AI tăng trưởng doanh nghiệp: không phải chuyện mua thêm phần mềm
AI tăng trưởng doanh nghiệp là cách doanh nghiệp dùng trí tuệ nhân tạo để tăng năng suất, cắt lãng phí và mở ra mô hình kinh doanh mới thông qua việc thiết kế lại quy trình, tổ chức lại dữ liệu và nâng cấp kỹ năng con người, thay vì chỉ triển khai công cụ công nghệ một cách rời rạc và giữ nguyên cách làm việc cũ. Thông điệp trung tâm của Hội thảo APEC về thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong bối cảnh phát triển của trí tuệ nhân tạo là: mua phần mềm không đồng nghĩa với chuyển đổi. Ban Thư ký APEC 2027, Bộ Ngoại giao và cơ quan phụ trách phát triển doanh nghiệp tư nhân thuộc Bộ Tài chính đã tập hợp gần 150 đại biểu từ các nền kinh tế APEC, tổ chức quốc tế, tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu và khu vực tư nhân để bàn về chính câu hỏi này. Nếu doanh nghiệp giữ nguyên cách làm việc cũ, công cụ mới chỉ làm tăng chi phí và tạo thêm một lớp vận hành cần quản lý. Tăng trưởng không đến từ số lượng ứng dụng AI, mà từ việc dám nhìn lại cách mình đang vận hành.
Thiết kế lại quy trình: điều kiện tiên quyết để AI tạo giá trị
Câu nói “Giá trị xuất hiện khi doanh nghiệp thiết kế lại cách làm việc để AI được đặt đúng chỗ trong quy trình” không phải là khẩu hiệu, mà là tiêu chuẩn đánh giá mọi dự án AI. AI thay thế tác vụ, không thay thế toàn bộ con người: nó phù hợp với các việc lặp lại, theo quy trình, ít cần phán đoán. Nếu doanh nghiệp không thiết kế lại, AI bị dùng như “nhân viên thời vụ” làm thêm vài đầu việc, còn bộ máy vẫn vận hành theo logic cũ. Mô hình 3 vai trò mà CEO 5S Media đề xuất rất đáng chú ý: AI làm trợ lý xử lý dữ liệu và soạn bản nháp; nhân sự kiểm duyệt, sửa lỗi, bảo đảm chất lượng; lãnh đạo giữ quyền ra quyết định cuối cùng. Để đi từ thử nghiệm rời rạc sang quản trị dựa trên dữ liệu, doanh nghiệp phải chuẩn hóa quy trình để AI tham gia đúng từng công đoạn, tập trung dữ liệu về một nguồn thống nhất, số hóa tri thức, phân định rõ phần việc của AI – nhân sự – lãnh đạo, và đào tạo kỹ năng ứng dụng AI gắn với bảo mật, kiểm chứng thông tin, sử dụng công nghệ có trách nhiệm.
Chuyển đổi số SME: cơ hội hiếm nếu dám đi từ dữ liệu và con người
Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa đang đứng ở tâm điểm của chiến lược chuyển đổi số SME. Hội thảo APEC kể trên là sáng kiến do Việt Nam đề xuất trong khuôn khổ Nhóm công tác về Doanh nghiệp nhỏ và vừa, với mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi số trong bối cảnh AI đang phổ cập nhanh. Đến năm 2030, kinh tế số được kỳ vọng đóng góp khoảng 30% GDP và có ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ chuyển đổi số; trong đó tối thiểu 300.000 doanh nghiệp được hỗ trợ ứng dụng giải pháp công nghệ số, nền tảng số và AI. Đây là quy mô chưa từng có. Theo báo cáo Global AI Diffusion quý I/2026 của Microsoft, 26,5% người Việt trong độ tuổi 15–64 đã dùng một sản phẩm AI tạo sinh trong kỳ báo cáo, đưa Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về mức độ phổ cập AI. Nhưng đó là chỉ số về người dùng, không phải tỷ lệ doanh nghiệp đã triển khai AI. Cơ hội rút ngắn khoảng cách năng suất chỉ biến thành tăng trưởng dài hạn khi doanh nghiệp bắt đầu từ quy trình, dữ liệu và tri thức, thay vì chạy theo công cụ mới.
Lợi thế cạnh tranh AI của SME: tinh gọn, nhưng phải chiến lược
SME tại các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, vừa có lợi thế vừa có rào cản trên đường cạnh tranh AI. Về thuận lợi, doanh nghiệp nhỏ linh hoạt, học nhanh, tinh gọn nên có thể thiết kế lại quy trình nhanh hơn các tổ chức lớn. Họ cũng có lực lượng lao động trẻ sẵn sàng nâng cấp kỹ năng số. Chính sự tinh gọn đó giúp việc tái cấu trúc quanh AI ít bị “kẹt” bởi tầng nấc trung gian. Rào cản lớn lại nằm ở chỗ khó thu hút đủ nhân sự giỏi cho mọi chức năng. Đây chính là chỗ AI có thể trở thành lợi thế cạnh tranh SME nếu được triển khai chiến lược: các hệ thống AI và AI agent hỗ trợ thu thập, tổng hợp, phân tích, chuẩn bị phương án, để lãnh đạo suy nghĩ rộng hơn, phản ứng nhanh hơn, dành nhiều năng lực hơn cho quyết định quan trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh AI phát triển nhanh, lợi thế cạnh tranh sẽ không đến từ việc sở hữu nhiều công cụ hơn, mà từ khả năng xây dựng quy trình, dữ liệu và đội ngũ biết khai thác công nghệ hiệu quả. Cạnh tranh AI, vì thế, là cạnh tranh về tổ chức, chứ không phải sưu tầm ứng dụng.
Tăng trưởng bền vững từ AI: đo bằng quy trình, dữ liệu và trách nhiệm lãnh đạo
Điểm thú vị trong quan điểm của CEO 5S Media là cách đo lường chuyển đổi AI. Thước đo không nên dừng ở số giờ tiết kiệm hay số công cụ đã triển khai. Một sáng kiến AI được coi là thành công khi nó để lại quy trình rõ hơn, dữ liệu sạch hơn, tri thức được lưu giữ, đội ngũ có năng lực tốt hơn và cơ chế ra quyết định minh bạch hơn. Những thứ này tồn tại ngay cả khi công cụ hoặc mô hình công nghệ thay đổi. Ở cấp lãnh đạo, AI có thể trở thành “bộ não thứ hai” của doanh nghiệp, hỗ trợ CEO trong việc phân tích và chuẩn bị phương án, nhưng không thể là người chịu trách nhiệm thay thế. Quyết định cuối cùng, nhất là những vấn đề liên quan đến con người, thương hiệu và chiến lược, vẫn thuộc về lãnh đạo. AI có thể tạo ra tốc độ trong ngắn hạn, nhưng tăng trưởng lâu dài chỉ xuất hiện khi tốc độ ấy được chuyển hóa thành quy trình, dữ liệu, tri thức và năng lực con người để doanh nghiệp tiếp tục sử dụng, cải tiến và nhân rộng. Đó là thông điệp mà bất kỳ SME nào muốn cạnh tranh AI cần khắc vào chiến lược chuyển đổi số của mình.
