Giao mùa: vì sao thực phẩm dễ hỏng và cần thay đổi thói quen bếp núc?
Bảo quản thực phẩm giao mùa là việc áp dụng các nguyên tắc chọn, lưu trữ và chế biến thực phẩm phù hợp với điều kiện thời tiết thay đổi, nhằm hạn chế sự phát triển của vi khuẩn, giảm nguy cơ hư hỏng và phòng ngừa ngộ độc thực phẩm cũng như các bệnh truyền qua thực phẩm ở gia đình và cộng đồng. Thời tiết giao mùa, đặc biệt khi bước vào mùa mưa, làm độ ẩm tăng, nhiệt độ thay đổi thất thường, khiến môi trường bảo quản thực phẩm bị ảnh hưởng và nguy cơ mất an toàn thực phẩm cao hơn. Nếu vẫn giữ thói quen mua tích trữ, để đồ ăn chỗ ẩm, gần nguồn nước bẩn hoặc chế biến vội vàng, người tiêu dùng gần như đang mở cửa cho vi khuẩn xâm nhập vào bữa ăn. Ngành chức năng đã phải khuyến cáo người dân chủ động bảo quản, chế biến và sử dụng thực phẩm đúng cách để phòng ngừa ngộ độc và bệnh truyền qua thực phẩm. Vấn đề không nằm ở thời tiết, mà ở việc chúng ta có chịu thay đổi thói quen bếp núc hay không.
Bảo quản thực phẩm giao mùa và an toàn thực phẩm mùa mưa: làm đúng từ khâu chọn đến khâu cất
Trong thời điểm giao mùa, điều tối thiểu mỗi gia đình cần làm là siết chặt khâu chọn và bảo quản thực phẩm, thay vì mua gì cũng đem về tủ lạnh. Ở các chợ lớn, tổ kiểm tra an toàn thực phẩm thường xuyên kiểm tra hàng ăn uống, thịt, cá, rau củ và nhắc nhở tiểu thương lưu giữ hóa đơn, chứng từ để truy xuất nguồn gốc, cũng như kiểm tra nhãn mác và điều kiện bảo quản. Đó là những nguyên tắc người mua hoàn toàn có thể áp dụng: ưu tiên nguồn hàng rõ ràng, hỏi thẳng người bán về xuất xứ, không mua đồ không nhãn, không hóa đơn. Với an toàn thực phẩm mùa mưa, việc che chắn thực phẩm, tránh nước mưa, ngập úng và các yếu tố môi trường là bắt buộc, không phải "làm được thì làm". Các loại thực phẩm sau khi nhập về phải được bảo quản phù hợp, che chắn cẩn thận trong những ngày mưa bão để hạn chế ảnh hưởng thời tiết đến chất lượng. Đây là tiêu chuẩn tối thiểu, không phải lựa chọn thêm.
Chế biến thực phẩm đúng cách và nhận diện dấu hiệu hư hỏng: nói không với đồ ăn "có vẻ còn dùng được"
Điểm yếu lớn nhất của bếp Việt trong mùa mưa là tâm lý tiếc đồ ăn, cố sử dụng thực phẩm đã có dấu hiệu hỏng. Trong khi đó, tại các nhà hàng, những mặt hàng có dấu hiệu dập úng, biến đổi màu sắc, mùi vị hoặc không còn bảo đảm chất lượng sẽ bị loại bỏ, không đưa vào chế biến. Đó chính là chuẩn mực chế biến thực phẩm đúng cách mà căn bếp gia đình cần học theo. Thực phẩm tươi sống như thịt, cá, rau phải được rửa sạch bằng nước an toàn, chế biến chín kỹ, không để chung sống chín, không dùng lại nước ướp hoặc nước rửa thịt cho món ăn khác. Bất kỳ sản phẩm nào có mùi lạ, nhớt, thâm đen, hoặc lớp bề mặt bị úng nước nên được xem là nguy cơ trực tiếp gây ngộ độc thực phẩm, chứ không phải "ăn tạm cho đỡ phí". Nói không với đồ ăn "có vẻ còn dùng được" là cách đơn giản nhất để phòng ngộ độc thực phẩm phòng ngừa trong giao mùa.
Quản lý nguồn nguyên liệu và những sai lầm thường gặp khiến thực phẩm thành mầm bệnh
Một bài học từ phía nhà hàng là không để thực phẩm tồn lâu ngày và nhập hàng theo nhu cầu thực tế, nhất là khi vận chuyển khó khăn mùa mưa. Vào mùa mưa, họ tính toán lại lượng rau xanh, cá, thịt và các loại thực phẩm tươi sống; bất kỳ lô hàng nào bị dập úng, đổi màu, đổi mùi đều bị loại bỏ, nhờ đó duy trì chất lượng món ăn và bảo đảm an toàn cho thực khách trong điều kiện thời tiết bất lợi. Trong khi đó, sai lầm phổ biến ở hộ gia đình là mua quá nhiều khi thấy rẻ, bảo quản tùy tiện, để thực phẩm bị ảnh hưởng bởi nước mưa, ngập úng hoặc khu vực ẩm thấp. Môi trường và điều kiện bảo quản như vậy làm gia tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Thêm một sai lầm khác là phớt lờ hướng dẫn của cơ quan y tế, không quan tâm đến truy xuất nguồn gốc, không để ý nhãn mác, ngày sản xuất, hạn dùng. Những thói quen này biến bữa ăn gia đình thành nơi thử vận may với bệnh truyền qua thực phẩm.
Giáo dục người tiêu dùng và kết luận: an toàn thực phẩm là trách nhiệm chung, không của riêng ngành chức năng
Ngành chức năng không chỉ kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn chủ động huấn luyện, nhắc nhở người kinh doanh và người dân. Các lớp tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm đã được tổ chức cho hàng trăm hộ kinh doanh, tập trung vào quy định về điều kiện bảo đảm an toàn, nguồn gốc hàng hóa và trách nhiệm của người kinh doanh. Chi cục chuyên trách còn tăng cường giám sát nguy cơ ô nhiễm, tập trung kiểm tra các cơ sở, lĩnh vực và địa bàn có nguy cơ cao, đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn và yêu cầu các cơ sở kinh doanh thực phẩm thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Công tác bảo đảm an toàn thực phẩm được triển khai đồng bộ, tăng cường kiểm tra và giám sát nhằm kiểm soát các nguy cơ và không để xảy ra ngộ độc thực phẩm. Nhưng nếu người tiêu dùng vẫn mua theo thói quen, nấu theo cảm tính, mọi nỗ lực đó sẽ bị bẻ cong. Kết luận rõ ràng: an toàn thực phẩm giao mùa và phòng bệnh truyền qua thực phẩm chỉ hiệu quả khi cả nhà bếp, người bán và cơ quan quản lý cùng hành động, coi mỗi quyết định mua – cất – nấu là một mắt xích trong chuỗi bảo vệ sức khỏe.
