khỏe và đánh vào tâm lý chuộng công nghệ của người tiêu dùng. Bộ Y tế hiện chưa cấp phép cho bất kỳ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hay cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc nào thực hiện phương pháp hoặc cung cấp sản phẩm làm đẹp từ tế bào gốc người đang được quảng cáo. Điều này có nghĩa, toàn bộ những dịch vụ tế bào gốc chưa cấp phép trên thị trường hiện nay đều vận hành trong vùng xám pháp lý – nhưng lại được bọc đường bằng các khẩu hiệu “trẻ hóa từ bên trong”, “đảo ngược lão hóa” đầy hấp dẫn.
NMN, NAD+ và tế bào gốc: Từ phòng thí nghiệm đến… dây truyền tại spa
NMN và NAD+ vốn đang được nghiên cứu chủ yếu trong phòng thí nghiệm, một số dạng chỉ dùng đường uống, chưa có chỉ định tiêm truyền trong y học chính thống. Việc tiêm NMN trực tiếp vào máu là can thiệp sâu vào hệ thống chuyển hóa của tế bào và không được phép khi chưa có đủ nghiên cứu lâm sàng và phê duyệt của cơ quan y tế. Dù vậy, dịch vụ làm đẹp không kiểm soát vẫn ngang nhiên chào mời khách truyền NMN, NAD+ và ‘tế bào gốc’ với lời giới thiệu trẻ hóa, phục hồi sức khỏe, cải thiện nhiều bệnh lý. Dịch vụ được giới thiệu dưới nhiều hình thức, từ tiêm, truyền đến sản phẩm bôi ngoài da, với giá có thể lên tới hàng chục triệu đồng. Không ít cơ sở còn gọi NMN, NAD+ là “tiền chất của tế bào gốc” để tạo cảm giác cao cấp, trong khi bản chất đây không phải tế bào gốc.
Theo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định hiệu quả của việc truyền hoặc sử dụng NMN, NAD+ cho mục đích làm đẹp và chống lão hóa. Đáng lo hơn, các chuyên gia cảnh báo việc tiêm vào cơ thể những chất chưa được kiểm định có thể gây dị ứng, sốc phản vệ, rối loạn chuyển hóa, tổn thương nội tạng, thậm chí tăng nguy cơ ung thư khi tác động đến hệ gene. Nghĩa là, NMN NAD+ rủi ro không chỉ nằm ở chuyện lãng phí tiền mà còn ở nguy cơ đánh đổi sức khỏe lâu dài. Trong bối cảnh Bộ Y tế chưa cấp phép bất kỳ kỹ thuật ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong da liễu và thẩm mỹ tại Việt Nam, việc các spa, thẩm mỹ viện tự ý tư vấn, truyền các chất này là hành vi vượt quá phạm vi chuyên môn và coi nhẹ sinh mạng khách hàng.
Ma trận ‘tế bào gốc’ và retinol: Khi quảng cáo đẹp hơn sự thật
Một trong những biểu hiện đáng báo động của dịch vụ làm đẹp không kiểm soát là việc gom nhiều khái niệm khác nhau dưới chiếc nhãn “tế bào gốc” để dễ bán hàng. Có nơi gọi NMN, NAD+ là “tiền chất của tế bào gốc”, nơi khác lại gán cho huyết tương giàu tiểu cầu, mỡ tự thân hay sản phẩm từ động vật cái tên này. Người tiêu dùng chi hàng chục triệu đồng cho các liệu trình gắn mác tế bào gốc không rõ nguồn gốc, như liệu trình truyền NMN, NAD+ giá 25 triệu đồng cho 10 buổi kèm truyền glutathione được một cơ sở tư vấn. Cùng lúc, trên thị trường mỹ phẩm, câu chuyện retinol quảng cáo sai lệch càng cho thấy ngôn ngữ marketing đang bị dùng để lấn át khoa học. Sản phẩm Candid 0,5% Retinol Treatment tuy đạt kiểm nghiệm chất lượng nhưng lại vướng bê bối về những cụm từ như “công nghệ bọc Retinol đa lớp” hay “Retinol có công nghệ bọc vi nang” chưa được chứng minh.
Sở Y tế TP.Hồ Chí Minh đã yêu cầu doanh nghiệp giải trình, cung cấp hồ sơ chứng minh cho các nội dung quảng cáo này và tiếp tục rà soát để xác định tính phù hợp với quy định. Câu chuyện ở đây không chỉ là một sản phẩm, mà là cách thị trường chấp nhận những mỹ từ kỹ thuật mà ít ai hỏi: công nghệ đó là gì, có tài liệu khoa học nào chứng minh và mức hiệu quả thực tế ra sao. Một sản phẩm được công bố, một lô hàng đạt kiểm nghiệm và một thông điệp quảng cáo được chứng minh là ba vấn đề hoàn toàn khác nhau. Nếu chúng ta để những từ khóa như “đa lớp”, “vi nang”, “tế bào gốc” tự do trôi nổi mà không yêu cầu bằng chứng, thì thị trường làm đẹp sẽ tiếp tục bị dẫn dắt bởi câu chữ thay vì dữ liệu.
Người tiêu dùng phải làm gì trước làn sóng quảng cáo ‘trẻ hóa’?
Vấn đề không nằm ở bản thân khoa học tế bào gốc hay NMN, NAD+, mà ở chỗ chúng đang bị thương mại hóa khi còn quá mới, chưa được cấp phép và thiếu kiểm soát. Thay vì tin vào lời hứa “trẻ hóa tức thì”, người tiêu dùng cần xem mình là người gác cổng đầu tiên cho sức khỏe. Sở Y tế khuyến cáo người dân chỉ lựa chọn các cơ sở khám chữa bệnh và cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc đã được cấp phép hoạt động để tránh dùng dịch vụ không an toàn. Trước khi sử dụng dịch vụ gắn với tế bào gốc, NMN, NAD+ hoặc các gói truyền làm đẹp, cần kiểm tra giấy phép hoạt động, phạm vi chuyên môn và danh mục kỹ thuật được phê duyệt; đồng thời yêu cầu làm rõ nguồn gốc, tình trạng lưu hành của sản phẩm.
Nếu phát hiện cơ sở quảng cáo sai sự thật, quảng cáo vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép hoặc thực hiện kỹ thuật chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép, người dân cần phản ánh kịp thời đến cơ quan quản lý y tế để được kiểm tra, xử lý theo quy định pháp luật. Với các hoạt chất mạnh như retinol, đặc biệt ở người mới dùng, da nhạy cảm, đang viêm đỏ hoặc đang sử dụng hoạt chất mạnh khác, việc tham khảo ý kiến người có chuyên môn luôn quan trọng hơn là mua hàng theo quảng cáo hấp dẫn. Cảnh báo sức khỏe thẩm mỹ lần này không chỉ nhắm vào vài cơ sở vi phạm; nó là lời nhắc rằng trong lĩnh vực làm đẹp, bằng chứng khoa học và giấy phép phải đi trước, còn xu hướng và khẩu hiệu phải đứng sau.
