Di sản dệt thủ công: từ ký ức bản làng đến ngôn ngữ haute couture
Di sản dệt thủ công là tổng hòa của chất liệu, kỹ thuật dệt, họa tiết và câu chuyện văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ, và ngày nay đang được các nhà thiết kế Việt tái diễn giải trên sàn diễn thời trang theo cách đương đại nhưng vẫn giữ tinh thần bản địa. Nhìn từ làn sóng đưa thổ cẩm Việt Nam lên runway, vấn đề không còn là “bảo tồn” theo nghĩa trưng bày, mà là dám biến chất liệu dân tộc thành ngôn ngữ thiết kế haute couture cho thế hệ mới. Điều này đòi hỏi các nhà thiết kế phải mạo hiểm: không rập khuôn trang phục truyền thống, không biến hoa văn thành chi tiết trang trí bề mặt, mà đặt chúng vào cấu trúc phom dáng, vào cách người mặc di chuyển và tương tác với ánh sáng, âm nhạc, không gian trình diễn.
HERITAGE của Đinh Bách Đạt: phiên bản thổ cẩm Gia Rai trên cơ thể người trẻ
Bộ sưu tập HERITAGE của Đinh Bách Đạt được trình diễn tại Cần Thơ ngày 19.07 với nguồn cảm hứng từ thổ cẩm Gia Rai. Sự lựa chọn này không phải để tái dựng nguyên xi trang phục dân tộc mà để đặt thổ cẩm Việt Nam vào một bối cảnh thị giác mới. Thiết kế dành cho Jerry Thiên Bảo – gương mặt đại diện của chương trình – là ví dụ rõ nhất: sắc đỏ mạnh mẽ làm trục chính, lớp áo khoác xanh ngắn phủ bên ngoài và những dải họa tiết hình học được bố trí có chủ đích trên tay áo, thân áo. Khác với cách sao chép trang phục truyền thống, các chi tiết lấy cảm hứng thổ cẩm được đặt trong phom dáng trẻ trung, với những dải vải dài, quần đỏ bắt sáng và phụ kiện ánh kim, tạo nên sự giao thoa giữa yếu tố bản địa và ngôn ngữ trình diễn đương đại.
Điểm thuyết phục nằm ở cách Đinh Bách Đạt dùng cấu trúc để kỷ luật màu sắc. Đỏ – xanh – các dải họa tiết nhiều màu được chia lớp rõ ràng: áo đỏ ôm gọn, mở phía trước để kết nối trực tiếp với quần đỏ, lớp áo xanh tương phản làm nền, họa tiết chạy ngang tay áo và thân áo tạo nhịp đều, cân bằng với những dải vải buông dọc. Khi Jerry Thiên Bảo bước trên runway, các dải vải dài chuyển động độc lập, trong khi phom áo khoác vẫn giữ dáng ngắn gọn, quần đỏ tạo trục thẳng ổn định cho dáng đi. Ở đây, di sản dệt thủ công không nằm yên trên bề mặt, mà sống trong chuyển động: tua vải đung đưa, ánh sáng ngoài trời làm nổi bật độ nổi của áo đỏ, sự bắt sáng của quần và sắc xanh ổn định của lớp khoác. Đó là di sản Gia Rai được dịch sang ngôn ngữ của sàn diễn thời trang, với người mẫu trẻ như cầu nối tự nhiên giữa bản làng và khán phòng.
Vesper và “KHOẢNG”: khi sàn diễn trở thành một nghi thức văn hóa
Nếu HERITAGE tập trung vào ngôn ngữ trang phục, thì thương hiệu âu phục cao cấp Vesper lại mở rộng biên độ: thời trang là một phần của trải nghiệm văn hóa sống. Sự kiện “KHOẢNG – The Ritual of Presence” được tổ chức tại khách sạn Sheraton Hà Nội, đánh dấu bước chuyển của Vesper từ một nhà may sang một nhà kiến tạo trải nghiệm văn hóa. Không gian được giới hạn khoảng 100–120 khách để mỗi người có thể cảm nhận trọn vẹn âm nhạc, thời trang và bầu không khí buổi tối. Đây là tuyên bố rõ ràng rằng sàn diễn thời trang không chỉ để trình làng bộ sưu tập, mà là nơi một cộng đồng nhỏ được mời cùng “hiện diện” – đúng tinh thần cái tên “KHOẢNG”, gợi những khoảng lặng giữa ngày và đêm, giữa hiện tại và ký ức, giữa các cuộc gặp gỡ và chính bản thân mình.
Điểm đáng chú ý là cách chương trình kết hợp âm nhạc truyền thống Việt Nam với chất liệu âm nhạc đương đại, không đặt hai dòng chảy ở hai cực mà để chúng giao thoa trong cùng một không gian. Theo nhà sáng lập Vesper, đây là cách đưa những giá trị truyền thống trở lại đời sống hôm nay, không chỉ để lưu giữ mà còn để tiếp tục được trải nghiệm. Ở “KHOẢNG”, từ tấm thiệp mời, diện mạo khách mời, đôi giày, phụ kiện đến đồ uống đều được xem là một phần của tổng thể chứ không là chi tiết đứng riêng. Cách tiếp cận này đẩy khái niệm di sản dệt thủ công ra ngoài khung vải: một bộ suit hay một thiết kế trên sàn diễn chỉ trọn vẹn khi gắn với nghi thức đón tiếp, với ký ức mà người mặc mang theo trong suốt hành trình cùng trang phục.
Sàn diễn như cầu nối mới của di sản dệt thủ công
Nhìn chung, HERITAGE của Đinh Bách Đạt và “KHOẢNG” của Vesper cùng chung một lựa chọn: từ chối coi thổ cẩm Việt Nam và các giá trị truyền thống là chất liệu hoài niệm. Trong HERITAGE, cảm hứng thổ cẩm Gia Rai được thể hiện trực quan bằng các dải họa tiết hình học và bảng màu nổi bật, đặt trong phom dáng đương đại với lớp áo ngắn, dải vải dài, quần đỏ. Trong “KHOẢNG”, thời trang được hòa vào âm nhạc truyền thống pha trộn cùng âm nhạc đương đại, để người tham dự chạm vào di sản qua thính giác, thị giác, xúc giác trong cùng một buổi tối. Theo chia sẻ từ Vesper, thương hiệu mong muốn mang đến nhiều trải nghiệm hơn một buổi trình diễn thời trang, đồng hành cùng khách không chỉ ở những gì họ mặc mà cả trong cảm xúc và ký ức họ mang theo.
Điều này đặt ra một chuẩn mực mới cho nhà thiết kế Việt: ai hiểu di sản hơn sẽ kể được câu chuyện thuyết phục hơn trên sàn diễn thời trang. Di sản dệt thủ công không còn an toàn trong tủ trưng bày; nó bước lên runway, đi cùng bước chân người mẫu, cùng tiếng đàn truyền thống, cùng ánh nhìn tập trung của 100–120 khán giả trong một đêm diễn riêng tư. Câu hỏi không còn là “có nên đưa thổ cẩm lên thời trang cao cấp không”, mà là “chúng ta dám thay đổi đến mức nào để di sản tiếp tục sống?”. Câu trả lời, từ Đinh Bách Đạt đến Vesper, đang nghiêng hẳn về phía dám thay đổi – miễn là điểm tựa vẫn là ký ức bản địa và sự tôn trọng những bàn tay dệt nên tấm vải.
